Joop

Wat is er toch met Naema Tahir gebeurd?

  •  
23-01-2023
  •  
leestijd 8 minuten
  •  
1991 keer bekeken
  •  
26088461307_6ade0eb737_k

© cc-foto: UN Women

Lang voordat een stuk van mijn verhaal in het boek Exodus uit de vuurtoren verscheen, woonde ik lezingen bij van Naema Tahir. Ik las haar werken en luisterde aandachtig naar haar woorden, die toen enige pijn in mij stilden vanwege de herkenning. Ik was begin twintig en had rebelse, blonde lokken. Ik was dagelijks panisch voor eerwraak na een tiranniserende jeugd. Jaren later las ik Tahir’s wetenschappelijk werk genaamd Breaking Eurocentric Frames on Arranged Marriage; Uncovering the Dynamics of a Marital Institution. Dat riep de vraag op: wat is er in hemelsnaam met Naema Tahir gebeurd?

Naema Tahir stond symbool voor emancipatie. Ze werd gezien als een sterke vrouw die gearrangeerde huwelijken publiekelijk durfte te bekritiseren. Want gearrangeerde huwelijken vormen een gevaar. Ze behelzen uitgehuwelijkt worden, huwelijksdwang – oftewel gedwongen huwelijken – en achterlating in het buitenland. Ze vallen onder de meest bekende, schadelijke traditionele praktijken die we hebben in de wereld. Met andere woorden, een inbreuk op mensenrechten. Of dat nou hindoe is, of islamitisch, christelijk, joods, boeddhistisch en ga zo maar door. Gearrangeerde huwelijken bestaan sinds het begin van de mensheid en komen nog altijd op iedere continent van de wereld in groten getale voor.

Tahir was erg open over haar eigen ervaringen. Ik putte er kracht uit als jonge vrouw die aan achterlating in New York en huwelijksdwang was ontsnapt. Ik zag haar als een prachtvrouw en een zuster, die ‘het zo goed snapte allemaal’, er woorden aan gaf en het gevecht aanging. 

Swipe-cultuur beschikt geen graantje meer sierlijkheid en humaniteit dan de gearrangeerde huwelijken

In politieke discussies wil ik nu niet verzanden. Ik wil laten zien dat gearrangeerde huwelijken moeten verdwijnen, omdat ze geen doel meer dienen, waarover zo meer. Daarbij werd er aan de hand van Tahir’s werk inderdaad al veel politiek bedreven. Simpel uitgedrukt: x versus het Westen en wat moeten we ermee voor onze collectieve veiligheid? Mijn bril is altijd het humanisme geweest. Dat zal nooit veranderen. Politiek hoort in mijn optiek humaniteit alleen maar te ondersteunen en niet te misbruiken. Maar we kennen allemaal de realiteit.

Daarbij kunnen wij, als in ‘het Westen’, de hand in eigen boezem steken met onze swipe-cultuur op de datingapps. Die cultuur beschikt soms geen graantje meer sierlijkheid en humaniteit dan de gearrangeerde huwelijken. Nee, wij zijn lekker in balans op de schaal tussen de ultra-gemeenschap en het ultra-individualisme. In de wervelwind van die doorgeslagen next-next-next-cultuur worden zelfs de meest sierlijken onder ons een pad ingeblazen dat niet kloppend voor ons is. Met andere woorden dwang, zij het in milde vorm. 

Alsof de swipe-cultuur helemaal synoniem is voor ‘zelfbeschikking en humaan een echte liefde kiezen’. Tsja, de wervelwind van de uiterste vergankelijkheid en oppervlakkigheid, waarmee we mensen niet meer in hun volledige waarde kunnen zien en niet altijd integer zijn qua intenties, attitude en gedrag – bijvoorbeeld transparant zijn. Mij niet gezien. Zonde van de levensenergie.

Ik verzand graag in humane discussies. Want tussen de tijd van mijn blonde lokken en de komst van het boek Breaking Eurocentric Frames on Arranged Marriage; Uncovering the Dynamics of a Marital Institution, is er iets veranderd. 

Menselijke vergissing in de geschiedenis

Ik heb de dikke pil digitaal doorgenomen, met dank aan de uitgever en aan Naema Tahir zelf. De algemene conclusie luidt dat gearrangeerde huwelijken eigenlijk heel sociaal zijn en dat we dus ten onrechte zoveel kritiek op dit systeem leveren. Ik voeg er in mijn bewoordingen nog aan toe: dat gearrangeerde huwelijken horen bij zorg, cohesie en voortbestaan van de leefmatrix. Inzoomen op hoe het wetenschappelijk in elkaar is gezet, is hier verder niet van belang. Het gaat hier om het grotere, humane plaatje.

