West Bank: verdere ontwrichting van de Palestijnse samenleving

Afgelopen zondag nam de Israëlische regering een nieuw besluit tot verdere kolonisatie van de West Bank. Israël eigent zich uitgebreidere bevoegdheden toe, nu ook binnen de stedelijke gebieden van de West Bank. Daarmee wordt een nieuwe fase ingeluid in een beleid dat niet alleen gericht is op territoriale controle, maar op het systematisch ontwrichten van het Palestijnse maatschappelijk leven.

De annexatiepolitiek is al langer zichtbaar, maar krijgt nu een expliciet ontwrichtend karakter. Het doel lijkt niet enkel het versterken van de Israëlische greep op de West Bank, maar ook het bewust creëren van chaos en fragmentatie binnen de Palestijnse samenleving. Door het dagelijkse leven steeds onvoorspelbaarder en onhoudbaarder te maken, wordt “emigratie” een impliciet beleidsdoel.

Israël benut daarbij de politieke ruimte die het presidentschap van Trump biedt. De vraag of hiertegen substantiële tegenstand uit Washington zal komen, kan gezien de invloed van de Israël-lobby voorlopig sceptisch worden beantwoord.

De verdrijvingspolitiek is nu al goed zichtbaar in de door Israël gecontroleerde gebieden C, goed voor meer dan 60 procent van de West Bank. Daar zien we al jaren de verdrijving van Bedoeïenen uit kleine dorpen, bijvoorbeeld ten zuiden van Hebron en in de Jordaanvallei.

Zoals in Gaza de ontwrichting van de samenleving zich voltrekt onder extreme omstandigheden, zo voltrekt diezelfde ontwrichting zich op de West Bank sluipender, maar niet minder systematisch. Denk aan de verdere geografische opsplitsing van noord en zuid door een grote nieuwe nederzetting ten noordoosten van Oost-Jeruzalem, of aan de toenemende chaos en onvoorspelbaarheid op de wegen.

Met de besluiten van afgelopen zondag wordt het nu formeel mogelijk om in gebieden A en B — volgens de Oslo-akkoorden onder respectievelijk Palestijns en gemengd gezag — grond te confisqueren, gebouwen te slopen en planningsmaatergelen te nemen. Dit gebeurt onder meer onder verwijzing naar het behoud van “joods erfgoed en identiteit”. Het gaat daarbij niet om afgelegen nederzettingen, maar om locaties ín de steden zelf, zoals de Ibrahimi-moskee in Hebron en het Graf van Rachel in Bethlehem. Deze door nationalistische pelgrims bezochte plaatsen komen onder toenemende Israëlische controle en worden zo steeds meer potentiële brandhaarden.

Ook de elementaire dienstverlening komt verder onder druk te staan. Een van de nieuwe maatregelen betreft het “verbod op schendingen van watergebruik” in gebieden A en B. Gezien het vitale belang van water in de regio is dit een recept voor escalatie, bijvoorbeeld wanneer stedelijke waterbronnen door Israël worden verzegeld.

Een andere ingrijpende maatregel is het openbaar maken van het kadaster van de West Bank. Dit opent de deur voor misbruik en corruptie. Palestijnse landeigenaren komen onder druk te staan om hun grond te verkopen aan Israëlische settlers, die Palestijnse eigenaars kunnen intimideren. Volgens Haaretz zal het aantal vervalste eigendomspapieren waarschijnlijk toenemen. Het voorspelbare gevolg is verdere verdeeldheid, wantrouwen en sociale erosie.

Deze ontwikkelingen brengen het Palestijnse Gezag in wat een existentiële crisis lijkt. De legitimiteit van de Palestijnse Autoriteit is al fragiel, door beschuldigingen van corruptie en het voortdurende uitstel van verkiezingen. Het is al sinds enkele jaren niet langer in staat om basale functies te vervullen: ministeries en gemeenten kampen met lege kassen, salarissen — bijvoorbeeld van leerkrachten — blijven goeddeels onbetaald. De Oslo-akkoorden, waarop het bestaansrecht van de PNA berust, zijn in de praktijk al lang uitgehold.

Een eventuele instorting van de PNA zou de chaos verder vergroten. Israël heeft geen enkele bereidheid om de administratieve en financiële verantwoordelijkheden van een bezettende macht op zich te nemen, laat staan om de West Bank formeel te annexeren en Palestijnen gelijke rechten te verlenen.

De ekonomische achtergrond is al even verontrustend: een disfunctionele economie, hoge werkloosheid en een steeds verder afbrokkelende samenhang tussen Palestijnse steden en hun omgeving — mede door checkpoints en bewegingsbeperkingen. Werkvergunningen voor Jeruzalem en Israël zijn schaars. Internationale hulporganisaties ondervinden toenemende barrières, niet alleen in Gaza maar ook op de West Bank. Het Palestijnse banksysteem staat niet op instorten, maar staat wel onder zodanige politieke en economische druk dat het op essentiële punten begint te kraken. Onlangs kwam naar buiten dat de Palestine Bank problemen ondervindt vanwege betalingen aan families van politieke gevangenen.

Haaretz-journaliste Amira Hass vat de situatie scherp samen: waar Israël ooit streefde naar “rust” op de West Bank, bevordert het nu bewust “explosies” om emigratie af te dwingen — overal, niet alleen op het platteland, maar ook in de dorpen en steden. Haar woorden zijn geen voorspelling, zegt ze, maar een waarschuwing. De vraag is niet of deze dynamiek zal escaleren, maar of er nog politieke wil bestaat om in te grijpen voordat ontwrichting onomkeerbaar wordt.