Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Rutte negeerde archiefwet en wiste jarenlang elke dag sms’jes

Landsadvocaat: toestel premier had ruimte voor slechts 20 berichten
Joop

Vrijheid van onderwijs niet gebruiken voor discriminatie

  •  
29-10-2010
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
De vrijheid van onderwijs is al bijna een eeuw een grondrecht. Dat grondrecht staat echter niet op zichzelf.
In de praktijk wordt door enkele bijzondere scholen de vrijheid van onderwijs aangegrepen om bijvoorbeeld samenwonende heteroseksuelen en homoseksuelen te weigeren. Wij vinden dit niet wenselijk, en stellen voor om een van de hiaten in de huidige wetgeving te dichten.
Wat is er aan de hand? In 1993 werd in de Algemene Wet Gelijke Behandeling geprobeerd een evenwicht aan te brengen tussen het recht op gelijke behandeling, de bescherming van de persoonlijke levenssfeer, de vrijheid van onderwijs en vereniging. Door de wet bleef het voor bijvoorbeeld een orthodox-christelijke scholen mogelijk om aan sollicitanten te vragen de geloofsrichting aan te hangen die overeenkomt met de geloofsrichting van de school. Een vrijzinnig-christelijke of ongelovige leraar kan dus geweigerd worden. Aan de andere kant werd dit soort instellingen niet toegestaan om verder te gaan dan dat. Het ‘enkele feit’ van politieke gezindheid, ras, geslacht, nationaliteit, hetero- of homoseksuele gerichtheid of burgerlijke staat mocht geen reden zijn om mensen in een baan te weigeren.
Over deze ‘enkele feit’ constructie in de wet was meteen veel discussie. Tegenstanders stelden dat deze formulering ruimte bood om via een omweg toch discriminatie vanwege de genoemde gronden toe te staan. Een aantal stromingen binnen orthodoxe religies hebben bijvoorbeeld moeite met homoseksualiteit en ongehuwd samenwonen, en konden deze constructie gebruiken om hen toch buiten de deur te houden. Toenmalig minister Dales van Binnenlandse Zaken bevestigde dat deels, en stelde dat er ‘bijkomende omstandigheden’ konden zijn. Wat die ‘bijkomende omstandigheden’ precies konden zijn, werd echter nooit uitgewerkt.
Deze onduidelijkheid in de wet zorgt al 17 jaar voor problemen. Zo leggen een aantal orthodox-religieuze scholen een soort beginselverklaringen voor aan leraren, waarin ze moeten verklaren de grondslag van de school geheel te onderschrijven. In dat soort verklaringen worden zaken als alternatieve relatievormen fel afgewezen. Ook worden leraren en leraressen die tijdens hun werkzame tijd op school uit de kast komen en een relatie beginnen met iemand van het gelijke geslacht, veelal van school gewerkt. Dat heeft een aantal keer geleid tot een zaak bij de Commissie Gelijke Behandeling, maar in de meeste gevallen verkiezen de slachtoffers de anonimiteit, en druipen ze gedesillusioneerd af.
Deze gang van zaken is niet juist. Door de onduidelijkheid in de wetsgeschiedenis wordt niet voldoende recht gedaan aan gelijke behandeling van mensen, en aan bedoelde nevengeschiktheid van de grondrechten. Voor de goede orde: we doen met ons wetsvoorstel niets af aan het recht van scholen om onderscheid te maken op het lidmaatschap van bijvoorbeeld een orthodoxe kerk. Ook vakbonden, religieuze omroepen en bijvoorbeeld het Leger Des Heils mogen dit verlangen. Maar daar moet het bij blijven. Scholen, vakbonden en verenigingen kunnen niet tot in het diepste van iemands gedachtebepaling of privéleven eisen stellen. Feit is bovendien dat ook in orthodoxe kringen diversiteit aan opvattingen bestaat over onderwerpen die vroeger nog als onwrikbaar golden. Opvattingen over echtscheiding, seksualiteit, ongehuwd samenwonen, de weging van nieuwe wetenschappelijke feiten, de positie van de vrouw en de visie op de schepping zijn onderwerp van intern gesprek. Ook over het hebben van homoseksuele relaties is er debat. De vraag of iets binnen de leer van een bepaalde geloofsrichting valt is steeds ingewikkelder geworden. Ook is het onduidelijk of alle grote, kleine, heimelijke en openlijke afwijkingen ten aanzien van de grondslag van de instelling op de zelfde manier worden gewogen.
De wetgever moet zich onttrekken aan discussies over wat een juiste invulling van een orthodoxe geloofsbeleving is. De wetgever moet echter wel heldere randvoorwaarden stellen waarbinnen een ieder de vrijheid heeft zjjn leven naar eigen keuze in te richten.
Maar hoe moet een orthodoxe organisatie dan omgaan met een werknemer die, weliswaar dezelfde religieuze richting aanhangt, maar op enkele punten afwijkt? Het antwoord daarop is eigenlijk eenvoudig. De werknemer zal binnen de school respect hebben voor de visie van de school, en de werkgever de werknemer de vrijheid laten zijn eigen interpretatie te hebben. Grondrechten dienen immers naast elkaar te staan. Het schrappen van de ‘enkele feit’ constructie in de wet draagt daaraan bij.
Boris van der Ham schreef dit stuk samen met Anouchka van Miltenburg (VVD), Jetta Klijnsma (PvdA), Jasper van Dijk (SP) en Ineke van Gent (Groenlinks).

