Voetbal en oorlog

Nico (82) schrijft een serie over oorlog, dit is aflevering 110

‘Topvoetbal is zoiets als oorlog’, zei coach Rinus Michels in 1970. Voetbal als de harde meedogenloze strijd om de overwinning. Maar ik wil hier inzoomen op de relatie tussen het WK Voetbal en een wereld in oorlog. Dan denk ik in de eerste plaats aan deelnemende landen als Iran, Congo en de VS. De NRC constateerde dat nooit eerder een gastland (Amerika) in oorlog was met een van de deelnemers (Iran). Het zal geen toeval zijn dat Amerika en Iran kort na de start van het WK een voorlopig akkoord hebben gesloten om de oorlog even uit te stellen. En ondanks de gemaakte afspraken gaat Israël onverdroten door met het aanvallen en kapot maken van delen van Libanon.

Overigens associeer ik dit toernooi meer met geld en commercie dan met oorlog. De FIFA begroot de omzet deze keer op 11 miljard euro en de ticketprijzen kunnen oplopen tot $ 13.000. Voor de doorsneevoetbalfan is dat onbetaalbaar.

Ik blijf twijfelen of je grote sportevenementen moet doodzwijgen of boycotten als er landen aan mee doen die oorlogen ontketenen en de ‘spelregels’ met voeten treden. Om even in sporttermen te blijven. Het WK 2026 roept een paar vragen op. Waarom wordt bijvoorbeeld Rusland wel geschorst, maar Israël en Amerika niet? Waarom zegt de USA dat de deelnemers hartelijk welkom zijn, om ze vervolgens aan belachelijke grenscontroles te onderwerpen en Iran te dwingen na elke wedstrijd onmiddellijk naar Mexico terug te keren.

Dit toernooi zie ik als een vat vol tegenstrijdigheden. Het is een megalomane happening, maar op lokaal niveau in de thuislanden kan deelname tot feest en verbroedering leiden. Als voetballiefhebber kun je genieten van topprestaties, maar doordat er in de nieuwe opzet 48 landen mee mogen doen, kun je ook getuige zijn van wedstrijden die niet om aan te zien zijn omdat het zwakke elftal de hele wedstrijd voor het eigen doel blijft hangen. De Iraanse supporters in L.A. steunen een elftal dat een instrument is van een regiem dat nog niet zo lang geleden duizenden mensen heeft vermoord.

Als Rotterdammer vier ik het voetbalfeest mee met de Kaapverdianen en de ploeg uit Curaçao. In de top tien van steden met de meeste WK-voetballers staat Rotterdam met dertien spelers op de vijfde plaats. Er zijn zelfs achttien spelers uit de Rijnmond-regio de oceaan overgestoken. Het AD noemt sterren als Geertruida, Lang, Depay en Summerville, maar ook zes voetballers uit Kaapverdië en zes uit Curaçao. Er zitten geen Feyenoorders in het huidige Nederlands elftal, maar er wordt tijdens het toernooi wel door oude en nieuwe spelers van Feyenoord gescoord.

Zelf heb ik gemerkt dat succesvolle evenementen of de dood van een medeburger het saamhorigheidsgevoel tijdelijk enorm kunnen versterkten. Of het nu om Feyenoord gaat, het gelijkspel van de Kaapverdianen tegen Spanje, het Rotterdamse zomercarnaval of de dood van iemand als Pim Fortuyn. Konden wij dat maar vasthouden en uitbouwen. Vrienden maken in plaats van vijanden.

Voetbaljournalist James Montague schrijft boeiend over de macht in de sportwereld en de botsing tussen cultuur en commercie. Daarbij volgt hij het spoor waarbij van Mussolini tot Trump het WK aangrepen werd om politiek garen bij te spinnen. In de Volkskrant (6/6/2026) wordt hij geïnterviewd. ‘Hij beschrijft hoe de sport steeds meer een machtsmiddel wordt van miljardairs, private-equitybedrijven en Arabische monarchen.’ In 2034 mag Saudi-Arabië het WK Voetbal organiseren. Montague onderzocht hoe dit land dankzij het beleid van kroonprins Mohammed bin Salman  (MBS) veranderde van een internationale paria in een dominante macht in de sportwereld. ‘Sinds de overname door Saoedi-Arabië springen Newcastle United fans op sociale mediavrij agressief in de bres voor het regiem’, valt hem op. ‘Maar de Saoedische elite heeft geen enkele behoefte aan veranderingen naar westers model.’ De interviewers vragen of je Nederlandse voetballers kan verwijten als ze deelnemen aan het WK in 2034. ‘Die discussie is een gepasseerd station, sinds 2018 toen het WK plaatsvond in Rusland, dat toen al vier jaar in oorlog verkeerde met Oekraïne om de illegale bezetting van de Krim. De nieuwe Fifa-baas Infantino snapt dat we in een autocratisch tijdperk leven, het tijdperk van Trump, MBS en Poertin, en dat de hielen likken van de machtigen der aarde de beste manier is om te overleven als Fifa-president.’ Aan het eind van het gesprek voorspelt Montague: “Er komt een punt dat de macht van het geld zo de spuigaten uitloopt dat voetbalfans zich van de sport zullen afkeren.”