Ik had er letterlijk buikpijn van, vanwege de algemene conclusie van het boek. Misschien zegt dat iets over mij. Of misschien is zo’n conclusie, onderbouwd door de wetenschappelijke kaders die eraan zijn gegeven, wel een ernstige, menselijke vergissing in de geschiedenis. Ik denk het laatste. Ik uitte mijn bezorgdheid bij hoogleraar Janine Janssen. En ik wilde met Naema Tahir in gesprek. 

Tahir en ik spraken lang en persoonlijk met elkaar. Vervolgens probeerde ik haar anderhalf jaar lang zo ver te krijgen om een podcast op te nemen, nog zonder de details van mijn bezorgdheid te uiten. Uiteindelijk schreef ze me grappend: “Je hebt zoveel geduld moeten hebben. Je bent wat mij betreft één van de meest geduldige vrouwen in Nederland!” Maar om allerlei redenen – misschien een aantal waar ik niet bewust van ben – kwam het niet van de grond. Ik baalde als een stekker. Want dit onderwerp is cruciaal in deze tijd – wereldwijd. 

Velen zigzaggen in hun levensloop na hun ontworsteling tussen verschillende fases

Naema Tahir gaf me aan dat ze spijt heeft van haar persoonlijke uitingen destijds en dat ze te hard is geweest. Vandaag de dag wil ze geen persoonlijke ervaringen meer delen. In het kader van dit boek wilde ze alleen wetenschappelijk het gesprek voeren. 

Ik dacht: kom nou. Dit werk is niets anders dan persoonlijk, namelijk heling en de breuken lijmen in gezins- en groepsverband. Een blinde kan zien dat dit werk mogelijk een – traumatische – goedmaking en rectificatie is. Een bescherming zelfs van het eigen erfgoed. Een aanleiding waarmee familieleden trots op haar kunnen zijn. Daarbij, alsof ze haar huidige partner van buiten haar groep ooit zou hebben willen inleveren voor een gearrangeerd huwelijk? Lijkt me van niet. 

Dit is kenmerkend voor de levensloop van mensen die zich uit een gesloten omgeving hebben ontworsteld. Velen zigzaggen in hun levensloop na hun ontworsteling tussen verschillende fases. Velen proberen op latere leeftijd al die fases met elkaar te integreren. In dat proces schieten sommigen weer helemaal terug naar de vroege modus van vóór de ontworsteling. Oftewel de thuisbasis.

Stel dat dat in het geval van Tahir gebeurd is, dan heb ik er geen oordeel over. We zijn allemaal mensen en maken allemaal onze eigen keuzes. Bovendien is het allang duidelijk: I love the woman. Ik had dit dan ook willen bespreken en terugspiegelen in de podcast.

Maar zo’n conclusie trekken uit naam van de wetenschap gaat om iets dat ons allen aangaat. Het wordt een publieke zaak. Ik ben ervan overtuigd dat het humaniteit op korte en lange termijn juist in de weg staat. Dat heeft me letterlijk nachten wakker gehouden. Loslaten? Iets mee doen maar abstracter zonder in te gaan op haar werk? Is dat krachtig en relevant genoeg? 

Balans en timing zijn essentieel voor snelle en duurzame verandering

Terwijl ik lag te woelen, bleef ik maar in cirkels argumenten afwegen. Totdat ik toevallig Maryam Hassouni sprak, die me op het hart drukte dat ik mijn waarheid moest delen. Dat dit mijn taak juist is. Spiritueel bewust zoals we allebei zijn, voegde Hassouni eraan toe dat het in mijn lichaam zou gaan zitten, als ik het niet zou doen. De slapeloosheid was er al. Na ons lange gesprek herhaalde Hassouni in een berichtje: “En schrijf dat opiniestuk!” Ik wist dat ze gelijk had.

Mijn aarzeling zat hem vooral in het feit dat ik niet tegenover Naema Tahir wil komen te staan, omwille van sensatie, debatten en mediascores. Ik heb dit één keer eerder bijna gehad met Lale Gül. Daarbij is het soms verstandiger om je als buitenstaander van een groep even niet te mengen in het proces van emancipatie en verlichting. Onder andere omdat dat dat opleggen het proces juist onnodig kan afremmen. Balans en timing, oftewel weten wanneer wel en wanneer niet te handelen, zijn essentieel voor snelle en duurzame verandering. Verandering moet in grote mate ook van binnenuit een groep komen. 

