Vrouwelijk leiderschap bestaat niet

Een witte man op respectabele leeftijd neemt het woord. Iedereen is stil. Hij is gewend dat er naar hem wordt geluisterd. Op basis van zijn voorkomen wordt hij als vanzelfsprekend gezien als leider. Waarom? Onze patriarchische samenleving heeft ons geconditioneerd om dit type man automatisch als leider te beschouwen. De geprivilegieerden onder ons hebben een enorm belang bij de handhaving van deze status quo. Geld en macht liggen aan de fundering. De algoritmen van big tech versterken dit en jagen doelbewust vrouwenhaat, racisme en validisme aan voor hun eigen gewin. Vrouwen, mensen van kleur of met een beperking beginnen daardoor met 3-0 achterstand. Blijvende, fundamentele verandering is dus broodnodig. Temeer omdat Nederland op de wereldwijde ranglijst voor gendergelijkheid opnieuw gezakt is; we staan op een schandalige 46ste plaats. De emancipatie van vrouwen staat vrijwel stil. Te weinig vrouwen in leidinggevende functies is slechts één van de redenen hiervoor.

Het woord leiderschap en het woord man gaan al te lang hand in hand. Een foute aanname die gecorrigeerd moet worden, want we hebben vrouwen broodnodig in leiderschap. Niet omdat mannen geen goede leiders zijn, maar omdat bij een inclusieve samenleving vrouwelijke leiders horen. Niet omdat zij zogenaamde ‘vrouwelijke kwaliteiten’ hebben, maar omdat zij weten wat uitsluiting betekent en daardoor weten wat inclusie vraagt. Omdat zij als geen ander begrijpen hoe systemen werken en wie daar momenteel buiten vallen. We hebben vrouwen nodig die andere vrouwen (en andere mensen die uitsluiting ervaren) kunnen inspireren en mobiliseren om de leider in zichzelf te erkennen, zodat ze deze gaan inzetten voor een gelijkere samenleving.

De politiek is er rijp voor, PRO is er rijp voor. De meest vooruitstrevende, en tegelijk logische, zet is de keuze voor een capabele vrouw als eerste voorzitter van Progressief Nederland. Een lichtend voorbeeld voor allen die de invulling van deze positie automatisch aan een man toebedachten. 

Wie kan beter de obstakels duiden die vrouwen nog steeds dagelijks ervaren dan een vrouw met bakken vol ervaring? Vrouwen moeten nog steeds door structuren heen breken die niet voor hen zijn ontworpen. Het is ongelooflijk dat de loonkloof, seksuele intimidatie, zwangerschapsdiscriminatie, medische zorg die vrouwen niet serieus neemt, ontoereikende kinderopvang, arbeidsomstandigheden die onvoldoende rekening houden met vrouwen en de ongelijke verdeling van werk en zorg nog steeds bestaan in de 21e eeuw. Die sociale en economische ongelijkheid werkt ook op genadeloze wijze door in de gevolgen van klimaatverandering; wereldwijd worden vrouwen onevenredig hard getroffen. Dat is geen toeval. Dat is het gevolg van een systeem waarin macht, kansen en middelen nog steeds voornamelijk bij mannen liggen. Het is de dagelijkse praktijk die vrouwen klein houdt, vertraagt en wegduwt. Als Nederland een land wil zijn waar de stem, participatie en kwaliteiten van vrouwen volledig worden gewaardeerd en ingezet, dan begint dat met een gelijkwaardige verhouding in leiderschap. Dan begint dat met een partij waar vrouwen zich vertegenwoordigt en gehoord weten.

Kitty Jong is de enige vrouwelijke kandidaat om voorzitter van PRO te worden. Als voormalig PvdA-gemeenteraadslid en vicevoorzitter van FNV kent zij de schrijnende praktijkvoorbeelden maar al te goed. In SER-verband heeft zij bijgedragen aan het vrouwenquotum; het komt namelijk niet vanzelf goed. Zelfs de Volkskrant droeg op 7 september bij aan het in stand houden van vooroordelen op het gebied van ‘vrouwelijk leiderschap’; in de reportage over het voorzittersdebat, stelde zij dat Jong ‘opzichtig hengelt naar de vrouwenstem’. Zou dit op dezelfde manier gesteld worden voor de verkiesbare mannen? Nee, die weten zich gesteund door het deel van de samenleving dat leiderschap en mannen nog in dezelfde zucht noemt. Een heel ander perspectief dat geen ‘hengel’ vereist.

Of je nu man of vrouw bent, diep in je hart weet je dat de huidige verhoudingen in de samenleving beter in de jaren ’50 van de vorige eeuw passen. Dat er een nieuwe, gelijkwaardige toekomst voor ons ligt. Een toekomst waarin leiderschap niet gekoppeld is aan gender, maar aan de kwaliteiten die goed leiderschap omvatten. PRO kan daar meteen op inspringen, want Kitty beschikt namelijk over die kwaliteiten.