Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

China klaar om Oceanië in te lijven

Nieuwe overeenkomst betekent grote machtsuitbreiding in gebied
Joop

De verzorgingsstaat: heimwee of nieuwe lichtpuntjes?

  •  
08-01-2018
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
452946719_dae02f7fe5_z

© cc-foto: Stefano Corso

Is heimwee naar vroeger de oplossing voor problemen van nu? Wij denken van niet, omdat we juist zien dat er prachtige nieuwe oplossingen ontstaan onder druk van de crises
Door: Felix Kievit en Levi van Dam
In de Den Uyl-lezing van 18 december maakt Jesse Frederik zich woedend over de fatale remedies van de verzorgingsstaat. Op basis van zijn journalistieke onderzoek schetst hij een gitzwart beeld van een bureaucratisch monster van Frankenstein dat iedereen vermorzelt die met de overheid te maken krijgt. Zijn betoog is confronterend en een boodschap voor ons allen. Tegelijkertijd redeneert Frederik vanuit een oud beeld: de verzorgingsstaat. Want die is toch afgeschaft? Valt zijn verhaal niet in de categorie ‘nostalgie onder de kerstboom’ en waar zijn de nieuwe lichtpuntjes in deze donkere dagen?
De participatiesamenleving wordt veel bekritiseerd. Het zou gaan om een verkapte bezuinigingsmaatregel in tijden van crises. Nu de economie weer aantrekt ontstaat er dan ook ruimte voor mooie herinneringen van weleer. Zoals de moeder van Jesse die hem op zijn 23e ‘onderdak bood toen hij aan de softdrugs zat en niet meer bezat dan een havodiploma en World of Warcraft expertise’. Maar is heimwee naar vroeger de oplossing voor problemen van nu? Wij denken van niet, mede omdat we juist zien dat er prachtige nieuwe oplossingen zijn ontstaan, mede onder druk van de crises.
Neem bijvoorbeeld JIM, een benadering gericht op informeel mentorschap: de jongere kiest zelf een vertrouwd iemand die optreedt als  vertrouwenspersoon en ambassadeur richting ouder(s) en professionals. Deze benadering is gestart eind 2013 als alternatief voor uithuisplaatsing van jongeren. Uithuisplaatsing is een last resort en vaak traumatiserende ingreep, en kost circa 90.000 euro per jongere. JIM is een humanere vorm van hulpverlening, voor circa éénderde van de kosten van een uithuisplaatsing. De eerste wetenschappelijke publicatie hierover stemt hoopvol en is reden om in de steden Amsterdam, Rotterdam, Breda en Den Haag een meerjarig onderzoek te starten. En nee, de ervaring is niet – en onderzoek bevestigt dit – dat deze informele mentoren zich alleen maar begeven in de ‘hogere klasse’ van de maatschappij. Ze zijn overal, alleen moeten wij – de instituties – hen benutten. De beleidsmatige omslag van een verzorgingsstaat naar een participatiesamenleving, en de daarmee gepaard gaande bezuinigingen, heeft dit mede mogelijk gemaakt.
Er wordt steeds vaker gewerkt met maatwerkplannen in de schuldhulpverlening, de jeugdhulp en het onderwijs. Door de decentralisaties van de afgelopen jaren is er meer mandaat bij de gemeentes komen te liggen. Hierdoor kunnen wijk- en buurtteams met gezinnen een maatwerkplan opstellen en uitvoeren, waarbij het gezin zoveel mogelijk zelf de regie behoudt. De focus ligt op de bestaanszekerheid van het gezin: het hebben van een huis, een stabiel inkomen en mensen om je heen die je duurzaam steunen. Door deze bestaanszekerheid te vergroten vermindert de stress en ontstaat er ruimte om te werken aan de problemen. In Zaandam hebben teams een maatwerk budget dat zij naar eigen inzicht kunnen inzetten om gezinnen bijvoorbeeld te helpen bij betalen van de huur. En andere gemeenten kopen de schulden op van hun inwoners op om hen de ademruimte te geven die nodig is om hun leven weer op de rails te krijgen.
Gedifferentieerd maatwerk bieden kan nu, doordat de gemeente de verschillende leefdomeinen onder haar hoede heeft. Wonen, werk, opleiding, zorg en ondersteuning kunnen nu in één plan worden gegoten. Door te onderzoeken hoe het staat met de bestaanszekerheid van een gezin, kunnen we de – door de staat – toegedekte oorzaken aanpakken.
Frederik vraagt zich af hoe het toch kan dat steeds meer mensen bezig zijn met zichzelf overbodig maken. Is dat iets wat we niet moeten willen dan? Jezelf overbodig maken betekent namelijk in principe dat je je doel hebt bereikt. Iets wat iedere opleider, opvoeder en hulpverlener in essentie toch zouden moeten nastreven? In de jeugdhulp zijn er onder de noemer Garage2020 inmiddels vijf lokale innovatiewerkplaatsen die landelijk samenwerken met deze missie: jeugdhulp overbodig maken. Is dat niet een groots idee waar het volgens Frederik aan ontbreekt? Om niet onszelf – de ‘verzorgers’ en het voortbestaan van onze bestaanszekerheid – onze baan – centraal te stellen, maar die van degene bij wie dat in het geding is?
De kritiek van Frederik op instituties en instellingen die langs elkaar heen werken en de bureaucratie die daarbij losbarst is terecht. Boos worden is dan ook nuttig, zeker als het constructief is zoals Frederiks’ betoog voor basisinkomen. Maar, laten we erkennen, de oude verzorgingsstaat is een gepasseerd station. Het draait niet meer om grote instituties en instellingen maar om maatwerk, innovatie en informele oplossingen. Laten we in 2018 de nieuwe lichtpuntjes van vandaag waarderen, in plaats van de achterhaalde idealen van vroeger.
Felix Kievit is socioloog en werkt bij Spirit Jeugd- & Opvoedhulp Levi van Dam is orthopedagoog bij Spirit Jeugd- & Opvoedhulp en promovendus aan de Universiteit van Amsterdam