In het geval van mijn eigen groep heb ik het geboorterecht en ken ik iedere nuance zodanig goed, dat er niemand is die het met zoveel sierlijkheid en acurate scherpte omwille van het bestwil van mijn groep kan doen. Of mensen dat leuk vinden of niet.

Begrippen zorgen voor verwarring zorgen en zijn niet effectief 

Dat we gearrangeerde huwelijken als zeer sociaal zouden moeten zien, is een menselijke vergissing in de geschiedenis, omdat er in het overgrote gedeelte van de gevallen lichamelijke en geestelijke vormen van dwang optreden. Niets complex aan qua analyse. We zouden kunnen zeggen dat het slechts een begrippenkwestie is, dus dat we een scheiding moeten maken tussen gearrangeerde huwelijken enerzijds en dwanghuwelijken anderzijds, zoals Tahir doet. De praktijk wijst echter uit dat begrippen voor verwarring zorgen en niet effectief zijn. 

Vooral, dat veelal jongeren denken dat ze uitgehuwelijkt willen worden en dat ze het allemaal als bravelingen goed willen doen vanuit hun thuisbasis, oftewel binnen de groep, maar niet beseffen wat uithuwelijken nou werkelijk inhoudt qua risico’s. Dat ze ook niet beseffen hoezeer ze het gemeenschapsproduct zijn van waar ze vandaan komen en niet in staat zijn om in die fase van hun leven echt ten volste te weten wie ze zijn. Hoe moeten ze nou argumenten afwegen en voor zichzelf nadenken over gearrangeerde huwelijken? We zouden kunnen zeggen dat ze ontoerekeningsvatbaar zijn, doordat ze vergelijking, kaders en ervaring missen. Ze zijn niet volgroeid, dus niet in staat om zulke keuzes te maken. 

Na enige tijd zien we velen van hen tegen de lamp lopen en met nog grotere problemen kampen, dan als ze nooit zouden zijn uitgehuwelijkt – tot femicide aan toe. Problemen waar we ons allemaal een voorstelling van kunnen maken en die haaks staan op mensenrechten. Problemen waar Tahir in een persoonlijk kader ook van bewust is. Problemen die verder gaan dan alle basale aspecten van zelfbeschikking. Ik herhaal: problemen die voorkomen hadden kunnen worden… Kortom, de mogelijke voordelen van gearrangeerde huwelijken wegen niet op tegen de nadelen.

Hoeksteen van oorlogen

Dit gaat een stap verder. Gearrangeerde huwelijken zijn namelijk altijd de hoeksteen van het fundamentalisme. Het vuurtje onder de brandhaarden. De hoeksteen van patriarchale machtstructuren. Van collectieve dwang in de vorm van terroristische cultivering, politieke en nationale strijd, maatschappelijk verlies aan talentontwikkeling bij vrouwen, toenemende uitkeringsafhankelijkheid en afnemende, financiële allocatie voor maatschappelijke zaken zoals vooruitgang, innovatie, duurzaamheid en zorg op maat. Nogmaals, de hoeksteen van (eeuwenlange) oorlogen. Zelfs de hoeksteen van het probleem op de Tempelberg in Jeruzalem.

Stel dat er volgroeide volwassenen zijn die oprecht vanuit een eigen fundament om een gearrangeerd huwelijk vragen, dan zouden we die gevallen omwille van het grotere doel van humaniteit waarborgen, niet meer onder gearrangeerde huwelijken moeten plaatsen. In essentie vermoed ik dat Naema Tahir en ik elkaar enigszins in dit idee kunnen vinden. Ware het niet dat Tahir een andere connotatie bij de term ‘gearrangeerde huwelijken’ probeert te cultiveren en ik zeg dat we die rectificatie niet moeten doorvoeren. 

Want we kunnen in deze tijd de connotatie bij die term niet meer teniet doen. Het probleem is zo groot, dat we nauwkeurig moeten zijn in onze bewoordingen in plaats van de boel onnodig verwarren. De inbreuk op mensenrechten is zo groot, dat we niet mogen bagataliseren en wegkijken onder de pretentie van een andere cultuur en mentaliteit. Ik kan het niet vaak genoeg herhalen: niet culturen handelen, maar mensen. Uiteindelijk blijven menselijke vergissingen in de geschiedenis geen statische haard waar een vuurtje brandt, maar slaan ze over op massale branden en vernietigende rampen. 

