Ver weg huilen, dichtbij zwijgen, zo werkt selectieve verontwaardiging

In Tijd voor Max werd Animal World Protection in het zonnetje gezet. Er werd gevraagd te doneren voor de bescherming van dieren in verre landen. Samen met Floortje Dessing werden voorbeelden aangedragen van exotische dieren die worden uitgebuit en mishandeld: olifanten die kunstjes vertonen voor het publiek en gedresseerde orang-oetans die kleren dragen. Zo’n schattig beestje in een jurkje ziet er misschien leuk uit, maar ik weet zeker dat zo’n dier kleding niet prettig vindt. Al met al gaat er met de dressuur van die dieren heel wat dierenleed gepaard. Floortje verklaarde dan ook: ‘Hier word ik heel verdrietig van’.

De dieren die werden besproken, waren zonder uitzondering afkomstig uit verre streken. Toch zijn er in Nederland zelf ook heel veel dieren die veel leed ondergaan, maar waar in het programma geen aandacht voor was. Ook over die dieren is namelijk veel te vertellen. Het zijn zogenaamde ‘productie’-dieren in de bio-industrie die worden gehouden voor het vlees, de melk of de eieren. Er is veel mis met de manier waarop we met deze dieren omgaan, maar in het programma werd daar met geen woord over gerept. Het was een vorm van selectieve verontwaardiging bij Floortje Dessing, Dirk-Jan Verdonk van Animal World Protection en hun gesprekspartners.

Toch lichtte iemand wel een tipje van de sluier op. In het programma zong zangeres Lakshmi een liedje en durfde zij ook iets te zeggen over het stukje vlees op ons bord en het systeem dat daarachter zit. "Echte verandering begint met het systeem," zei ze. Maar de tafelgasten gingen er niet op in. Het dierenleed dichtbij huis werd verzwegen. Vlees eten is iets heel normaals in onze cultuur en er zijn te veel economische belangen mee gemoeid.

Dieren worden uitgebuit en mishandeld omdat er geld mee wordt verdiend. Dat is onderdeel van het systeem waar Lakshmi op doelde: een systeem dat om geld draait en gebaat is bij grote ongelijkheid. Een systeem waarin dieren louter als dingen worden gezien. Maar ook een systeem waarin mensen worden uitgebuit, waarin sommigen nauwelijks rond kunnen komen terwijl anderen zwemmen in rijkdom.

Animal World Protection streeft een goed doel na: de bevrijding van dieren uit een systeem dat hen mishandelt en onderdrukt. Tegelijkertijd maakt de organisatie deel uit van datzelfde systeem, waarin vele goede doelen opereren zonder er wezenlijk tegen in opstand te komen. Dat blijkt ook uit het inkomen van de directeur van Animal World Protection. Hij behoort tot de 5% topverdieners in Nederland. Met een salaris van meer dan twee keer modaal (€ 108.859,--) laat hij zien niet solidair te zijn met zijn armere medemens. Met een inkomen van € 48.000,-- (modaal) zou hij immers al een goed leven kunnen leiden. Hij predikt mooie idealen, maar laat zich royaal betalen voor zijn werk. Het systeem waarvan dierenmishandeling slechts één van de symptomen is, laat hij onbesproken, omdat hij er zelf deel van uitmaakt.

Toch moet in dit verband wel worden vermeld dat Verdonk principieel veganist is en dat pleit in zijn voordeel. Voor hem zullen er geen kippetjes en koetjes geslacht worden, zullen we maar zeggen.

In de jaren zeventig schreef filosoof Peter Singer een boek waarin hij een lans brak voor dieren. Hij pleitte ervoor hen te bevrijden uit hun ellendige omstandigheden. We zouden moeten stoppen met het onderwerpen van dieren aan onze behoeften. Singer streefde naar de emancipatie van dieren, vergelijkbaar met de emancipatie van slaven, vrouwen en mensen van kleur. Hij is fel tegen het gebruik van dieren voor voedsel, kleding en experimenten, omdat dit veel leed veroorzaakt. In zijn boek Animal Liberation bekritiseert hij de bio-industrie en pleit hij voor vegetarisme of veganisme. Ook verzet hij zich tegen wat hij ‘speciesisme’ noemt: het idee dat mensen automatisch belangrijker zijn dan dieren. Volgens Singer moeten de belangen van dieren net zo serieus worden genomen als die van mensen, vooral als het gaat om pijn en lijden.

Singer vindt het bovendien verkeerd dat rijke mensen veel geld uitgeven aan luxe terwijl anderen in extreme armoede leven. Hij stelt dat we moreel verplicht zijn een aanzienlijk deel van ons inkomen te doneren aan effectieve goede doelen. Hoeveel van zijn riante inkomen zou directeur Dirk-Jan Verdonk van Animal World Protection zelf aan zijn organisatie doneren?