We zijn veel te bang geworden voor polarisatie

Wat als een meningsverschil helemaal niet opgelost hoeft te worden? Wat als tegenover elkaar blijven staan soms belangrijker is dan naar elkaar toe bewegen? Niet bepaald vragen waarvan ik had verwacht dat Ed Sheeran en Macklemore ze bij me zouden oproepen. Toch was hun onderlinge verschil van mening precies de aanleiding. Laat me eerst even uitleggen hoe we hier bij Ed Sheeran en Macklemore zijn beland.

Deze maand verdween Macklemore uit het voorprogramma van de Amerika tour van Ed Sheeran. Tijdens een optreden had hij ‘Free Palestine’ geroepen en beelden uit Gaza laten zien. Op last van een miljardair die Israël steunt wilden verschillende stadions hem daarna niet meer boeken. Macklemore weigerde zijn boodschap af te zwakken en verdween uiteindelijk van de rest van de tour.

Ed Sheeran koos nadrukkelijk een andere benadering. Ook hij veroordeelde wat er in Gaza gebeurt, maar zei te geloven in diplomatie en het openhouden van gesprekken. 

Die twee houdingen zetten mij aan het denken. Want naar elkaar luisteren, verbinden, proberen elkaar tegemoet te komen: dat klinkt bijna automatisch als een redelijke optie.  Maar is elkaar tegemoet komen wel altijd een redelijke optie?

Bij sommige meningsverschillen is het midden een uitstekende plek. Als ik een hond wil, en jij een kat, nemen we samen een chihuahua en zijn we allebei gezellig een beetje ongelukkig. Zoals je ziet werkt het midden uitstekend bij alledaagse zaken. 

Maar sommige discussies gaan over principes. En daar wordt ‘een beetje opschuiven’ soms ineens een vreemde opdracht. Als je ervan overtuigd bent dat fundamentele rechten worden geschonden, wat is dan precies de redelijke middenpositie? Dat je die rechten een béétje laat schenden?  Juist dan kan voet bij stuk houden en weigeren om op te schuiven, redelijker zijn dan het compromis.

Want het midden is geen vast punt. Wat wij als gematigd, normaal of extreem beschouwen, verandert voortdurend. Het Overton-venster beschrijft het spectrum van ideeën dat op een bepaald moment maatschappelijk acceptabel wordt gevonden. Ideeën die eerst ondenkbaar of extreem lijken, kunnen door herhaling en normalisering onderdeel worden van het gewone politieke debat. En als de grenzen van wat we acceptabel vinden verschuiven, verschuift het midden mee.

Dat is precies waarom ik niet geloof dat elkaar tegemoetkomen altijd de oplossing is. Stel dat de ene kant steeds verder opschuift, dan betekent ‘elkaar tegemoetkomen’ dat de andere kant mee moet bewegen om het midden te bewaren. Doe je dat vaak genoeg, dan sta je uiteindelijk ergens waar je ooit helemaal niet wilde staan.

Daarom bewonder ik Macklemores houding; hij had zijn boodschap kunnen afzwakken. Hij had minder expliciet kunnen zijn, geen beelden kunnen laten zien of kunnen kiezen voor woorden waar minder mensen aanstoot aan zouden nemen. Dat deed hij niet. Hij week niet af van waar hij in gelooft. En soms is dat precies wat nodig is.

We moeten polarisatie bestrijden waar het mensen tot vijanden maakt. Maar we moeten niet zo bang worden voor scherpe tegenstellingen dat we vergeten dat soms echt ergens over gaat. Soms moet je elkaar tegemoet komen. En soms moet je blijven staan waar je staat.