Waarom seks niet als vrijwillig wordt gezien zodra er voor betaald wordt

In het debat over sekswerk duikt steeds dezelfde hardnekkige mening op: sekswerk is per definitie uitbuiting. De redenering is hard en ogenschijnlijk eenvoudig. Omdat er betaald wordt voor seks, kan er geen sprake zijn van vrijwilligheid of vrije keuze. De sekswerker is daarmee automatisch slachtoffer.

Dit frame is diep verankerd in politiek, beleid, media en publieke opinie. Tegelijkertijd is het opvallend selectief. Want nergens anders hanteren we deze definitie van arbeid.

Vrijwel niemand werkt gratis. Mensen werken omdat zij in hun levensonderhoud moeten voorzien. Omdat wonen, zorg en bestaanszekerheid nou eenmaal geld kosten. Dat geldt voor vrijwel alle beroepen, ongeacht of het werk als zinvol, zwaar, inspirerend of eentonig wordt ervaren.

Toch lijkt deze economische realiteit ineens niet meer te gelden zodra het over seks gaat.

Dan wordt gesteld dat arbeid pas vrijwillig is als iemand het werk ook zonder betaling zou doen. Een criterium dat nergens anders wordt toegepast. We vragen verpleegkundigen niet of zij hun nachtdiensten gratis zouden draaien. We toetsen leraren niet op de vraag of zij hun klaslokaal zouden betreden zonder salaris. En we concluderen ook niet dat hun arbeid onvrijwillig is omdat zij afhankelijk zijn van inkomen.

In mijn eigen loopbaan heb ik enkel banen gehad die ik nooit gratis zou doen. Administratieve functies waarin ik structureel onderbetaald werd terwijl mijn verantwoordelijkheden steeds verder toenamen. Functies waarin loyaliteit en inzet vanzelfsprekend waren, maar waardering en bescherming ontbraken.

Ik werkte voor twaalf euro per uur, inclusief vakantiedagen en -geld, terwijl ik taken uitvoerde die feitelijk op directieniveau lagen. Als administratief medewerker nam ik het werk over van een directiesecretaresse, projectcoördinator en vertrouwenspersoon. Zonder doorgroeimogelijkheden. Zonder contractuele erkenning en zonder vangnet.

Niemand noemde dat uitbuiting. Niemand concludeerde dat dit werk niet zou mogen bestaan. Het werd gezien als een probleem van arbeidsvoorwaarden, niet als een bewijs dat het beroep zelf onwenselijk was.

In veel sectoren accepteren we dat werk druk, grensoverschrijdend of zelfs schadelijk kan zijn. In laagbetaalde beroepen, in zorg en onderwijs, in de culturele sector. Maar ook in goedbetaalde functies waar structurele bereikbaarheid, prestatiedruk en mentale belasting de norm zijn.

Dat noemen we werkdruk, of een rotbaan. Het werk an sich wordt niet weggezet als een moreel onacceptabele vorm van arbeid. Bij sekswerk trekken we echter een andere conclusie. Daar wordt betaling gelijkgesteld aan dwang en verandert arbeid automatisch in slachtofferschap. Seks lijkt het enige domein waarin economische afhankelijkheid niet erkend mag worden als onderdeel van arbeid.

Daarmee ontstaat een tweede misvatting: het idee dat een sekswerker zijn of haar lichaam zou verkopen. Dat is een framing die geen stand houdt. Een kapper verkoopt zijn handen niet. Een masseur verkoopt zijn armen niet. Een therapeut verkoopt zijn empathie niet. Zij leveren een dienst, binnen afgesproken kaders, tegen betaling.

Sekswerk is niet anders. Het gaat om het verlenen van een dienst, professioneel en afgebakend, met voorwaarden, grenzen en expertise. Dat is geen ontmenselijking, maar juist een vorm van professionalisering.

Net als in andere beroepen kent ook sekswerk betere en slechtere werkdagen. Dagen waarop alles soepel verloopt en dagen waarop het vooral aftellen is. Dat maakt het werk niet automatisch uitbuitend. Dat maakt het werk menselijk en zoals elke andere baan.

Het idee dat seks alleen vrijwillig kan zijn als zij onbetaald is, zegt uiteindelijk weinig over zorg voor sekswerkers. Het zegt veel over maatschappelijk ongemak met seks, met autonomie en met mensen, hetzij vaak vrouwen en andere gemarginaliseerde groepen, die zelf keuzes maken over hun lichaam en arbeid.

Door sekswerk per definitie te framen als slachtofferschap, wordt sekswerkers precies datgene ontnomen waar beleid en debat juist over zouden moeten gaan: zeggenschap en autonomie. Hun ervaringen worden vervangen door morele aannames. Hun stem wordt structureel gedempt door deze hardnekkige overtuigingen.

Uitbuiting bestaat. In sekswerk, net als in andere sectoren. Maar uitbuiting is geen definitie van het beroep. Het is een gevolg van omstandigheden, van gebrek aan rechten, bescherming en toegang tot voorzieningen.

Zolang sekswerk als morele uitzondering wordt behandeld in plaats van als arbeid die bescherming verdient, blijven we het probleem in stand houden dat we zeggen te willen oplossen.

De vraag is daarom niet of sekswerk werk mag zijn. De vraag is waarom we weigeren het als zodanig te erkennen.