Waar is de Zwembadpas?

‘Als je eens goed opschieten wou; moest je voorover gaan lopen, net of je telkens viel, en dan maar met je armen zwaaien, heen en weer.’ Met deze pas spoedde Kees Bakels zich met zijn vrienden naar het openbare zwembad. De zwembadpas van Kees uit de roman ‘Kees de Jongen’ van Theo Thijssen (1879-1943) neemt je mee in de fantasie van een twaalfjarige jongen uit de Jordaan. Met zijn fantasie ontsnapt hij aan de harde dagelijkse werkelijkheid. Vader ziek, winkel failliet. Inkomsten lopen terug, Kees van school.

Maar waar ging Kees met zijn zwembadpas precies naar toe? Kees liep naar het openbare armeluis zwembad aan de Westerdoksdijk in Amsterdam. Het bad werd geopend in 1846. Het was één van de eerste buitenbaden in Nederland. Het bad bestond uit niet veel meer dan wat afgezet water door wat steigertjes. In 1920 sloot het zwembad door de verslechterde waterkwaliteit van het IJ en de herontwikkeling van het gebied. Er was in die tijd een strikte scheiding tussen rijk en arm. Rijke Amsterdammers gingen voor ontspanning zwemmen aan de De Ruyterkade.

Na de Tweede Wereldoorlog nam de ontwikkeling van openbare buitenzwembaden een vlucht. Door toename van de bevolking, het willen bieden van ruimte voor sport en ontspanning in verstedelijkte gebieden en het bevorderen van de zwemvaardigheid nam het aantal openbare zwembaden in de jaren zestig flink toe.

Om hygiënische redenen sloten natuurbaden en bouwden veel steden moderne chloor gezuiverde baden. De nadruk lag op baantjes trekken voor jong en oud op verschillende venster tijden. Op mooie zonnige dagen trokken uit alle lagen van de bevolking jongeren naar de ligweide bij het bad om te flaneren. Om indruk te maken werden af en toe wat halsbrekende toeren op de duikplank uitgevoerd. Dit alles onder tucht en toezicht van de badmeester.

Door ontbrekend geld voor onderhoud, dalende bezoekersaantallen, relatief korte (nog) koude zomers en stijgende energiekosten om het water warm houden, sloten aan het eind van de vorige eeuw flink wat buitenbaden.

Nederland telt nu nog 66 openbare buitenzwembaden. Wie tegenwoordig op een zonnige woensdag middag naar een bad in de Randstad gaat, kan misschien veel leren over de veranderde badcultuur en onze samenleving. De calvinistische geest van het onder toezicht van een badmeester ordentelijk trekken van baantjes is niet meer. Ontstaan is een openbare theekrans van moeders met bedekkende kleding. In allerhaast bijeen verzamelde stoelen lijken zij op het grasveldje bij het bad de toestand in de wereld door te nemen, hun kinderen de vrije loop latend. Bespreken zij de beslommeringen om zich staande te kunnen houden in Nederland? Bespreken zij de beslommeringen van hun ‘Kees’? Welke fantasie hebben hun Kees en Ali? Tijd voor een nieuwe Theo Thijssen om het verhaal te vertellen. Ik nodig Aya Sabi of Asis Aynan van harte uit een boek te schrijven over ‘De Zwembadpas’.