Meer over:

opinie, leven, zorg

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (19)

Vermoorde Onschuld
Vermoorde Onschuld8 jan. 2018 - 19:40

Hoe een sociaal-democraat de nood als een deugt aan de man probeert te brengen.

1 Reactie
Tom3
Tom39 jan. 2018 - 7:17

Nood en deugd jawel. Maatwerk?, https://www.ad.nl/eindhoven/tientallen-jongens-prostitueren-zich-rond-eindhoven-probleem-is-onzichtbaar~ab031f8c/ Denk niet dat ik niet weet wat er onder het masker van zogenaamde "weldoeners" schuilgaat. Aangehaalde artikel is overigens maar het topje van de ijsberg.

vdbemt
vdbemt8 jan. 2018 - 17:13

Omdat de maatwerkplannen, die Kievit als voorbeeld beschrijft, zijn gebeurd na de omslag van verzorgingsstaat naar participatiesamenleving, wil dat nog niet zeggen dat ze daardoor zijn gebeurd en dat ze niet hadden kunnen gebeuren onder de verzorgingsstaat. Kan dat niet, maatwerk onder de verzorgingsstaat? Ik zou niet weten waarom niet. Als je zegt of vindt dat dat vroeger ook niet zo was, dan is dat de les die je meeneemt. En dan hoef je niet terug naar de oude verzorgingsstaat, maar creëer je een nieuwe, die NIET mensen uitsluit zoals in de participatiesamenleving, ieder voor zich en god voor ons allen, wel gebeurt. Dan nog dit: Jezelf overbodig maken betekent namelijk in principe dat je je doel hebt bereikt.? Als ik mijn doel bereikt heb, ben ik dan overbodig? Kan ik dan niet nog enorm van waarde zijn voor vrienden, familie of anderen? Als opvoeder, begeleider, hulpverlener streef je dat in wezen wel na. Maar is dat het enige dat je als mens bent? Een zeer merkwaardig uitgangspunt. Dan al helemaal als argument tegen een nieuwe, niet de oude, verzorgingsstaat. Waar evenzeer maatwerk, innovatie en informele oplossingen mogelijk zijn. Het zijn toch dezelfde mensen die het kunnen bedenken en doen. Niet het systeem.

