Vijftig kinderen en een land dat zichzelf is verloren

Een paar maanden geleden schreef ik op dit platform dat protesteren tegen vluchtelingen Nederland op zijn lelijkst laat zien. Ik dacht eerlijk gezegd dat we toen de bodem wel hadden bereikt maar ik bleek het mis te hebben. Ik bleek naïef omdat ik geloofde dat er een ondergrens is, maar radicaalrechts heeft geen morele ondergrens. In Den Bosch worden inwoners geïntimideerd omdat ze niet uitgesproken tegen een asielzoekerscentrum zijn. Laat die zin even bezinken. Niet omdat ze iemand bedreigen. Niet omdat ze geweld gebruiken. Niet omdat ze anderen hun wil opleggen. Nee, omdat ze weigeren mee te doen aan de misplaatste, collectieve verontwaardiging die als brandstof dient voor domrechts geweld. Dat is geen protest meer van bezorgde burgers maar sociale intimidatie door dom volk dat zich laat leiden door haat en leugens.

Vijftig kinderen
In een gezonde democratie mag je van mening verschillen over migratie. Je mag vinden dat een gemeente de opvang niet aankan. Je mag kritiek hebben op het asielbeleid. Dat hoort allemaal bij een vrije samenleving. Maar een vrije samenleving houdt op vrij te zijn zodra burgers bang worden om hardop te zeggen dat vluchtelingen óók mensen zijn. En waar gaat het hier eigenlijk over? Over vijftig kinderen. Geen vijftig criminelen. Geen vijftig terroristen. Geen invasieleger. Vijftig kinderen die afhankelijk zijn van volwassenen om hen te beschermen tegen oorlog, geweld of vervolging. Kinderen die niet hebben gekozen voor de wereld waarin ze zijn geboren, maar wel het mikpunt zijn geworden van de woede van angstige volwassenen die zichzelf wijs hebben gemaakt dat die kinderen een existentiële bedreiging vormen.

Land op instorten
Dat is misschien wel de grootste overwinning van het giftige populisme van radicaalrechts. Jarenlang is angst voor migratie electoraal beloond en daardoor zijn steeds extremere frames genormaliseerd. Met deze racistische drek worden verkiezingen gewonnen en wordt beleid beïnvloed. Mensen denken dat de aanwezigheid van kinderen een existentiële dreiging is. Politici dragen daar een verpletterende verantwoordelijkheid voor. Jarenlang werd de taal steeds grimmiger. Er was een asielcrisis, omvolking, een tsunami aan vluchtelingen, een invasie van asielzoekers, nareis op nareis op nareis. Steeds opnieuw werd migratie voorgesteld als een noodtoestand die uitzonderlijke maatregelen rechtvaardigt. Wie voortdurend vertelt dat het land op instorten staat, moet niet verbaasd zijn als burgers zich gaan gedragen alsof ze de dood in de ogen grijnzen.

Fatsoen
Woorden zijn nooit alleen woorden. Ze bepalen wie als buur wordt gezien en wie als vijand. Wat mij misschien nog wel het meest raakt, is dat de intimidatie zich inmiddels niet meer alleen richt op vluchtelingen. Ook gewone inwoners worden doelwit. Mensen die zeggen: misschien moeten we deze kinderen gewoon opvangen. Mensen die weigeren mee te schreeuwen. Mensen die nog geloven dat fatsoen geen politieke kleur heeft. Dat is het moment waarop een samenleving zichzelf in de spiegel moet aankijken.

Nederland was een idee
Nederland was ooit een idee. We waren meer dan een verzameling dijken, polders en Hanzesteden. We waren een belofte van tolerantie en acceptatie waar drukpersen ratelden met pamfletten die elders een enkeltje schavot betekende. Denkers als Descartes en Spinoza konden schrijven. Joden, hugenoten en andere vervolgde minderheden vonden hier een toevluchtsoord. Niet omdat Nederland een paradijs was, maar omdat hier iets bestond dat in grote delen van het vroegmoderne Europa zeldzaam was; de overtuiging dat de staat zich niet met ieders geweten hoefde te bemoeien. Het was een overtuiging die Nederland groter maakte dan haar oppervlakte. Onze rijkdom kwam niet alleen voort uit handel, maar ook uit nieuwsgierigheid en tolerantie. Uit wetenschap, debat en het besef dat een samenleving sterker is wanneer mensen verschillend mogen zijn.

Een belofte
De belofte aan dat Nederland herken ik steeds minder. Niet omdat mensen van mening verschillen over migratie. Verschil van mening is van alle tijden. Maar omdat we een punt hebben bereikt waarop burgers worden geïntimideerd als zij niet luid genoeg tegen een asielzoekers zijn. Omdat medemenselijkheid inmiddels verdacht is geworden en fatsoen en vriendelijkheid door radicaalrechts wordt weggezet als een linkse hobby’s.  Het is een glijdende schaal. Vandaag worden mensen geïntimideerd omdat ze vóór opvang zijn. Morgen omdat ze de verkeerde journalist lezen. Volgende week omdat ze de verkeerde buurvrouw helpen bij het binnenbrengen van de boodschappen. Vrijheid verdwijnt zelden met één harde klap. Meestal sterft ze fluisterend, onder druk van een steeds luidruchtiger minderheid die zichzelf namens 'het volk' heeft uitgeroepen tot scheidsrechter van goed en fout.

Wat is er gebeurd met ons?
Misschien is het daarom tijd om de discussie eindelijk om te draaien. Niet: hoe houden we vluchtelingen buiten? Maar: wat is er in Godsnaam met óns gebeurd dat vijftig kinderen voldoende zijn om een woonwijk in morele paniek te brengen? Dat is de echte crisis. En die lossen we niet op met hekken, spreidingswetten of strengere grenzen. Die begint pas opgelost te worden wanneer we weer durven zeggen dat medemenselijkheid geen linkse hobby is, maar de minimale beschaving die je van een democratische rechtsstaat mag verwachten. Want welke volwassen samenleving raakt in paniek door de komst van vijftig vluchtelingenkinderen?

Bang landje
Nederland was ooit een toevluchtsoord. Een land dat groot werd door nieuwsgierigheid, vrijheid, tolerantie, en het vermogen mensen niet eerst te vragen waar ze vandaan kwamen en waar ze in geloofden voordat we besloten of ze een plek verdienden achter onze dijken. Als vijftig kinderen vandaag voldoende zijn om het volk in morele paniek te brengen, dan is niet hun komst onze grootste crisis. Dan is onze grootste crisis dat wij vergeten zijn wie we zelf waren.