Wij vrouwen zijn te goed om ons ervoor te laten misbruiken. Als hoeksteen. Als pion van de destructie. We zijn immers niet het water, maar het schuim waarmee we in de aankomende eeuwen gaan blussen in plaats van overstromen. Daar hebben we alle schakels naar elkaar toe voor nodig. Zodat we met ons schuim een groot veld beslaan. Zodat het gaat lukken om onze humaniteit te beschermen. Zonder afslachting. Want de natuur zal onze existentie al genoeg uitdagen. En daar kunnen we een menselijke vergissing in de geschiedenis absoluut niet bij gebruiken.

cc-foto: UN Women 

Delen:

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (14)

dirk den boer
dirk den boer24 jan. 2023 - 12:37

Sorry, dit comment hoort in draadje over woke en de uva.

dirk den boer
dirk den boer24 jan. 2023 - 12:33

Na lezing van dit verhaal, dacht ik direct aan soortgelijke happening rond prof Ruud Koopmans, die de rol van de islam wilde onderzoeken bij bepaalde misdragingen van jeugdige immigranten, en nog voor hij zich daartoe kon zetten, door zijn Duitse studenten (werkte toen in Berlijn) werd uitgescheten en als islamofoob gebrandmerkt

Olav Meijer
Olav Meijer23 jan. 2023 - 20:34

Interessant artikel. Maar hier en daar vind ik de tekst wel wat onduidelijk en zelfs verwarrend. Na een extra keer lezen werd het me duidelijker. Voor verheldering lijkt het me zeker zinvol een onderscheid te maken tussen gearrangeerde en gedwongen huwelijken. Gearrangeerd betekent immers, dat de (heteroseksuele) partners tevoren zijn bepaald door de ouders aan beide zijden. Een gedwongen huwelijk is het, als dat plaatsvindt tegen de zin van één of zelfs beide huwelijkspartners. Het is immers heel goed mogelijk, dat een gearrangeerd huwelijk (uiteindelijk) niet plaatsvindt tegen de wil van beide partners. En dan is er geen strijd met mensenrechten. Gearrangeerde huwelijken kunnen wel “sociaal” worden genoemd, maar m.i. dan vooral vanwege de verbindende functie tussen families (met hun specifieke maatschappelijke status en mate van welvarendheid) die het in een desbetreffende cultuur heeft. Maar inderdaad: de nadelen wegen algemeen gesproken zeker zwaarder. Overigens: de “swipe-cultuur” zie ik ook als een weinig aantrekkelijke, wat uit de hand gelopen resultante van een super-individualistische cultuur. Maar die staat niet in een vergelijkbare positie met een cultuur van uithuwelijken. Ook niet qua humaniteit.

Marka.
Marka.23 jan. 2023 - 15:41

Ik weet niets van Naema Tahir en het is vast een persoonlijk iets, maar het past wel in een groter patroon. In mijn eigen omgeving leeft het idee dat soms spottend sex-marxisme wordt genoemd, het idee dat de markt van sex en liefde gereguleerd moet worden. Ik bedoel mijn directe omgeving, niet een extreme twitterbubbel ofzo. Het wordt zelden zo gezegd, ik hoor nooit iemand hardop zeggen dat mensen uitgehuwelijkt moeten worden, maar het valt wel op te maken uit de context waarin dingen worden gezegd. Dat is de keerzijde van die individuele vrijheid. Als sex en liefde individueel is, dan wordt het onderdeel van de markt en krijg je winners en losers en veel onzekerheid en dat voedt het verlangen naar zekerheid. Ik zie het ook niet zo bij de standaard reactionaire ouwe lul, die zijn vooral van het enige recht van de vrouw is het aanrecht. Dat gaat vooral om macht. Ik zie het bij jongeren, ook als ze een relatie hebben. Bij hen is het meer onzekerheid, denk ik. Er is dus ook buiten de traditionele omgeving draagvlak voor.

1 Reactie
DanielleDefoe
DanielleDefoe24 jan. 2023 - 0:55

Naema Tahir is schrijver met een Pakistaanse achtergrond

Zandb
Zandb23 jan. 2023 - 15:18

Als er een verschil bestaat tussen een "gearrangeerd huwelijk" en een "gedwongen huwelijk" dan vormt dat verschil waarschijnlijk het antwoord op de vraag wat wel of wat niet kan.

dirk den boer
dirk den boer23 jan. 2023 - 13:48

Hoeksteen van oorlogen en patriarchale systemen? Dat geloof ik nou ook weer niet, lees Lale Gul. Het gaat de ouders vooral om bestaanszekerheid en minimaliseren van risico's (want verliefdheid heeft ook zo zijn gevaren, daar waarschuwt Schopenhauer al voor).

