Wie bepaalt wie je bent? De politieke strijd om genderidentiteit

In Kansas werden vorige week, per direct, rijbewijzen en andere identiteitsbewijzen van transgender mensen ongeldig verklaard als ze niet overeenkomen met het geslacht dat bij hun geboorte is geregistreerd. Daarmee claimt de staat beter te weten wie iemand is dan die persoon zelf. Deze maatregel is niet alleen een aanval op de identiteit van trans mensen, maar ook een bewuste strategie om de publieke mening over genderdiversiteit te beïnvloeden. Door trans mensen te dwingen hun identiteitspapieren aan te passen, op eigen kosten en onder dreiging van boetes of een strafblad, wordt niet alleen hun bestaan ontkend, maar wordt ook een klimaat gecreëerd waarin trans mensen als ‘probleem’ worden geframed. Bovendien worden trans mensen hiermee gecriminaliseerd. Dit past in een bredere trend, gevoed vanuit de VS, waarin conservatieve groepen en politieke leiders actief werken aan het vormgeven van een maatschappelijke consensus die genderdiversiteit als ‘ideologie’ of ‘keuze’ afschildert, in plaats van als een fundamenteel aspect van menselijke identiteit.

In de VS wordt de ontkenning van trans rechten systematisch ingezet als politiek instrument. Trump zette al op de eerste dag van zijn presidentschap de toon: “Er zijn slechts twee genders, man en vrouw, en dat is bij conceptie vastgelegd.” Dat biologie en wetenschap veel complexer in elkaar zitten, liet hij onvermeld.

Over hoe biologie al eeuwen als argument wordt gebruikt om mensen uit te sluiten, schreef ik eerder al met Marijke Naezer in de Volkskrant.

Feiten worden tegenwoordig geïnterpreteerd zoals het Trump en de republikeinen uitkomt, en die interpretatie wordt vervolgens actief verspreid, zowel binnen als buiten de VS. Zo financiert het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken momenteel denktanks en maatschappelijke organisaties in Europa die Amerikaanse beleidsstandpunten over onder meer genderidentiteit promoten. Het doel? Regelgeving in Europa beïnvloeden en om rechten van trans mensen te beperken.

Voor trans mensen in Kansas wordt het leven door deze maatregel veel onveiliger. Een trans man met een baard op zijn pasfoto, maar met de aanduiding ‘vrouw’, moet voortaan vrezen voor discriminatie of moet zich constant verantwoorden. Hetzelfde geldt voor trans vrouwen die nu de aanduiding ‘man’ op hun paspoort terugzien. Deze praktische gevolgen zijn direct het resultaat van een politieke strategie die niet alleen identiteit ontkent, maar ook de maatschappelijke perceptie van trans mensen wil veranderen.

Deze aanval op trans rechten past in een bredere, internationale context. In de VS zijn overheidswebsites ‘gezuiverd’ van informatie over transgenderzorg en genderdiversiteit, zijn trans militairen ontslagen en prepensioenin ingetrokken, en is genderzorg in verschillende staten verboden en kunnen artsen die toch genderzorg verlenen vervolgd worden. In het Verenigd Koninkrijk bepaalde de Supreme Court dat ‘vrouw’ juridisch alleen als biologische sekse mag worden gedefinieerd, waardoor trans vrouwen worden uitgesloten van voorzieningen en rechten. Organisaties als LGB Alliance en Women’s Declaration International spelen hierin een sleutelrol door trans rechten actief te bestrijden, terwijl ze zich presenteren als ‘beschermers’ van vrouwenrechten.

De Britse overheid heeft recente richtlijnen voor scholen opgesteld over gender en identiteit. Daarin wordt genderidentiteit afgedaan als een mening, niet als een werkelijke identiteit. Tegelijkertijd wordt van scholen verwacht dat zij respectvol omgaan met alle leerlingen, inclusief trans leerlingen, en hun welzijn centraal stellen. Het ene zeggen en het andere doen, dus.

Ook in Nederland is de invloed van deze Amerikaanse en Britse retoriek voelbaar. De term ‘genderideologie’, bedacht in de VS om genderdiversiteit als een politieke agenda te framen, is hier breed overgenomen. Terwijl trans mensen gewoon zijn wie ze zijn, wordt hun bestaan nu gepolitiseerd en als ‘ideologie’ afgedaan. Dat is pas een ideologie: de ontkenning van de werkelijkheid, en het actief beïnvloeden van de publieke mening om een bepaalde groep mensen uit te sluiten.

Daarom is het essentieel om helder te blijven over wat fundamenteel is: Trans mensen kiezen hun identiteit niet. Ze leven hun identiteit. Daarom we moeten voorkomen dat politieke en maatschappelijke krachten, lokaal en gestuurd vanuit de VS. het leven van trans mensen onveiliger maken  en moeten we zorgen dat de meningsvorming over trans mensen weer gebaseerd wordt op feiten, in plaats van op ideologie.