Wethouder plaatst zich boven de wet

Raadsleden achten ‘succesvol’ beleid belangrijker dan het oordeel van de rechter.

Om mensen veilig aan het verkeer te laten deelnemen, is er een uitgebreid stelsel van verkeersregels bedacht waaraan iedereen zich dient te houden. We moeten aan de rechterkant van de weg rijden, verkeer dat van rechts komt vaak voorrang geven en we worden geacht de meeste verkeerstekens en verkeersborden te kennen. Wie zich niet aan deze regels houdt, brengt niet alleen zichzelf maar ook anderen in gevaar. Rijd je te hard of door rood, dan krijg je een boete. Word je met alcohol op achter het stuur betrapt, dan moet je je voor de rechter verantwoorden. We worden allemaal geacht ons aan de wet te houden.

Op tal van terreinen is wetgeving van kracht. Die wetten zijn afkomstig van onze wetgevende macht: de Tweede Kamer. De uitvoering ervan ligt bij de regering: de uitvoerende macht. Vervolgens is er de rechtsprekende macht, die toetst of de uitvoering in overeenstemming is met de wet en doet daar uitspraak over als deze is overtreden. Deze drie machten zijn van elkaar gescheiden en onafhankelijk. Samen vormen zij de basis van een stabiel staatsbestel. De trias politica beoogt een evenwichtige samenleving, waarin iedereen die meent door de overheid te worden benadeeld naar de rechter kan stappen. Een uitspraak van de hoogste rechter is bindend en moet worden opgevolgd. Wie een boete krijgt opgelegd, moet die betalen. Er is geen ontkomen aan. Ook niet voor een overheidsdienaar.

Toch lijkt wethouder Mary van Gent in Hollands Kroon te menen dat zij een rechterlijke uitspraak naast zich neer kan leggen, omdat zij vindt dat haar beleid beter is dan wat de wet haar voorschrijft. Zij heeft de volledige uitvoering van de Wmo en de Jeugdwet gedelegeerd aan een privaat bedrijf. Het bedrijf heeft dus een monopoliepositie. En dat mag niet, aldus de rechter. Desondanks gaat Van Gent hier gewoon mee door.

Maar is er dan geen gemeenteraad die haar controleert en in zo’n geval kan bijsturen? Die raad is er wel, maar lijkt er geen moment aan te denken de wethouder te sommeren de Wmo en de Jeugdwet anders uit te voeren. Sterker nog, de meeste raadsleden lijken er tevreden mee te zijn dat zij de rechterlijke uitspraak inmiddels al bijna twee jaar negeert. Dat blijkt uit reacties in de Schager Courant:

Jip Pankras van SHK noemt de houding van Van Gent “op het eerste gezicht wat apart”. Petra Borst van de VVD acht het voldoende dat de wethouder een toezichthouder heeft aangesteld om Incluzio in de gaten te houden. Jan Willem van der Klugt van het CDA vindt dat “alles perfect is geregeld”. Hij voegt daaraan toe: “Onze cliënten zijn heel erg tevreden en we blijven binnen ons budget. Ze zouden ons beter kunnen complimenteren dan ons een tik op de vingers te geven.” Zelfs Sylvia Buczynski van de PvdA lijkt het geen probleem te vinden dat de wethouder de rechter negeert: “Voor ons is de wethouder niet de grote boosdoener; ze verdient juist lof omdat ze het heel goed doet.” Raadsleden spreken hun waardering uit voor het beleid en geven het zelfs het predicaat cum laude. Het doel heiligt voor al deze raadsleden de middelen. Intussen blijft de rechterlijke uitspraak genegeerd. Mag dat zomaar?

Wat is er aan de hand met deze raadsleden? Heeft het college een volledige vrijbrief gekregen om te doen wat het wenselijk acht, zonder acht te slaan op wettelijke kaders? En wat als deze wethouder halsstarrig blijft weigeren zich aan de wet te houden? Een wethouder, de naam zegt het al, hoort zich aan de wet te houden. In een rechtsstaat is het negeren van een uitspraak van de hoogste rechter geen beleidskeuze, maar een schending van de rechtsorde.

Opvallend is dat de grootste coalitiepartij zich stilhoudt. Onafhankelijk Hollands Kroon begon ooit als protestpartij en was kritisch op zowel de ongebreidelde groei van datacenters als op de monopoliepositie van Incluzio in Hollands Kroon. Dat inmiddels twee raadsleden de partij hebben verlaten, is veelzeggend. OHK is allang geen protestpartij meer en onthoudt zich van kritiek op Incluzio. Macht corrumpeert, zullen we maar zeggen.

Ook al vindt een meerderheid van de gemeenteraad het blijkbaar acceptabel dat Van Gent de rechter negeert, dan nog bestaan er mogelijkheden om haar tot de orde te roepen. In eerste instantie is het aan de gemeenteraad om haar ter verantwoording te roepen. Er kan een motie van afkeuring worden ingediend. Als dat geen effect sorteert, kan een motie van wantrouwen volgen. Wordt die aangenomen, dan moet zij vertrekken. Zoals het er nu naar uitziet, zal daarvoor geen meerderheid zijn. Waarschijnlijk zullen alleen de linkse fracties, met uitzondering van de PvdA, zo’n motie steunen.

Ook langs juridische weg kan Van Gent worden aangepakt, bijvoorbeeld via een dwangsom of, indien aannemelijk gemaakt, een schadevergoeding. Blijft zij volharden in haar houding, dan kan een hogere overheid ingrijpen en de gemeente onder toezicht stellen. Zeker is dat het laatste woord hierover nog niet is gesproken. Even zeker is het dat de gemeente Hollands Kroon veel reputatieschade oploopt door deze halsstarrige opstelling. Uiteindelijk zal de democratische driedeling der machten toch moeten zegevieren? Of in dit geval niet?