Meer over:

opinie, leven

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (12)

Ewout2
Ewout229 okt. 2010 - 11:41

Mag ik uit het feit dat dit stuk mede namens de VVD is geschreven concluderen dat ook de VVD-fractie voor schrapping van de enkele-feit-constructie is? Of trekt de VVD straks onder druk van het CDA (en gedoger SGP) de steun voor dit voorstel uiteindelijk toch in?

hminkema
hminkema29 okt. 2010 - 11:41

Jammer dat er van het CDA geen mensen bereid zijn gevonden (gezocht?) om dit stuk mede te ondertekenen. Zijn die er niet? Of mag het niet van de Grote Leider Maxim Verhagovitsj?

Pjotrs
Pjotrs29 okt. 2010 - 11:41

Wat een slap compromisvoorstel. Toegegeven: het is beter dan de huidige praktijk. Maar waarom niet inzetten voor werkelijke vrijheid van onderwijs: het recht op levenslang onderwijs, zodat je ook boven de dertig nog elders kunt zijinstromen? Religieus onderwijs heeft niets met onderwijs te maken maar alles met indoctrinatie. Het gaat niet aan dit van overheidswege te financieren en het gaat evenmin aan om hiermee aan de onderwijsplicht te laten voldoen. Wie zijn kind onzin bij wil brengen stuurt het maar op eigen kosten naar de zondagsschool (hoewel ook hier nog wel e.e.a. tegen in te brengen is).