1 Reactie
Tom3
Tom38 jan. 2018 - 19:14

Je heb em door. Waarom er steeds meer kinderen in het Jeugdhulp terecht komen, horen we de socioloog ook niet over, dat is toch waar het om gaat oorzaak en gevolg. Zou de Neo Liberale ratrace to the bottom daar iets mee te maken hebben misschien. Jeugdhulp is markt geworden, na ik meen vanaf 2009, met onmachtige kinderen wordt geschoven van budget na budget en opvoeders worden massaal gepeopeld. Als ik één advies aan opvoeders mag geven probeer dit soort bloedzuigende instanties zo lang het kan links te laten liggen. Want als je alleen maar een HAVO diploma hebt en een Joint rookt en dan ook nog bij moeder woont is het vanuit een Elitaire gedachte helemaal mis met je. WTF zou ik zeggen. Bij problemen met,en adviezen van de opvoeders, zullen ze antwoorden met ik begrijp het, maar de manager bepaalt, niet de opvoeder en eindverantwoordelijke, of diegene op de werkvloer die het beste met het kind voor heeft. En dat participatie verhaal is niet meer dan een doekje voor het bloeden, minder professionals op een afdeling die dagelijks de ren je rot show aan het opvoeren zijn, daar tegen over staan dan de overigens te prijzen vrijwilligers voor de bezigheidsgadgets. Een beetje een Moorlag verhaaltje dit.

Martin007
Martin0078 jan. 2018 - 16:57

Leuk verhaaltje Felix, alleen is er een klein probleempje. De liberale partijen noemen het participatiesamenleving, maar dit is een opstapje naar een nachtwakersstaat. en dat laatste heeft niets met samen leven te maken maar met ikke, ikke, ikke. De liberale partijen zijn van mening dat mensen voor zichzelf moeten zorgen en dat de overheid alleen voor die zaken moet zorgen die een persoon of onderneming niet aan kan. Zoals politie, justitie en leger. Dat de liberale politici van dit beleid als eersten de vruchten plukken, door het verlagen van de belastingen voor hoge inkomens, moge duidelijk zijn. Liberalisme in een land toelaten, betekent dat een gesloten deur op een kier wordt gezet. Maar een deur die op een kiertje staat, kun je heel gemakkelijk volledig open zetten. www.rijnlandmodel.jouwweb.nl

3 Reacties
Paddy3
Paddy38 jan. 2018 - 20:32

In werkelijkheid is er in Nederland nog steeds een verzorgingsstaat. En is er altijd een balans tussen liberale en socialistische principes geweest. Een Vadertje Staat die voor alles zorgt, mag dan voor socialisten een utopisch wensbeeld zijn, maar is in werkelijkheid een verschrikking.

vdbemt
vdbemt9 jan. 2018 - 9:41

Die balans tussen liberale en sociale principes is anders in het huidige marktzorgsysteem aardig zoek. De minder kapitaalkrachtigen mijden zorg, kiezen (want kunnen niet anders) voor het kaalste pakket en het hoogste eigen risico om de premie zo laag mogelijk te houden. Als ze iets ernstigs overkomt, zijn ze de klos. Want niet verzekerd en ze kunnen dat (daardoor) niet betalen. Fijne balans tussen liberaal en sociaal.

vdbemt
vdbemt9 jan. 2018 - 9:45

Vorige was @Paddy.

Sammie3
Sammie38 jan. 2018 - 13:11

Aardig debatje over de collectieve sector, maar wel erg door een rietje bekeken, zou Rutte zeggen. Ten eerste heeft Nederland één van de meest solidaire en goed functionerende stelsels ter wereld vanwege het hoge bestaansminimum voor iedereen en waar het dus nauwelijks nodig is om te Jimmen of Jobben. Zo'n collectieve sector van 40% BBP vergt uiteraard wel permanent onderhoud omdat ambtenaren en inwoners van de verzorgingsstaat nou eenmaal uitdijen als je niets doet. Ten tweede was het beleid van Rutte-2 primair het gevolg van de financiele crisis die escaleerde omdat de EU bestuurd wordt door maar liefst 28 regeringen in plaats van één. Brussel verbouwen tot federatie scheelt meer toekomstige crises, saneringen en gezeur dan het wel of niet Jimmen van jeugd die wel eens een jointje roken.

