Wees antirevolutionair

Officieel draaide de Franse Revolutie om vrijheid, gelijkheid en broederschap. In de praktijk kwam dat neer op bloedvergieten. Over de guillotine is al genoeg geschreven – wie het ook wil voelen, kan naar de Parijse wijk Picpus om een massagraf uit die tijd te bezoeken. De strijd in de Vendée is minder bekend. Daar voelden inwoners weinig voor een dienstplicht, wat Parijs beantwoordde met een massamoord. En later trok Napoleon nog door Europa met zijn legers.

De Engelse conservatieve denker Edmund Burke voorzag deze ellende. In zijn Reflections on the Revolution in France ageerde hij tegen landgenoten die de Revolutie vergeleken met de tamme 'Glorious Revolution' in Engeland zelf. Burke dweepte in zijn tirade met het 'ancien régime' en verdedigde ongelijke maatschappelijke verhoudingen, maar kwam ook met scherpe inzichten.

Hij beargumenteerde dat de sociale structuren van een samenleving continu evolueren. Die structuren bouwen daarmee op de wijsheid van alle voorgaande generaties. Maar in Frankrijk, zo vond Burke, legden de revolutionairen een nieuw systeem op van bovenaf. Wie zich vastbijt in idealen, verliest echter de gemeenschap uit het oog. Burke vond het roekeloos om alles af te breken en opnieuw op te bouwen, alsof de samenleving uit eerstejaars studenten bij een ontgroening bestaat.

Naast dat massagraf in Picpus ligt de Marquis de la Fayette begraven – een sleutelfiguur in de Amerikaanse Revolutie. In de Verenigde Staten voltrekt zich nu een tweede revolutie onder leiding van een oranje man. De politieke afbraak daar is geen revolte. In rap tempo verdwijnen oude zekerheden, van het sociale vangnet binnenlands tot aan de internationale verhoudingen in de wereld. Aan wiens kant zou Burke nu staan?

In Frankrijk zei de burgerij namens de gehele bevolking te spreken, toen ze in opstand kwamen tegen de koning. Burke zag hun acties meer als een machtsovername die welvaart vernietigde en het gemeenschapsgevoel afbrokkelde, maar aan die acties zat wel een neiging van universalisme. In de Verenigde Staten gaat een allegaartje van suprematistische groeperingen verscholen achter de oranje man tekeer. Ondanks dit verschil gaat elke revolutie wel gepaard met een machtsstrijd.

Complexiteitswetenschapper Peter Turchin modelleert hoe samenlevingen destabiliseren. Hij deelt daarbij een samenleving op in elites die de macht hebben tegenover de bevolking. Twee factoren spelen een rol. Ten eerste dat de bevolking verarmt en ten tweede dat er te weinig machtsposities voor te veel elites zijn. Een aspirant-elite die er niet tussen komt kan dan de wanhopige bevolking mobiliseren om de huidige machtsstructuren omver te werpen.

Turchin zag in zijn model van de VS al vroeg dat er zo’n figuur op kon staan. Dat bleek de oranje man, iemand die door de politieke elite van de VS niet serieus werd genomen. In zijn kielzog proberen verschillende groepen hun eigen wil door te drukken, zoals christelijke fundamentalisten. Daar tegenover verdedigt een gefrustreerde elite als gouverneur van Californië Gavin Newsom het oude politieke bestel. In Turchins raamwerk kan burgemeester van New York Zohran Mamdani als een veelbelovende aspirant-elite gezien worden. Hij draagt een sociaaldemocratische toekomstvisie uit. Zo volstrekt de machtsstrijd in de VS zich ook op ideologisch vlak.

Daarin spelen de techbro’s achter de rug van de oranje man een belangrijke rol, met magnaten als Peter Thiel en zijn vazal, de vicepresident J.D. Vance. Hun libertarische visie voorziet een wereld van corporatistische enclaves in plaats van natiestaten. De markt regelt alle zaken. Publieke voorzieningen bestaan niet meer. Burgers worden consumenten die zich aansluiten bij de enclave die het beste bij hen past; ze stemmen met hun portemonnee.

De modus operandi van de techbro’s is dus om die natiestaat zoveel mogelijk af te breken. Ze streven ernaar om de markt vrij spel te geven in speciale economische zones waar reguleringen niet meer gelden, zo laat historicus Quinn Slobodian zien. Denk ook aan het gebruik van cryptomunten of de hausse rondom kunstmatige intelligentie. Grenzen betekenen steeds minder dankzij automatisering en het internet, waarbij technologiebedrijven alle noodzakelijke infrastructuur beheersen.

Een van de ideologen van de techbro’s is Balaji Srinivasan. Zijn toekomstvisie draait om de netwerkstaat. Dat is een gedecentraliseerde gemeenschap die haar eigen zaken regelt. Een netwerkstaat start van beneden af. Mensen komen via het internet samen op basis van een gemeenschappelijk belang. Vervolgens verkrijgen ze vastgoed op verschillende plekken en opereren steeds meer buiten de regels van natiestaten om. Srinivasan noemt dit proces ook wel techzionisme. Zijn verering van terreurstaat Israël toont hoe zijn visie zich tekent door over wie hij het niet heeft. Wie mogen de zware klussen doen? Waar komen de grondstoffen vandaan?

Toch lonkt het idee van een netwerkstaat. De techbro’s vergeten namelijk dat op het internet ook alternatieve gemeenschappen bestaan, bijvoorbeeld rondom open source software als Linux. Via een langdurig proces, waar ook Burke blij van zou worden, lossen die gemeenschappen problemen op buiten de natiestaat om. Dit kan ook vertaald worden naar het echte leven – denk bijvoorbeeld aan woongemeenschappen zoals cohousing. De uitdaging is om te starten vanuit de materiële werkelijkheid in plaats van louter idealisme.

Concreet moeten gemeenschappen nu opstaan om zichzelf te verdedigen tegen de gewelddadige gevolgen van het rappe verdwijnen van de oude machtsstructuren. In de VS gloort daarvoor hoop. Mensen verzetten zich op de straten tegen immigratiedienst en slavenpatrouille ICE. Hele buurten houden ‘ICE-watch’. Ze waarschuwen elkaar wanneer ICE in de buurt is, informeren elkaar hoe veilig te blijven en houden massale demonstraties om deportaties te voorkomen. Er is ‘mutual aid’. Laat het als voorbeeld dienen.

Wat in de VS gebeurt, gaat ook hier in Nederland gebeuren. Het ancien régime van tegenwoordig stopt de afbraak niet. Het werkt innig samen met de VS. Het ontmantelt de verzorgingsstaat, schendt de mensenrechten van asielzoekers en heeft maling aan het demonstratierecht. De Nederlandse natiestaat gaat niemand redden. De rest zou zich moeten verdedigen, zoals de mensen dat ook meer en meer doen in de VS. Start als gemeenschap met zelfverdediging. Kom op voor elkaar. En wees antirevolutionair.