Vriendelijke neerbuigendheid

Progressief schijnt een moeilijk woord te zijn. Nu valt er genoeg te zeggen over hoe “Progressief Nederland” misschien een wat te holle frase is. Immers, is D66 niet ook progressief? Maar goed, daar gaat het niet om. Sinds de bekendmaking van de nieuwe naam van GroenLinksPvdA klinken er stemmen die zeggen dat die naam een deel van de achterban van zich vervreemdt. Hij is te ingewikkeld. Gewone mensen begrijpen zoiets niet.

Daar moest ik aan denken toen ik dit weekend op Netflix Cover-Up keek, de (uitstekende) documentaire over Seymour Hersh, een van de grootste onderzoeksjournalisten van de twintigste eeuw. Hersh groeide op in een gezin zonder boeken. Zijn vader - een bescheiden kruidenier -  werd ziek en terwijl zijn tweelingbroer mocht doorstuderen, moest Hersh dan maar achter de toonbank. In het gezin las niemand, zo vertelt Hersh. Er was in het hele huis geen spoor van intellectualisme te vinden. Hersh vond zijn eigen weg naar boeken, zo vertelt hij, en door veel te lezen leerde hij denken.

Op Reddit circuleert ondertussen een advertentie voor een app die moeilijke boeken omzet naar makkelijke tekst. Als voorbeeld wordt de openingszin van The Great Gatsby weergegeven. Die luidt:

In my younger and more vulnerable years my father gave me some advice that I’ve been turning over in my mind even since.

Die zin wordt door de app vervangen door:

When I was young, my dad told me something that I still think about.

Efficiënt? Ja, tuurlijk. Maar ook volledig leeg, gespeend van wat voor betekenis dan ook. Want het gaat bij Fitzgerald niet om de mededeling, maar om de manier waarop die mededeling wordt gedragen door de zin zelf. Maar goed. Sommige mensen kunnen dat toch niet begrijpen, dus laten we de kwetsbare jaren maar compleet weg en verdommen we de rest. Elk boek een Hendrik Groen-boek.

Dit is vriendelijke neerbuigendheid. Of gewoon discriminatie van de lage verwachtingen; de overtuiging dat bepaalde mensen, vanwege hun achtergrond of afkomst of klasse, minder aankunnen. Dat je de lat voor hen lager moet leggen, uit respect. Dat moeilijke woorden hen vervreemden, dat rijke zinnen hen uitputten, dat abstracte begrippen niet voor hen zijn bedoeld, te hoog gegrepen zijn. Het klinkt inclusief maar dat is het niet.

Want wat zeg je eigenlijk, als je zegt dat progressief te moeilijk is voor de arbeider of de migrant of de lager opgeleide (ik scoor zelf 2 uit 3 op dit lijstje, zeg ik er meteen maar bij)? Je zegt dat die persoon niet in staat is een woord te leren. Dat zijn wereld te smal is voor nieuwe begrippen. Dat uitleg zinloos is.

De echte vijand van gelijkheid is niet moeilijkheid. Het is onder andere wél voor een ander bepalen dat moeilijkheid nu eenmaal onoverkomelijk is.