10 Reacties
Muxje3
Muxje38 jan. 2018 - 14:03

De decentralisatie van de (uitvoering van) het sociale vangnet mag dan om financiële redenen gestart zijn, maar dan is het toch alleen maar mooi als dat ook nog eens beter uitpakt voor de betrokkenen, zoals de auteur aangeeft? De collectieve uitgaven zijn trouwens eerder 50% van het BBP (2015, bron DNB)

Cliff Clavin
Cliff Clavin8 jan. 2018 - 14:42

@ Sam (14:11u) - ik ben het slechts op drie punten met je oneens: (1) Nederland heeft al lang niet meer een van "de meest solidaire en goed functionerende stelsels ter wereld vanwege het hoge bestaansminimum voor iedereen". Dit is anno 2017 fictie, die door Rutte en alle goedgelovigen in politiek en media verspreid wordt. (2) Als je inlichting over een collectieve sector van 40% van het bruto binnenlands produkt klopt, dan is die onvolledig: daarbij moet dan ook staan dat bijvoorbeeld in de gezondheidszorg zo'n 40% van al dat geld verstookt wordt, louter om de bureaucratie aan de gang te houden; een bureaucratie die als enig doel lijkt te hebben het vertragen en laten stranden van de vitale processen in diezelfde zorg*). De collectieve sector heeft geen onderhoud nodig, maar een grondige sanering, waarbij alles en iedereen dat alleen maar rapporten schrijft die nooit gelezen worden, en slechts controleert, beoordeelt, en in de rest van de tijd nog méér bureaucratie genereert, weggesneden wordt. (3) Het beleid van Rutte-II was niet "primair het gevolg van de financiële crisis die escaleerde omdat de EU... (enz.)". Het beleid van Rutte-II (en Rutte-I, en Balkenende-I t/m IV, en Kok-I en Kok-II) was de enige echte heuse en ware oorzaak van de financiële ineenstorting van 2007-2008 (die nog altijd ellende voortbrengt).**) Rutte-III zet dat beleid onveranderd door, zo kunnen we zien. __________ *) Vanochtend heb ik voor de vierde maal een een verzoekje gedaan om een medisch receptje te laten annuleren omdat ik het niet nodig heb. Het eerste ging trouwens twee maanden geleden de deur uit. De eind-ontvanger werkt driehonderd meter van me vandaan, hemelsbreed. Maar het moet nu eenmaal formeel. Mijn vierde verzoekje zit nu "in de pijplijn", het wordt "doorgecommuniceerd", en daarna zal een medewerker het "kortsluiten" met een andere employée. Dan gaat het "over het weekend heen getild worden". En na dat weekend zal het verdwenen zijn in cyberspace. **) volgens mijn geleerde informanten komt er hoogstwaarschijnlijk een nieuwe economische recessie aan, wereldwijd. Lieden zoals die in Rutte-III, die juichen zo een ramp toe. Want dan hebben ze een nieuwe "reden" om er weer al "hervormend" en op hun speciaal afstotelijk moraliserende manier in te hakken op mensen die het het minst breed hebben. En daarna presenteren ze zich weer in "de media" als de strenge maar rechtvaardige helden die ons fijne, gave land nóg weer eens "gered" hebben uit de "klauwen van de linkse ellendelingen". Ik hoop dat je deze demonische, vicieuze cirkels van rechtse politiek nu eens kan zien voor wat ze zijn. Een neerwaartse spiraal die mogelijk de civilisatie in haar geheel kapot zal maken. Alleen al hoge aantal aanhalingstekens dat ik nodig had in mijn verhaal, dat laat zien dat wij in fictie leven, neoliberale fictie. __________ PS: je schrijft: "...omdat ambtenaren en inwoners van de verzorgingsstaat nou eenmaal uitdijen als je niets doet." Dat is intrigerend. Worden ze allemaal dikker en dikker? Of gaat het om de aantallen? Doen ambtenaren aan ongeslachtelijke voortplanting? En die inwoners van de verzorgingsstaat - je zegt dat als je de collectieve sector van 40% niet voortdurend onderhoudt, niets doet, dan dijen die inwoners (ik ook, dus) uit. Ik sta paf van deze conclusie. Verklaar je nader, Sam!

