Voor Ons NL ziet overal populisme, behalve bij de VVD

Het politieke platform Voor Ons NL (VON), de club die zich richt op de ‘milde meerderheid’ van Nederland, vierde onlangs zijn eerste verjaardag. Een jaar geleden kwamen ze als geroepen: het kabinet-Schoof was net ten onder gegaan aan ruzies en incompetentie en na maanden hardvochtige immigratieretoriek snakte menig kiezer naar fatsoenlijke, op feiten gestoelde, milde politiek die afstand nam van extremen.

Dat gold ook voor veel gedesillusioneerde VVD’ers, een hoek waar de oprichters van VON zelf ook uit kwamen: campagnetijgers Mark Thiessen en Bas Erlings en bovenal Klaas Dijkhoff, het joviale gezicht van de ‘gezellige vleugel’ van de ooit liberale partij.

Door die VVD-roots klonk de oproep om waakzaam te zijn jegens populisme, wel wat hol. Alsof de VVD niet gewoon een essentieel onderdeel was van het zojuist gevallen kabinet: de enige traditionele partij die eraan deelnam. Bij de verkiezingen ervoor had Dilan Yesilgöz expliciet gedaan wat Mark Rutte lang weigerde: de deur openen voor Geert Wilders’ toetreding tot het landsbestuur. Sowieso was rechts-populistische politiek bedrijven over de ruggen van immigranten Yesilgöz zelf ook niet vreemd, met de nareis-op-nareis-leugen als dieptepunt. Kortom: zonder de VVD van Yesilgöz was het kabinet-Schoof niet mogelijk. En zonder het kabinet-Schoof was VON vermoedelijk niet nodig.

Voordeel van de twijfel
Toch gunde ik VON destijds het voordeel van de twijfel. Als deze klassiek liberalen de zwaar verrechtste VVD van binnenuit wilden hervormen, viel dat immers te prijzen. Misschien konden zij Yesilgöz uit de populistische modder trekken richting een genuanceerd, minder manipulatief geluid.

Maar als dat de insteek was, moeten we een jaar later concluderen dat dit plan faliekant mislukt is. De VVD-campagne van 2025 was de meest rechts-populistische die de partij ooit opzette: polariserend, demagogisch en schandalig vaak feitenvrij, met reductionistische retoriek vol bewuste verdraaiingen en domme verdachtmakingen (hallo, Douwe Bob).

Het enige waar VON blij mee mocht zijn, was dat Yesilgöz dit keer wél de PVV uitsloot. Maar niet uit liberaal-ideële overwegingen: puur omdat Wilders het kabinet had laten vallen (welbeschouwd juist het enige goede wat de man ooit deed). Haar argument was dus expliciet niet dat Wilders zich schuldig maakte aan de zondebok- en onderbuik-politiek waar VON zo mordicus tegen is (en waar Yesilgöz zich, nogmaals, zelf ook schuldig maakt). Nee, de enige partij die deze VVD om inhoudelijke redenen in de ban deed, bevond zich net links van het midden. En is onmiskenbaar onderdeel van de milde meerderheid.

Middenpartij-washing
Een jaar later timmert VON nog steeds aan de weg. In knullige filmpjes geven ze goedbedoelde tips: hoe spot je een populist? Toch worden die kenmerken nog altijd niet benoemd wanneer ze duidelijk te zien zijn bij de VVD. Kennelijk is populisme verdraaid moeilijk te spotten, wanneer het zich al te dicht bij huis bevindt.

Zodoende is VON een anti-populistische actiegroep, opgericht als reactie op het meest populistische kabinet dat ons land ooit kende, die weigert de partij ter verantwoording te roepen die dat kabinet mogelijk maakte. En dat blijft weigeren, ook wanneer die partij campagne voert op een manier die in elk door VON genoemd opzicht schaamteloos populistisch is. Dat is als een film maken over de Titanic waarin je de rol van de ijsberg negeert.

Met een cynische bril op is het niet verrassend, dat een clubje VVD’ers wat al te mild oordeelt over het populisme binnen hun eigen partij. Bovendien gaat hun frontman allesbehalve vrijuit. Dijkhoff werd al in 2018 door Zondag Met Lubach betrapt op ‘PVV-corvee’: vuige campagne-uitingen voorzien van een vriendelijke Brabantse glimlach, met tweets waarbij PVV-kiezers expliciet werden aangevinkt als doelgroep. Bovendien wordt VON deels gefinancierd door uitzendgigant OTTO Workforce, een pro-arbeidsmigratiebedrijf met diepe zakken dat ook veel geld stak in, jawel, de VVD-campagne van 2025.

Hebben de cynici dan gelijk? Was het stiekem de taak van VON om de ‘middenpartij-washing’ van de VVD te verzorgen, terwijl de lijsttrekker haar rabiaat rechtse gang kon gaan?

Rechtse kiezerscoalitie
Nee, laten we er vooralsnog vanuit gaan dat VON eerder naïef is dan opportunistisch. Zeg maar: zo naïef als de VVD-kiezers die de partij dachten te redden door op Ruben Brekelmans te stemmen. Enkele PVV-corvee-diensten daargelaten staat Brekelmans immers bekend als een minder populistische, meer liberale, mildere VVD’er dan Yesilgöz. En hij scoorde het uitzonderlijke aantal van 166.000 voorkeurstemmen.

Dat is te lezen als een statement vanuit de VON-vleugel, afgegeven op het moment dat de peilingen voor Yesilgöz zó beroerd waren dat haar politieke necrologie al werd geschreven. Zo kon de liberale tak voorsorteren op haar vertrek en hun gedroomde opvolger een duw geven. Ironisch genoeg redden zij met hun stem juist Yesilgöz’ hachje: als al deze kiezers ‘gewoon’ naar D66 waren vertrokken, had Yesilgöz exact evenveel zetels gescoord als Frans Timmermans. Het verschil tussen blijven en vertrekken.

Maar Yesilgöz peilde nog slechter dan dat: op 15 zetels. Ze keerde het tij door in de laatste campagneweek jacht te maken op PVV-kiezers. Ze praatte hen volledig naar de mond (is daar een woord voor? Iets met een p?) en bewaarde haar hardste retoriek voor GroenLinks-PvdA. Want niets motiveert die kiezer meer dan afkeer van links.

Het werkte en Yesilgöz kon blijven. Maar haar de kiezerscoalitie is daardoor wel rechtser dan ooit. Dit zijn kiezers die JA21 meer regeringsfähig achten dan PvdA-GroenLinks, zelfs nooit zullen tolereren dat er nog met een progressieve partij wordt geregeerd.

En toch ga ik er nog steeds vanuit dat deze ontwikkeling bij Dijkhoff en de zijnen een doorn in het oog is. Maar dan moeten zij wel de realiteit onder ogen zien en kleur bekennen. Het is hoog tijd dat VON zich moet verhouden tot de VVD zoals die is, niet zoals zij willen dat-ie is. En dus erkennen dat een niet-populistische VVD die tot een milde meerderheid gerekend mag worden, verder weg is dan ooit.

Zolang ze dat niet doen, is Dijkhoff als spijtpopulist volstrekt ongeloofwaardig.

*Full disclosure: de schrijver van dit artikel werkte twee jaar voor Zondag Met Lubach, ook in de periode dat dit item werd vervaardigd.