VVD-aartsvader Thorbecke had wat er nu in politiek Den Haag gebeurt wel mooi gevonden

Er heerst grote verbijstering over de laatste reddingsboei die het kabinet in de kolkende politieke zee heeft geworpen: de coalitiepartijen mogen naar eigen smaak stemmen over voorstellen uit de Kamer over aanpassingen van het belastingplan. In concreto: als D66 en CDA de ideeën van Jesse Klaver over het belasten van de rijken steunen, kunnen die een meerderheid krijgen, terwijl de VVD toch het zielenheil redt door er tegen te stemmen. Naderhand voeren de ministers het uiteindelijk resultaat loyaal uit. Van coalitiedwang of fractiediscipline is dan haast geen sprake meer.

Dit is precies zoals Johan Rudolf Thorbecke, de grote 19e eeuwse architect van ons politieke stelsel, het wilde. Hij vond dat elke minister verantwoordelijk was voor de verdediging van het eigen beleid. Was de Kamer kritisch dan had deze de keuze tussen buigen of breken. De rest van het kabinet bleef dan gewoon zitten en zocht een nieuwe collega. In het geval Heinen: als er een meerderheid voor de aanpak Klaver opdoemt, kan hij zich aanpassen of ergens in het bedrijfsleven CFO worden en de rest van zijn leven binnenlopen. In Den Haag wordt dan een andere minister van Financiën gezocht, die wel met het geamendeerde belastingplan kan leven.

Thorbecke vond dat een kabinet pas in zijn geheel het ontslag moest aanbieden als er een bredere skepsis in de Kamer leefde of zich een principiële kwestie aandiende.

In de praktijk heeft deze echt vrijzinnige aanpak nooit wortel geschoten. Wij zijn in Nederland gewend geraakt aan coalitiepartijen die zich aan elkaar en aan het kabinet vastketenen. Vanwege de gewenning dááraan komt het minderheidskabinet niet verder.

Het zou wel apart zijn als de VVD, die zich toch beroept op aartsvader Thorbecke, deze terugkeer naar zijn manier van politiek bedrijven, blokkeert.

Voor het overige ben ik van mening dat het toeslagenschandaal niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen net zo min als dat rond het UWV en de affaire van het Groninger aardgas.

Beluister het Geheugenpaleis, de wekelijkse podcast van Han van der Horst en John Knieriem over politiek en geschiedenis. Nu: terug uit Lulaland.