DikBrix
DikBrix29 okt. 2010 - 11:41

Ik ben het helemaal eens met en al heel lang voorstander van het verwijderen van de ‘enkele feit constructie’ uit onze wetgeving, omdat deze constructie de achterdeur voor religieuze organisaties openhoudt om te blijven domineren, indoctrineren en discrimineren. Paar voorbeelden uit het recente verleden, die aangeven waartoe die constructie kan leiden: Als eerste de weigering van het uitdelen van de hostie aan ‘praktiserende’ homo’s. Ik kan mij de beelden die de betrokken pastores krijgen bij visualisering van de omschrijving ‘praktiserend’ goed voorstellen. Per slot van rekening is uit diverse artikelen de laatste tijd weer gebleken dat er nogal wat priesters zijn die dit heel positief beleven. En hoe jonger de partner hoe fijner het lijkt. Dus in plaats van het blijmoedig uitdelen wordt de hostie geweigerd, als ontkenning van die ‘praktijk’. Lijkt me logisch, gezien vanuit de kerkelijke visie. De toenemende meldingen over misbruik bij de katholieke kerk, waarbij nu ook de protestantse kerken worden betrokken, zijn dus niet zo verbazend. Per slot van rekening: als je beroepshalve dag in dag uit gericht bent op een kruis, kan je je ook wel eens vergissen en het verkeerde kruis pakken, toch? Voor de kerkelijke leiders was dat slechts ‘een enkel feit’, en kon dus worden weggemoffeld. Voor deze religieuze leiders is het onderscheid heel duidelijk en logisch: Je mag best homo zijn, zolang je het maar niet bent. Simpeler kan niet. Zoals ook, als tweede voorbeeld, een protestantse school een homofiele leraar accepteerde, totdat hij ging samenwonen met zijn partner. Toen was hij ineens écht een homo. Dat kon natuurlijk niet. Blijkbaar zijn religies van mening dat automobilisten moeten worden geaccepteerd zolang ze maar niet autorijden en vooral geen rijbewijs krijgen. Het misbruik is het gevolg van de dogma’s van religies: Elke religie, zoals ook elke staatsdictatuur, oefent macht uit over haar onderdanen door verboden op de seksuele vrijheid, door die vrijheid zoveel mogelijk in te perken. Simpel principe: als je de mens controleert in zijn meest privé uiting, heb je die mens helemaal. Het celibaat is daar een extreme uiting van. Ik denk echter niet dat het celibaat de oorzaak is van kindermisbruik in de katholieke kerk, want gebeurt ook in andere kerken. Het is een gevolg van macht van de dader en afhankelijkheid van het slachtoffer. Zoals ook elke pooier daar gebruik van maakt. Ik denk vooral dat het schuldprincipe (de mens als zondaar), dat aan elke religie ten grondslag ligt, de mogelijkheid van misbruik binnen religies bevordert: overtreding van de seksuele verboden creëert schuld. Dat schuldbewustzijn, dat de slachtoffers, de ‘zondaars’ dus, per definitie met zich meedragen en natuurlijk op zichzelf betrekken, maakt het uiterst moeilijk zich tegen dat misbruik te verweren. Dat creëert de macht van de dader. Dat schuiven met schuld is de kern van elke religie. De daders zijn door hun hiërarchische positie binnen de kerk, ‘goedgekeurd door god’, niet aanspreekbaar op hun gedrag. Zij zijn al ‘verlost’ of ‘uitverkoren’, hoe je het noemen wilt. Vandaar dat de kerken dit misbruik altijd hebben verzwegen: het past niet in de opvattingen van de leer. Erkenning van het misbruik zou de basis, de dogma’s van de kerk, hebben aangetast. Dat is precies die zelfde ‘enkele feit constructie’, maar dan omgekeerd: Misbruik is duidelijk, maar het gebeurt door representanten van de kerk, dus kan het niet bestaan, zoals homoseksualiteit niet kan bestaan. Dus werd, en wordt het nog steeds, in wezen ontkend, net zoals homoseksuelen in hun aard en wezen worden ontkend. Derde voorbeeld is de combinatie van voetbal en religie: Voetbal en religie gaan prima samen, als je het maar volgens de regels van de religieuze wetten doet. Zie de vele kruisjes die er tijdens de wedstrijden worden geslagen. Geen probleem voor de kerk, integendeel. Dat is reclame. Religies kennen echter geen humor. Dat mag niet, want humor relativeert. En relativeren van religieuze wetten is de dood voor elke religie. Dus was de humor van pastoor Vlaar in zijn Oranjemis voor de bisschop onacceptabel. Triest maar waar. Tegelijkertijd begrijp ik de steun voor Vlaar niet helemaal. Want hoe ludiek zijn mis ook was: de kern betrof het vragen om de zegen van God voor Oranje. Dat is nogal primitief, om niet te zeggen middeleeuws. Dat vond de bisschop kennelijk geen probleem. Veel triester, maar ook waar. Als ik die gelovigen was (en zeker als niet-gelovige) zou ik mij hierom veel meer zorgen maken. Het ‘enkele feit’ dat Vlaar steun vroeg aan god voor Oranje, was geen probleem. Dat hij dat op zijn eigen wijze, op basis van zijn karakter en mening op een manier deed die strijdig was met de dogma’s van de leer, hoe overtuigd gelovig hij als pastoor ook is, was echter voldoende om hem terecht te wijzen. Dat kon niet. Die ‘enkele feit constructie’ vormt de basis van religieuze dictatuur, van discriminatie op allerlei vlak. Het mag nooit zo zijn dat een democratische, zogenaamd seculiere staat als de onze die constructie accepteert en zelfs wettelijk steunt. Het is dan ook hoog tijd om te ageren tegen bijvoorbeeld belastingvoordelen voor religieuze organisaties en tegen subsidie voor religieuze scholen. Dit soort archaïsche ingebakken bevoordeling in een staatsorganisatie die per definitie seculier hoort te zijn is heel kwalijk: Het schept de middelen om de bestaande religieuze dominantie in stand te houden. Juist uit die staatshouding komen dit soort ontsporingen voort, omdat men zich gedekt weet. Religie staat niet boven de wet. Het probleem is echter dat de (straf)wetgeving van de meeste staten nog steeds is doordrenkt van religieuze beginselen of op zijn minst van acceptatie van een deel van die beginselen, ook al zijn die strijdig met algemene verdragen voor de rechten van de mens. Ook in Nederland. Een religieuze partij is altijd, vanaf het moment dat zij in de 2e-Kamer zit, bezig met een poging tot realisatie van haar beginselen: door coalities te sluiten, te stemmen, door wetsvoorstellen in te dienen, bestuurders te leveren, etc. Beginselen die gebaseerd zijn op een almachtige god die boven de wet staat en zelfs de wet zelve is, op exclusiviteit met uitsluiting van andersdenkenden, op onverzoenlijkheid onder dreiging met hel en verdoemenis, zij het nu of in het hiernamaals. Hoe netjes ook gebracht, uiteindelijk komt het altijd daarop neer. Deze partijen maken deel uit van ons systeem, omdat ze gebruik kunnen maken van de sluiproute van wettelijke acceptatie. Een zwakke plek in ons democratisch systeem. Zij vormen een Trojaans Paard, een virus, waartegen de HR nog geen bescherming heeft gevonden omdat zij het nog niet herkent als zodanig. Het wordt tijd dat dit gat wordt gedicht. Waarom zouden racistische, anarchistische of terroristische partijen worden verboden en religieuze partijen niet? Terwijl zij uiteindelijk hetzelfde doel hebben: opheffing van onze democratische staat door onderwerping van iedereen aan hun exclusieve beginselen. De stelling van Boris van der Ham is dan ook slechts een begin. De volledige consequentie van wat hij zegt, durft hij nog niet aan.

darkisland
darkisland29 okt. 2010 - 11:41

Helemaal mee eens. Een derde van de Islamitische scholen blijkt haat te zaaien. Wat men op Islamitische scholen vind van homosexuelen valt te raden.

