Wie zelf beter nadenkt, verzet zich tegen oorlog

Nico schrijft een serie over oorlog, dit is aflevering 91

Mensen en/of organisaties die meer met vrede dan met oorlog bezig zijn, zijn mij dierbaar. Ik was dan ook benieuwd toen er een rode flyer van Pax door onze brievenbus gleed. Wat is vrede? was de vraag op de voorkant. Het antwoord stond aan de binnenkant: ‘Vrede is nooit af. Vrede is concreet. En Vrede doe je samen.’ Een folder vol versleten en manke uitdrukkingen, eindigend met de smeekbede om donateur te worden. Ik ga op zoek naar meer info. “Pax werkt als grootste vredesorganisatie van Nederland al 75 jaar aan vrede. Hier en overal ter wereld. Onafhankelijk van politieke belangen, met steun van burgers, maatschappelijke organisaties en honderden bevlogen vrijwilligers. Bij het nieuws op hun site staat: ‘Het nieuwe kabinet laat na echt te investeren in vrede. Wij vinden dat de inzet voor een kernwapenvrije wereld niet in het regeerakkoord mag ontbreken.” Daar kan ik moeilijk mee oneens zijn.

Toch spreekt de nieuwsbrief van de Nieuwe Vredesbeweging (NV) van 5-2-2026 mij meer aan. Hierin wordt dieper ingegaan op het nieuwe regeringsbeleid. ‘Op het punt van defensie en buitenlandbeleid is het nieuwe akkoord van VVD, D66 en CDA ver beneden de maat. In een eerdere brief pleitte de NV voor een nieuwe koers voor Nederland, met als zwaartepunt internationale diplomatie en overleg. Maar in dit coalitieakkoord lezen we opnieuw een voortzetting van de militarisering en opvoering van de bewapening, inclusief kernwapens, waardoor Nederland volop blijft bijdragen aan het onveiliger maken van de wereld. De manier van financieren van defensie ondermijnt bovendien de sociale verhoudingen in Nederland.’

Die activiteiten en standpunten van de vredesbeweging roepen de vraag op hoe je je het meest effectief tegen de oorlog(en) kan verzetten. Nina Polak dook in die materie en schreef er in de Volkskrant (7/2/2026) een leerzame beschouwing over. Op de voorpagina van het nieuwe Zondag-katern staat: ‘Dit is het moment om je te verzetten tegen het kwaad. Doe je dat op luide toon, of kan het ook in stilte?’ Het essay heet toepasselijk ‘De geest rijpen voor burgerlijk tegenwicht’ Polak ging te rade bij filosofen, schrijvers en iemand die vrijwillig in een camper woont. Conclusie: Alleen al in overpeinzing zit verzet.

De Poolse Alicja Gescinska interviewde tien vrouwelijke schrijvers en intellectuelen en voor de meesten van hen kwam verzet vooral neer op ‘geweldloosheid’ en de plicht tot denken. De beroemde Duits-Amerikaanse filosoof Hannah Arendt noemt de daders van het kwaad niet per se monsters, maar mensen die verkeerde afslagen nemen en nalaten om na te denken. Gescinska vult aan: ‘Denken is een morele noodzaak. Er schuilt een groot gevaar in de burger die verantwoordelijkheid voor zijn eigen denken afstaat aan de staat of partij.’

Het essay van Nina Polak spoort mij aan om zelf ook beter na te denken. Bij mij begon het met de Tweede Wereldoorlog, dienstweigering en geweldloosheid. Maar nu ik oud ben en de tijden veranderd zijn, verschuift mijn mening. Ik zal zelf geweld blijven vermijden, maar ik begrijp wel waarom Oekraïners en Palestijnen het geweld niet schuwen. Of waarom je soms door het doden van een ‘monster’ erger geweld tegen onschuldige burgers kan reduceren.

Ik verzet mij steeds meer in stilte.