FransAkkermans1947
FransAkkermans19478 jan. 2018 - 18:53

@Cavin U zou bij een zorgverzekeraar moeten gaan werken. Iemand die de kosten met 40 % kan laten dalen is daar welkom. U bent ervaringsdeskundige zo te lezen.

Paddy3
Paddy38 jan. 2018 - 20:34

@Cliff, wat betreft je eerste punt. Doe eens wat internationaal onderzoek.

Cliff Clavin
Cliff Clavin8 jan. 2018 - 22:18

@ Paddy - je levert altijd korte, eenregelige rechtse antwoordjes. Hoeveel onderzoek heb je zelf gedaan? Ik deed dat wel. Ik kan je bekogelen met gegevens en feiten. Met boeken ook. Maar ik geloof niet werkelijk dat je die gaat kopen en lezen. En ik heb al eerder dit jaar die "ratings", die "aantonen" dat Nederland zo ongeveer de beste zorg ter wereld biedt, als zijnde fictief en vermoedelijk op bestelling leverbaar ontmaskerd. Kort maar krachtig zoeken, alsmede een gedegen beheersing van het Engels en Duits helpt erg, bij dit type vragen. Het gezaghebbende British Medical Journal adviseert ons om die ratings gewoon te negeren. Alleen domme en oppervlakkige mensen als Rutte en Schippers nemen zo een advies dan weer niet serieus - dat komt omdat liegen en stelen hun core business is. @ Frans Akkermans - wees gerust: ik ken het circuit, maar verdien Gode zij dank niet mijn inkomen met werk in het hogere management. Wél ken ik tientallen medewerkers die de échte arbeid verrichten. Ook doe ik wetenschappelijk onderzoek naar de zorg in een neoliberale context, wereldwijd. Het trieste verhaal is overal hetzelfde, of ik nu kijk naar Canada, Australië, Nieuw-Zeeland, Groot-Brittannië, Duitsland, Italië, of, jawel, Nederland. Het is zoals ik het zeg. Insiders noemen keer op keer getallen van 35 tot 50% aan "overhead", die ook jij, Frans, uit je belastingbijdragen financiert. Psychiater Jim van Os bevestigde onlangs nog eens de immense, onverantwoordelijk hoge kosten van de overbodige bureaucratie in de geestelijke gezondheidszorg.

José
José9 jan. 2018 - 6:02

@Cliff, Frans Akkermans De denktank "(Ont)regel de zorg" heeft voor 6 beroepsgroepen in de zorg uitgerekend hoeveel tijd ze kwijt zijn aan welk soort administratie, en hoeveel dat kost. Het gaat om apothekers, fysiotherapeuten, MDL-artsen, psychiaters, wijkverpleegkundigen en ziekenhuisverpleegkundigen. Een beetje naar beneden scrollen: https://www.vvaa.nl/landingspagina/ont-regel-de-zorg @Muxje Over de verzorgingsstaat analyseerde Casper Thomas in de Groene o.a.: "‘Door compenserende herverdeling via sociale uitkeringen, belastingen en premies bleef de ongelijkheid in het besteedbaar inkomen vrijwel onveranderd’, schrijven onderzoekers Ferdy Otten en Marion van Brake in een toelichting op het CBS-onderzoek die werd gepubliceerd in Economische Statistische Berichten. Dat lijkt te suggereren dat lage inkomens in zware tijden een extra steuntje in de rug hebben gekregen, maar in de praktijk blijkt het tegendeel. Wat de onderzoekers daaraan toevoegen is namelijk dat deze compenserende werking voornamelijk is toe te schrijven aan de AOW en de pensioenuitkeringen. Met andere woorden: omdat Nederland als gevolg van vergrijzing meer uitgeeft aan gepensioneerden lijkt het alsof er over de gehele linie meer wordt herverdeeld tussen hoge en lage inkomens. Maar in de praktijk zijn het vooral 65-plussers die hiervan de begunstigden zijn. Voor de beroepsbevolking is de inkomensondersteuning juist afgenomen. In 2005 namen sociale uitkeringen, zoals WW, bijstand, huur en zorgtoeslag nog bijna een kwart van de herverdeling voor hun rekening, tien jaar later is dat minder dan vijftien procent. Die cijfers weerspiegelen de miljarden bezuinigingen op sociale zekerheid die sinds de crisis zijn uitgevoerd. In werkelijkheid zijn de regelingen die mensen door krappe tijden moeten loodsen ingeperkt uit naam van begrotingsdiscipline. Maar omdat een groeiend aantal ouderen met pensioen is gegaan, lijkt de verzorgingsstaat onder de streep nog altijd dezelfde." https://www.groene.nl/artikel/wat-gelijker-lijkt-blijkt-schijn-te-zijn