FritsGuevara
FritsGuevara29 okt. 2010 - 11:41

Wat bezielt een homo in vredesnaam om leraar te willen worden bij een reformatorische school??? Dan associeer je je toch met die groep, die juist tegen homosexualiteit is? Daarmee geef je dan ogenschijnlijk aan tegen homosexualiteit te zijn, maar dan doet diegene daar toch aan. Christen ben je vrijwillig, en geen overheid dwingt je om bij zo'n groep te komen, punt. Dat is ook al volkomen fout gegaan toen het calvinisme of kathoicisme het hier voor het zeggen hadden.

RondeWeerd
RondeWeerd29 okt. 2010 - 11:41

De Vrijheid van onderwijs die gebruikt wordt om te discrimineren. Tja maar feitelijk is het natuurlijk de vrijheid van godsdienst, die wordt misbruikt om te discrimineren.

1 Reactie
Don04
Don0429 okt. 2010 - 11:41

Inderdaad, Godsdiensten zijn instituten die bij voorbaat uitsluiten en discrimineren en mensen beperkingen opleggen, de vrijheid van Godsdienst betekend dus eigenlijk de vrijheid om te discrimineren. Ik zou eerder het speciaal onderwijs afschaffen, onderwijs is onderwijs en iedereen moet met een bepaalde basis kennis van school af komen, kinderen worden anders toch opgegroeid met het feit superieur te zijn aan anderen en om in bepaalde gevallen te discrimineren, en niet te vergeten hoe zij hun leven zouden moeten inrichten terwijl je op een leeftijd bent waarin je alles nog voor zoete koek aanneemt, dat is al een verkeerd begin.

TimSta
TimSta29 okt. 2010 - 11:41

Waarom hebben scholen niet de vrijheid om zelf te weten met wie ze omgaan? Het verbod op discriminatie verhult dat het gewoon gedwongen associatie is.

1 Reactie
hminkema
hminkema29 okt. 2010 - 11:41

Wel eens van leerplicht gehoord? Die moet natuurlijk wél worden waargemaakt. Dat kan niet als je alleen maar private besturen hebt die lastige leerlingen mogen weigeren. Voor elke leerling hoort een plek te zijn, wat niet wegneemt dat scholen leerlingen die zich evident misdragen moeten kunnen wegsturen. Dat kan nu, mits een andere school bereid wordt gevonden de zondaar aan te nemen. Maar een leerling kan niet door eigen toedoen de leerplicht verliezen. Behalve dan door langdurige gevangenisstraf, maar ik denk dat hij dan ook in de bak nog moet leren. Scholen mogen niet zelf bepalen welke leerlingen ze wel, en welke niet toelaten, omdat ze publiek gefinancierd worden. Een private school zonder overheidsgeld gaat z'n eigen gang maar, en weigert wat mij betreft alle benedenmodale leerlingen, of leerlingen met twee paspoorten, of leerlingen met een hoofddoek op. Maar een publieksgefinancierde school zou gewoon iedereen moeten aannemen. Alleen religieuze criteria gelden in Nederland nog als uitsluitingsgronden, wat ik middeleeuws vind.

Scepticus2
Scepticus229 okt. 2010 - 11:41

Mogen mensen alstublieft zelf kiezen naar welke school zij hun kinderen sturen? Daar hebben wij niet een inmenging van de overheid bij nodig meneer 'liberaal' van der Ham. De vrijheid van de alles moet kunnen atheist is niet de vrijheid van alle mensen in dit land. Daarom hoeft die 'vrijheid' ook niet worden opgedwongen of verplicht

1 Reactie
RondeWeerd
RondeWeerd29 okt. 2010 - 11:41

Ja hoor dat mogen mensen allemaal zelf weten. Blijft alleen de vraag waarom de overheid in hemelsnaam onderwijs wat gestoeld is op levensbeschouwing zou moeten subsidiëren. Gewoon enkel subsidie geven voor openbaar onderwijs, meer dan voldoende. Geef mij het Franse systeem maar. Wil je religieus of andersoortig onderwijs voor je kinderen, dan financier je dat maar zelf.