Welkom in de Sanderosphere

Deze week kwam ik een herdefinitie van de womanosphere tegen. Een sphere die zich volgens Sander Schimmelpenninck laat kenmerken door het rommelen met cijfers, het napraten van elkaars narratieven en het onvermogen van vrouwen om zelf het nodige onderzoek te doen.

Het is verfrissend om te horen dat één foutieve claim blijkbaar voldoende is om een complete feministische beweging weg te zetten als de womanosphere. Wat zou het debat toch overzichtelijk worden als we iedere strijd voor gelijkheid konden afserveren op basis van één of twee slordige statistische uitspraken. Sterker nog: laten we die maatstaf dan meteen op alle bewegingen toepassen. Ook op de manosphere. Het enige probleem is dat het aantal foutieve claims daar waarschijnlijk niet binnen de woordlimiet van een opiniestuk past.

Nu we het toch over spheres hebben: ik heb er nog een nieuwe sphere ontdekt. De Sanderosphere. Een beweging met één lid, gekenmerkt door het trekken van verstrekkende conclusies op basis van beperkte voorbeelden. In de Sanderosphere wordt uit de 15-uurclaim afgeleid dat feministen bewust verkeerde cijfers verspreiden over de loonkloof en de zorgkloof. Dat is een forse beschuldiging, maar bewijs ervoor ontbreekt.

Om te beginnen: de ongecorrigeerde en gecorrigeerde loonkloof meten niet hetzelfde. We kunnen daarom niet spreken van een "foute" en een "goede" meting, zoals Schimmelpenninck suggereert. Het zijn verschillende statistieken die verschillende aspecten van ongelijkheid zichtbaar maken. De ongecorrigeerde loonkloof meet het verschil in bruto uurloon tussen mannen en vrouwen. De gecorrigeerde loonkloof kijkt naar loonverschillen tussen mannen en vrouwen die vergelijkbaar werk doen onder vergelijkbare omstandigheden, waarbij factoren zoals opleiding, leeftijd, werkervaring en functie zo veel mogelijk worden meegenomen. Beide cijfers vertellen iets, maar niet hetzelfde.

Ook laat de Sanderosphere zien hoe gemakkelijk structurele ongelijkheid wordt teruggebracht tot individuele verantwoordelijkheid. De claim van 15 uur klopt misschien niet, maar de conclusie die daarop volgt is minstens zo zorgwekkend. Omdat vaders tegenwoordig meer zorgtaken op zich nemen dan vroeger, zou de zorgkloof minder relevant zijn geworden. Maar is dat werkelijk de maatstaf voor gelijkheid? Dat mannen het beter doen dan hun vaders deden? Blijkbaar wel, want trots beschrijft Schimmelpenninck hoe de millennial dad een indrukwekkende inhaalslag heeft gemaakt. Alleen vergeet hij die grote claim te onderbouwen met Nederlandse cijfers. Dat neemt niet weg dat de zorg in Nederland ongelijk verdeeld blijft: slechts één op de negen stellen verdeelt de zorgtaken gelijkmatig. Daarnaast is de relevante vraag niet of mannen meer zorgen dan vroeger. De relevante vraag is of mannen en vrouwen vandaag de dag een gelijk aandeel dragen in zorgtaken. Historische vooruitgang en hardnekkige ongelijkheid kunnen namelijk prima naast elkaar bestaan.

Natuurlijk zijn feiten belangrijk. Natuurlijk moeten cijfers kloppen. Maar dan moet die bewijsstandaard wel consequent worden toegepast. In de Sanderosphere lijkt Sander zich hier overigens zelf schuldig aan te maken door een hele feministische beweging verdacht te maken van ‘rommelen met cijfers’. En dat is precies het soort generalisatie waar goede factchecking ons voor zou moeten behoeden. Want als een slordige claim voldoende is om een hele beweging te diskwalificeren, dan houden we uiteindelijk geen enkel maatschappelijk debat meer over. Daarnaast haalt hij een onderzoek aan dat hij zelf niet op betrouwbaarheid heeft kunnen controleren om zijn betoog kracht bij te zetten, om vervolgens zijn snor te drukken voor de daadwerkelijke controle.

Vrouwen strijden niet voor statistieken. Ze strijden voor gelijke kansen, gelijke rechten en een samenleving waarin mensen niet worden beperkt door hun gender. Cijfers zijn daarbij een hulpmiddel om ongelijkheid zichtbaar te maken, niet een excuus om een groep vrouwen weg te zetten als een vermeende "womanosphere". Juist daarom verdienen cijfers zorgvuldigheid, nuance en dezelfde kritische blik die we op elk maatschappelijk debat moeten toepassen.