Weer moet een rechter onze democratie redden

In de noodzaak het steeds te moeten herhalen schuilt het gevaar: onze democratie ligt onder vuur. Wij raken eraan gewend dat politici en bedrijven democratische rechten openlijk ondermijnen. Rechters bieden vaak de laatste hoop. In Europa moeten rechters nu het recht van het Europese burgerinitiatief, en van de dieren in de vee-industrie, redden.

Dit is er aan de hand. Vijf jaar geleden ondertekenden meer dan 1,4 miljoen mensen, onder wie 150.000 Nederlanders, een Europees burgerinitiatief om een einde te maken aan het gebruik van kooien in de vee-industrie. In reactie op deze massale oproep beloofde de Europese Commissie in 2021 om tegen eind 2023 met wetsvoorstellen te komen om kooien te verbieden.

Inmiddels heeft de Europese Commissie deze belofte gebroken, en daarmee een democratische belofte aan alle Europeanen. Waarom is dit belangrijk? Allereerst omdat er jaarlijks ongeveer 300 miljoen dieren in kooien zitten in de Europese vee-industrie. Onder andere varkens, kippen, konijnen en kalfjes zitten opgesloten, kunnen zich niet vrij bewegen en vrijwel geen natuurlijk gedrag vertonen.

Europeanen willen massaal van kooien af. Uit de Eurobarometer 2023 blijkt dat 84 procent van de Europeanen het belangrijk vindt dat dieren niet in individuele kooien worden gehouden.

Maar ook de 16 procent die een verbod op kooien niet belangrijk vindt, zou verontwaardigd moeten zijn dat de Europese Commissie haar eigen belofte niet nakomt. Want hun stem telt ook niet meer. Als meer dan een miljoen Europeanen een onderwerp op de Europese agenda zet, dan moet daar volgens de Europese regels naar geluisterd worden.

De gebroken belofte van de Europese Commissie past in een Europees en nationaal patroon. Onder het mom van ‘vereenvoudiging van regelgeving’ werd bijvoorbeeld recent een Europese wet afgebroken die multinationals verantwoording laat afleggen over hun activiteiten, nog voordat die wet überhaupt was ingevoerd.

Ook in Nederland nemen verschillende politici een loopje met democratische waarden, democratische instituties en democratische instrumenten. Zo zijn we er inmiddels aan gewend geraakt dat rechters in de bres moeten springen om rechten van vreedzame demonstranten te verdedigen en dat ministers wetten overtreden.

Tegelijkertijd zijn er pogingen om Nederlandse wetten die de democratie ondersteunen te verzwakken. In het coalitieakkoord van de nieuwe regering staat bijvoorbeeld een plan om het demonstratierecht in te perken. Onderzoekers van het WODC adviseerden afgelopen december nog om dit recht vooral overeind te houden.

In Europa gaat het nu om een ander fundament onder de democratie: het recht van burgers om gezamenlijk een belang op de politieke agenda te zetten, ook als de politiek dat door de gigantische lobby van het bedrijfsleven weigert te doen.

In tegenstelling tot de Europese Commissie nemen Europese rechters de democratie gelukkig wel bloedserieus. Vorige week werd bekend dat in plaats van drie rechters, het Europese Hof van Justitie onze rechtszaak over de belofte van de Commissie over het afschaffen van kooien voor 5 rechters voor laat komen.

Op 5 maart dient de openbare zitting. Het wordt een lakmoesproef voor het Europese burgerinitiatief, voor de Europese democratie en voor een beter leven voor miljoenen dieren in de vee-industrie.