Wie de niet-stemmer gewoon opgeeft, moet vervolgens niet meer klagen over de lage opkomst

Laatst hoorde ik iemand zeggen: "Afgehaakt Arnhem terugkrijgen? Als je daarmee bezig bent, dan kun je lang wachten. Dat gaat waarschijnlijk niet lukken." Die opmerking bleef bij mij hangen. Ik kwam erachter dat maar 49,88 procent van de kiesgerechtigden in Arnhem had gestemd. En men lijkt daar na de verkiezingen niet heel erg bij stil te staan, want men ging weer over tot de orde van de dag. Dat is ook gelijk het probleem. Het is namelijk zeer zorgwekkend als in een stad meer dan de helft van de kiesgerechtigden niet stemt.

Waarom stemmen mensen niet? Oorzaken zijn bijvoorbeeld dat mensen het gevoel hebben dat politici niet naar hen luisteren. Ook hebben mensen het gevoel dat politici taal gebruiken die niet voor hen bedoeld is. We zien vaak dat politieke partijen tijdens verkiezingen zichtbaar zijn door middel van flyers en posters. Maar op het moment dat de verkiezingen voorbij zijn, lijkt die aandacht ineens voorbij. Dan hebben we het over het aantal zetels dat is gewonnen, de vorming van een coalitie, begrotingen en het benoemen van wethouders. Dat is natuurlijk allemaal belangrijk werk dat volgt, maar we moeten niet vergeten dat er ook een groot deel van de inwoners niet heeft gestemd. Een raadslid vertegenwoordigt namelijk niet alleen de kiezer die op zijn partij heeft gestemd, maar juist ook de kiezer die thuisbleef.

We zien dat Arnhem in 2023 een onderzoek heeft laten doen naar de oorzaken van de lage opkomst. Daar staat Arnhem niet alleen in. Ook andere gemeenten worstelen met een lage opkomst en de vraag hoe ze inwoners weer bij de lokale politiek kunnen betrekken. Uit dat onderzoek blijkt dat niet-stemmers minder politiek vertrouwen ervaren en het gevoel hebben dat de politiek niet naar hen luistert. Ook zie je vaak dat mensen bij de landelijke verkiezingen wel stemmen, maar bij de gemeenteraadsverkiezingen niet. Vervolgens heeft Arnhem ook maatregelen getroffen. Maar we kunnen nu ook concluderen dat het opkomstcijfer nog steeds onder de 50 procent ligt. We zouden wat mij betreft naar een veel hogere opkomst moeten streven.

Wat is dan de oplossing? Om te beginnen moet de gemeenteraad als geheel met een aanpak komen om ervoor te zorgen dat het contact met inwoners vier jaar lang blijft bestaan. Maar dat betekent niet dat individuele raadsleden moeten wachten tot de gemeenteraad iets organiseert. Ook zij moeten zelf het initiatief nemen om inwoners op te zoeken. Want het vertrouwen van mensen bouw je niet op in één week waarin je met je flyer in de stad staat. Dat bouw je op vanaf de verkiezingen tot aan de volgende verkiezingen. Het is ook helemaal niet zo ingewikkeld.

Ik hoor vaak: we moeten de wijk in. Begin simpelweg met iedere zaterdagmiddag bij het winkelcentrum staan. Zet er een heel groot whiteboard neer met posters en vraag de mensen die langskomen: wat speelt er bij u? Wat verwacht u van de gemeente of van mij als gemeenteraadslid? Op die manier kun je vertrouwen opbouwen. Daarbij is het ook goed om te benoemen dat je dit niet moet verwarren met mensen naar de mond praten. Het is belangrijk dat je luistert en ook terugkoppeling geeft naar aanleiding van de gesprekken die je hebt gevoerd. Op die manier zien mensen wat er met hun verhaal is gedaan.

Een goed voorbeeld is Richard de Mos in Den Haag. Ik ben het vaak oneens met de standpunten van De Mos. Maar de manier waarop zijn partij zichtbaar was in Den Haag, is een vorm van volksvertegenwoordiging waar veel partijen nog iets van kunnen leren. Mensen die niet stemmen, doen dat met een reden. Als we willen dat mensen weer gaan stemmen, moeten we niet langer wachten. Niet alleen tijdens verkiezingen: we moeten nu de wijk in om te luisteren. Want over vier jaar moeten we ons niet alleen afvragen of het opkomstcijfer omhoog is gegaan, maar vooral of mensen zich weer gehoord voelen door de politiek.

Als we de niet-stemmer nu al opgeven, moeten we over vier jaar niet raar opkijken als die weer thuisblijft.