Cliff Clavin
Cliff Clavin9 jan. 2018 - 14:34

@ José - heel veel dank voor je solide bijdrage. Die pagina die verwijst naar de getallen uit de praktijk, die kende ik nog niet. Ze laat aan duidelijkheid niets te wensen over. Zulke informatie is van groot belang. Want wat de grote publieksmedia ons regelmatig vertellen, dat variëert qua betrouwbaarheid van twijfelachtig tot onacceptabel. Mensen worden belogen. Elke keer als iemand de moeite neemt om verder te kijken, leest, opkijkt, en opnieuw naar meer informatie gaat zoeken, gebeurt er iets dat hoop op verbetering biedt

LaBou
LaBou 9 jan. 2018 - 14:36

"Voor de beroepsbevolking is de inkomensondersteuning juist afgenomen. In 2005 namen sociale uitkeringen, zoals WW, bijstand, huur en zorgtoeslag nog bijna een kwart van de herverdeling voor hun rekening, tien jaar later is dat minder dan vijftien procent. Die cijfers weerspiegelen de miljarden bezuinigingen op sociale zekerheid die sinds de crisis zijn uitgevoerd. In werkelijkheid zijn de regelingen die mensen door krappe tijden moeten loodsen ingeperkt uit naam van begrotingsdiscipline. Maar omdat een groeiend aantal ouderen met pensioen is gegaan, lijkt de verzorgingsstaat onder de streep nog altijd dezelfde.” Die ouderen zijn dan ook als eersten aan de beurt zodra de door Cliff aangekondigde nieuwe crisis begint. Waarna de jongeren, de arbeidsgehandicapten en noem ze verder maar weer zullen volgen. Dat is immers het standaard beleid in dat soort gevallen.

Minoes&tuin
Minoes&tuin10 jan. 2018 - 5:33

Jose Ik heb het al vaker gelezen, ik kende de pagina m.b.t. gezondheidszorg en de artikelen aldaar, evenals het artikel in de Groene. Het lijkt wel alsof alles steeds maar herbevestigd moet worden. Ik heb zelfs gelezen hoe in de voorbereiding naar het vorige kabinet er verschillende scenario's bedacht zijn wat betreft de gezondheidszorg en hoe die 'geframed', lees verkocht konden worden aan het grote publiek. Ik ben uren aan het lezen geweest, Dan gaan je ogen wel open en wordt alles wat je al vermoedde en in vele gevallen al wist bevestigd. We worden bewust voor de gek gehouden. Niets onafhankelijke instituten, het doel heiligt de middelen. Je kunt alles zien, het ligt open en bloot voor je, maar we willen het niet meer zien, ergo, we willen het niet weten dus weigeren we er überhaupt nog naar te kijken.

José
José10 jan. 2018 - 9:54

Cliff, daar is op zich in de media wel aandacht voor geweest, o.a. in de NRC. Maar misschien is die info toen langs je heen gegaan, omdat je verdiept was in je eigen studies? LaBou, ik spreek je niet tegen. ????