Van de vloek van Messi tot de strijd van Guevara: de gebroken spiegel van Argentinië

Op deze landmassa in het uiterste zuiden openbaart het bestaan zich in al zijn extreme tegenstellingen. Het is alsof je voor een olieverfschilderij staat dat door een rusteloze hand is gemaakt; een doek waarop felle kleuren botsen met inktzwarte schaduwen. Argentinië is niet louter een geografie. Het is een verscheurde natie; een land dat in het openbaar uitsluiting en marginalisering praktiseert, terwijl er tegelijkertijd uit haar schoot het licht wordt geboren dat de verschoppelingen van deze wereld de weg wijst.

Het verhaal begint op de groene velden. Ruimtes die recentelijk zijn getransformeerd van arena’s van pure, spontane passie naar minutieus geregisseerde theaters. Dit is het epicentrum van een ongekende wereldwijde verontwaardiging. Een aanzienlijk deel van de wereld kijkt inmiddels met argwaan en afkeer naar Lionel Messi en zijn team, en in hun kielzog naar de wereldvoetbalbond FIFA. Het publiek voelt dat het voetbal zijn onschuld heeft verloren, besmet door het grote geld en schaamteloze vriendjespolitiek.

Daar, onder het oog van de felle schijnwerpers, zit Messi op een troon die is geweven van kapitalistische belangen en marketingstrategieën. Regels worden omgebogen en strafschoppen lijken op maat gemaakt om zijn eeuwige aanwezigheid in de spotlights te garanderen — en om de FIFA te behoeden voor miljoenenverliezen. In de ogen van miljoenen fans transformeerde Messi van een voetballegende tot het 'verwende kind' van een systeem dat de resultaten achter de schermen regisseert. Hij werd overladen met individuele prijzen die, zo menen velen, zijn afgenomen van hardwerkende spelers die ze op basis van zweet en strijd verdienden, in plaats van media-invloed.

Wat de woede en de apathie jegens dit team deed escaleren, was het morele gedrag van de spelers zelf. De maskers vielen af en legden een gezicht bloot van arrogantie en dedain. Tel daarbij op dat de Argentijnse voetbalbond herhaaldelijk in verband wordt gebracht met corruptie en witwaspraktijken, en de sportieve successen veranderden in de ogen van het publiek in een voorgekookte commerciële klucht, ontdaan van elke vorm van sportieve eer.

Een geconstrueerde witte illusie
Deze hedendaagse arrogantie en het hardnekkige racisme op de tribunes en in de stadions komen echter niet uit de lucht vallen. Ze zijn de echo van historische misdaden, diep geworteld in modder en bloed. Wie graaft in het Argentijnse collectieve geheugen, hoort het smeken van een derde van de oorspronkelijke bevolking: de zwarte Argentijnen, wier herinnering stilletjes en systematisch is uitgewist. Hun mannen werden ingezet als menselijk schild in suïcidale oorlogen; hun vrouwen werden weggestopt in quarantainewijken tijdens epidemieën. Net zo lang tot hun gelaatstrekken verdwenen uit de officiële demografische statistieken, om zo de gedwongen illusie van een 'Europees, wit en puur' Argentinië te construeren.

Het was diezelfde illusie die na de Tweede Wereldoorlog de deuren in de nacht opende om vluchtende nazi-officieren te verwelkomen. Hier ontstaat de stuitende paradox: een land dat neerkijkt op buurland Brazilië — dat bruist van kleur en diversiteit — en hen racistisch uitscheldt voor 'apen', puur om een diepgaand genetisch minderwaardigheidscomplex te maskeren. Een complex dat door modern DNA-onderzoek allang is doorgeprikt: de Argentijnse identiteit is onmiskenbaar gemengd.

De bakermat van verzet
Maar hier voltrekt zich het wonder van dit land. De bakermat die te nauw was voor etnische diversiteit en die in het voetbal corruptie voortbracht, bleek op humanitair vlak juist wijd genoeg om iconen te baren die alle grenzen overstijgen. Alsof het land boete doet voor haar zonden door heiligen en rebellen aan de wereld te schenken.

Uit dit puin verrijst Ernesto 'Che' Guevara. De aristocratische Argentijnse arts die zich niet liet vangen door de grenzen van zijn vaderland. In de verbeelding leeft hij voort als een rebelse bries; de man die zijn comfortabele bestaan achterliet en zijn geweer oppakte om door oerwouden en over oceanen te trekken, vechtend voor een medemens die hij niet eens kende. Zijn baard en de baret met de glanzende ster werden het universele erfgoed voor iedereen die ketenen en slavernij weigert te accepteren.

Aan de andere kant van de straat rent Diego Armando Maradona: de ultieme rebel en de dichter van de armen, die zijn epos schreef met zijn linkervoet. Diego was de absolute tegenpool van de 'FIFAMessi'. Hij was geen held die werd gekleid in de bestuurskamers van multinationals, maar een wandelende revolutie van pure emotie, voortgekomen uit de modder van de sloppenwijken. Toen hij in 1986 de Engelse defensie doldraaide, wreekte hij de tranen van de moeders van de gesneuvelde soldaten in de Falklandoorlog. Hij betoverde de wereld omdat hij dicht bij de gemarginaliseerden bleef, rebelleerde tegen het corrupte FIFA-imperium, en steevast de kant koos van de onderdrukten op aarde.

De weigering om te zwijgen
In de stilte van de schaduw zit de schrijver Ernesto Sabato, de bewaker van het morele geweten. Sabato schreef niet voor het esthetische vermaak. Hij daalde af in de duistere catacomben van de menselijke ziel in zijn roman De Tunnel, en hanteerde later het zwaard van de gerechtigheid als voorzitter van de commissie die het historische rapport Nunca Más (Nooit Meer) opstelde. Hiermee legde hij de gruwelen van de militaire dictatuur bloot en maakte hij van de pen van de geëngageerde auteur de ruggengraat van de menselijke waardigheid.

En vlak voordat de horizon zich sluit, verschijnt koningin Máxima vanaf de Europese troon. Zij brengt de warme Latijns-Amerikaanse zonnestralen die het ijs van de noordelijke paleizen in Nederland doen smelten. Máxima toonde de wereld een ander gezicht van koninklijke waardigheid:

een die de armste regio's ter wereld afreist om vrouwen en armen economisch onafhankelijk te maken via microkredieten.

Binnen die koninklijke aanwezigheid herinneren we ons haar iconische moment waarop ze de Amerikaanse president Donald Trump op subtiele en spottende wijze imiteerde. In die spontane reflex zagen we niet louter een koningin die het protocol brak; het was de Latijns-Amerikaanse, rebelse en satirische geest die diep in haar schuilt en die de narcistische macht van de gevestigde orde ontmaskerde. Het bewees dat ware elegantie de moed heeft om te lachen om het opgeblazen ego van politieke tirannen.

Conclusie
Uiteindelijk verschijnt Argentinië in deze titanenstrijd als een beukende golf. Een land dat de zonde van uitsluiting praktiseert op haar voetbalvelden en achtervolgd wordt door de vloek van sportieve vriendjespolitiek, maar dat de mensheid tegelijkertijd haar krachtigste wapens schenkt: verzet, literatuur en satirische schoonheid. Het herinnert ons aan de diepste les van het bestaan: dat het felste licht soms juist schijnt door de donkerste barsten.