Wir sind Pabst
Wir sind Pabst23 jan. 2023 - 11:32

“Gearrangeerde huwelijken komen vooral voor bij minder ontwikkelde culturen” vertelde een redelijk bekend antropoloog mij ooit eens.

7 Reacties
DanielleDefoe
DanielleDefoe23 jan. 2023 - 12:40

In Noord-West Europa waren gearrangeerde huwelijken nooit gebruikelijk behalve in de allehoogste standen. O.a. omdat er geen strenge scheiding tussen de seksen was. Jongelieden kwamen elkaar nog wel eens tegen op familiefeesten of bij andere evenementen waaronder (jaar)markten. Uiteraard waren er wel regels voor verdere kennismaking maar ook in Nederland was er binnen grenzen vrije partnerkeuze.

oproerkraaier
oproerkraaier23 jan. 2023 - 12:58

Zeg dat maar tegen het koningshuis :)

dirk den boer
dirk den boer23 jan. 2023 - 13:45

Aardig ook de passages in Lale Gul's boek over de inbreng van ouders waar het om partnerkeus gaat. Lale wordt horendol van die opmerkingen van moeder en tantes. Zou dit uitzondering zijn wat ze beschrijft?Of toch nog veel voorkomen? Als je Naema leest zou je denken dat het nog lang geen gepasseerd station is.

JohnVKR
JohnVKR23 jan. 2023 - 19:30

@Wir sind Pabst Dan zou ik van nu af aan die redelijk bekende antropoloog maar niet meer serieus nemen. Los van het feit dat er ook binnen royal families in Europa gearrangeerde huwelijken voorkomen, heeft dit gebruik weinig te maken met ontwikkelde of minder ontwikkelde culturen. Al is het alleen maar omdat ik eerlijk gezegd niet weet wat een ontwikkelde en wat een minder ontwikkelde cultuur is. Is een ontwikkelde cultuur een cultuur waar institutioneel racisme zit vastgeroest in de samenleving? En is een minder ontwikkelde cultuur de cultuur uit een van de meest innovatieve steden ter wereld, Dubai? Is een ontwikkelde cultuur een cultuur waarin we denken met wc-papier onze kont schoon te kunnen maken? En is een minder ontwikkelde cultuur een cultuur waarin het achterwerk met een (douche)kraantje helemaal wordt schoongespoten? Internationaal onderzoek wees uit dat Nederland tot de landen met de meest onhygiënische toilethygiëne behoort, daar waar Arabische en andere Aziatische landen tot de landen met de meest hygiënische toilethygiëne behoren. Culturele verschillen benoemen is prima. Maar laten we maar eens ophouden met begrippen als 'ontwikkelde' en 'minder ontwikkelde' culturen. Elke antropoloog die op deze wijze culturen met elkaar vergelijkt, kan maar beter een ander vak gaan kiezen.

dirk den boer
dirk den boer23 jan. 2023 - 21:17

Ik moet toch aannemen dat de mate van ontwikkeling van een cultuur/beschaving meer behelst dan de manier van reet afvegen. Lees het wetboek van Hammurabi, waarin je als wraak de dochter van de man die jou verwond heeft mag ombrengen, en oordeel dan zlf of die cultuur op zelfde hoogte stond als die van ons. We hebben er eeuwen over gedaan om te komen tot de democratie en mensenrechten zoals we die nu kennen, en dat zou dn geen enkele vooruitgang van minder naar meer ontwikkeld zijn? Kom nou, verlaat dat hippe relativisme maar gerust, er zijn voorlijke en achterlijke culturen, daar helpt geen moedertje lief aan.

Kees van Bemmelen
Kees van Bemmelen23 jan. 2023 - 23:53

John VKR, Een ontwikkelde cultuur is onder andere een cultuur waar vrouwen zoveel mogelijk hun eigen leven mogen inrichten. In dat opzicht is het Westen ontwikkelder dan menig andere cultuur. Je zult een keuze moeten maken tussen cultuurrelativisme en je progressieve idealen. Kies je het eerste, dan is er geen verschil tussen bv Iran en het westen en moet je je progressieve idealen opgeven als 'westers' of 'eurocentrisme'; kies je het laatste, dan is het Westen superieur. Veel problemen op links komen voort uit de onwil om te kiezen tussen deze twee.

FonsRietdijk
FonsRietdijk24 jan. 2023 - 12:15

@ Kees, Goed voorwoord Kees, daarom gaat het vaak over de vorm (focus op woordjes bijvoorbeeld) en mate van gekwetstheid bij dit soort lieden en dan heel hard schreeuwen, omdat ze het op inhoud nooit kunnen winnen.