Waarom we autoritaire macht te vaak verwarren met orde en daadkracht

Dit gaat niet alleen over één man of één land. Het gaat over wat wij bereid zijn normaal te vinden.

Wie het optreden van Donald Trump nog steeds typeert als een onconventionele politieke stijl, onderschat wat zich voltrekt. Wat zichtbaar wordt, is geen persoonlijke grilligheid, maar een herkenbare opmaat naar autoritaire macht, zorgvuldig opgebouwd, getest en stap voor stap genormaliseerd.

Autoritarisme kondigt zich zelden aan met geweld. Het begint met taal. Mensen worden geen burgers meer, maar “illegaal”. Geen demonstranten, maar “onruststokers”. Geen bevolking, maar een “probleem”. Dat is geen semantiek, maar voorbereiding. Wie niet meer als mens verschijnt, hoeft niet langer beschermd te worden. Je ziet dat ook in beperkte mate in Nederland. Antifacisten zijn tuig van de richel en de vreedzame actievoerders van Extinction Rebellion moet de gevangenis in. In Engeland gebeurt dat al.

De ontwikkeling van ICE in de Verenigde Staten laat zien hoe dit proces werkt. En wat ook in ons land langzaam gebeurt. Wat begon als immigratiehandhaving, verschoof naar een systeem van afschrikking, steeds verder losgemaakt van democratische en morele controle. De publieke schok over opgesloten kinderen maakte langzaam plaats voor vermoeidheid en relativering. Dat moment waarin morele verontwaardiging wegebt is beslissend. In ons land gaan de moordpartijen op Gazanen nog steeds door.

Autoritaire macht schaft instituties zelden af. Zij vervormt ze. Handhaving wordt signaalpolitiek, procedures vervangen gewetensvolle afweging. “Ik voer beleid uit” fungeert als ethisch alibi. Zo verandert macht van verantwoordelijkheid in techniek.

Ook internationaal zien we dit patroon terug. Grote woorden over steun aan demonstranten in Iran gaan niet gepaard met daadwerkelijke bescherming. Dat is geen solidariteit, maar retoriek die anderen blootstelt aan geweld zonder consequenties voor de spreker. In Gaza wordt gesproken over bestuurlijke oplossingen zonder rechten, over verplaatsing zonder mensen. En in de taal over Groenland klinkt territoriale vanzelfsprekendheid door alsof geschiedenis en zelfbeschikking onderhandelbaar zijn.

Dit is geen diplomatie. Het is een manier van denken waarin macht abstract wordt en mensen verdwijnen uit beeld.

Autoritaire opmaat werkt via testen. Niet alleen van wetten, maar van publieke grenzen. Wie protesteert, wie zwijgt, wie zegt dat het zo’n vaart niet zal lopen. Stilte van het volk is hier een meetinstrument hoever de agressor kan gaan.

Het gevaar schuilt niet in waanzin, maar in herhaalbaarheid. Dit handelen is navolgbaar, juridisch inpasbaar en politiek effectief. Autoritarisme vandaag is zelden chaotisch. Het is ordelijk, mediageniek en vaak legaal — totdat de norm zelf verschuift.

De blauwdruk is eenvoudig: eerst wordt een groep verdacht gemaakt, vervolgens ontmenselijkt, geïnstitutionaliseerd, genormaliseerd, getest en herhaald. Niet abrupt, maar telkens iets verder.

Dit gaat niet alleen over één man of één land. Het gaat over wat wij bereid zijn normaal te vinden. Over hoe gemakkelijk macht zich kan presenteren als orde. De vraag is daarom niet wat Trump nog zal doen. De vraag is wanneer wij ophouden met wennen.