Video is het wapen en de journalistiek het doelwit

Nico schrijft een serie over oorlog, dit is aflevering 102

Wat betreft de manier waarop de media oorlogen zouden moeten verslaan vind ik dat we nog steeds uit moeten gaan van de ouderwetse basisregels: 1) proberen de waarheid te achterhalen; 2) hoor en wederhoor toepassen en 3) nieuws en commentaar van elkaar scheiden, 4) kiezen voor een onafhankelijke opstelling. Daarom kan ik moeilijk uit de voeten met veel reacties op mijn opinies, omdat men minder geïnteresseerd is in feiten dan in het commentaar of de eigen mening. Schrijf ik als journalist iets anders op dan wat de lezer vindt, dan deug ik volgens menigeen niet. Dat schiet niet op. Toch ga ik gewoon door met journalistiek reageren.

Als ik bijvoorbeeld over Thomas Erdbrink schrijf, die in Rusland op zoek gaat naar in formatie, wat past binnen het journalistieke principe van hoor en wederhoor, dan weet ik al wat voor reactie ik daarop kan verwachten. Tommy Wieringa, die zijn schrijverschap met activisme combineert, waar ik tussen haakjes grote waardering voor heb, wil denk ik, dat Erdbrink zijn baan als journalist ook verruilt voor die van iemand die partij kiest. In zijn column schrijft hij: ‘We zien de oorlog volgens hem ’door een Oekraïnse bril’, terwijl we wellicht ‘met heel andere ogen’ naar Rusland moeten kijken. Zijn nieuwsgierigheid is geen nieuwsgierigheid. Onophoudelijk verwarring scheppen is een beproefde Kremlin-strategie, en Erdbrink is een willig instrument. Als het onbedoeld is, is het onnozel, als het bedoeld is, is het kwaadaardig.’ Dat is lekker polemisch opgeschreven, maar het gaat voorbij aan het juiste journalistieke criterium van hoor en wederhoor. Bovendien moet een journalist soms ook voor advocaat van de duivel spelen.

De tijd staat niet stil. Ik maak mee hoe de wereld gaandeweg enorm veranderd is. Die verandering probeer ik enigszins in kaart te brengen. Hadden we in het verleden te maken met de Koude Oorlog en de Oost-West politiek, nu spelen geopolitieke verhoudingen een hoofdrol. Werden oude oorlogen gedomineerd door loopgraven-gevechten, nu lijken de drones en gevechtsrobots de dienst uit te maken en nemen oorlogen vaak de gedaanten aan van handelsoorlogen en cyberwar. De traditionele journalistiek moet vandaag de dag helaas steeds meer plaats afstaan aan de opkomst van AI, fake- en nepnieuws.

Maar het gaat nog verder. Vooral als je kijkt naar de nieuwe digitale wereld, waarin Big Tech, die van de informatievoorziening een verdienmodel heeft gemaakt, vaak samen met de Amerikaanse president onder één hoedje speelt en het nieuws probeert te domineren. En wie had gedacht dat Trump zich als Jezus zou manifesteren, om te reageren op paus Leo. Tiktok lijkt inmiddels een groter deel van de publieke opinie te beïnvloeden dan de traditionele media. Mijn Mieke toonde mij via The Guardian dodelijk effectieve korte video’s van jonge Iraanse internetters, waarin Donald Trump totaal belachelijk werd gemaakt. Video en humor als wapen.

Ondertussen blijf ik ook worstelen met de vraag waar ik zelf als man op leeftijd voor wil kiezen: de echte journalistiek of als activist knokken voor vrede? Ik twijfel nog.