Twee films met Palestijns perspectief

Kort na elkaar zag ik in Bethlehem twee indringende films gemaakt vanuit een Palestijns perspectief: The Voice of Hind Rajab en All That is Left of You, beide vorig jaar uitgebracht. De eerste film zoomt in op een drie uur durend drama in Gaza. De tweede film verhaalt de historische achtergrond, over drie generaties en zeven decennia, van de belevenissen van een Palestijnse familie op de West Bank.

The Voice of Hind Rajab
The Voice of Hind Rajab is een docudrama, geschreven en geregisseerd door de Tunesische Kawther Ben Hania. Vrijwilligers van de Rode Halve Maan in Ramallah, op de West Bank, ontvangen in januari 2024 een noodoproep uit Gaza. Een zesjarig meisje, Hind, zit vast in een auto die onder vuur ligt van het Israëlische leger dat oprukt richting Gaza-stad, vier maanden na het begin van de oorlog tegen Gaza. Ze smeekt om redding. De auto is dicht bij haar huis, ze kan er niet uit. Ze is omringd door de lichamen van haar zes familieleden, gedood nadat de auto was beschoten door een Israëlische tank. De hulpverleners proberen Hind zo lang mogelijk aan de lijn te houden. Zij doen alles in hun vermogen om een ambulance naar haar toe te sturen.

In de film vertolken acteurs de rollen van de vier hulpverleners aan de andere kant van de lijn. Hinds stem is haar eigen, geregistreerde stem. De acteurs reageren op de echte opname en proberen Hind aan te moedigen en te troosten, zoals de hulpverleners dat destijds ook deden.

De mannen en vrouwen in de meldkamer ervaren totale machteloosheid. Zij weten dat er in Gaza-stad een ambulance klaar staat op slechts enkele minuten afstand van Hind. Toch kost het drie uur om te “coördineren” met het Israëlische leger en uiteindelijk groen licht voor een veilige route te krijgen.

Een jongere man in de meldkamer, tot het uiterste gedreven, eist van zijn leidinggevende dat de ambulance hoe dan ook wordt gestuurd. Maar deze collega heeft te veel ambulancemedewerkers zien omkomen bij gebrek aan vereiste coördinatie. Uiteindelijk komt het groene licht van het Israëlische leger alsnog, maar te laat. Hind kan niet meer worden gered; ze bloedt dood. Later blijkt de auto doorzeefd met 335 kogelgaten.

All That is Left of You
Het is 1948 in Jaffa. Een jonge jongen, Salim, is er met zijn vader Sharif, de eigenaar van sinaasappelboomgaarden. (De Jaffa-sinaasappelen zijn oorspronkelijk Palestijns). De film vertelt hier het verhaal van de Nakba: de etnische zuivering van het merendeel van de Palestijnen uit hun land in dat jaar. Salim en zijn familie vluchten naar een vluchtelingenkamp op de Westelijke Jordaanoever. Sharif besluit te blijven om hun huis te verdedigen en wordt voor enige tijd tot dwangarbeid gedwongen voordat hij zich bij zijn familie kan voegen.

In het volgende tijdssegment, 1978, is zoon Salim volwassen en werkzaam als leraar. Hij heeft inmiddels een eigen gezin. Zijn eigen jonge zoon Noor verliest respect voor hem wanneer Israëlische soldaten Salim onder bedreiging dwingen Noors moeder een “hoer” te noemen.

In 1988 is de Eerste Intifada uitgebroken. Noor, kennelijk onder invloed van zijn eerdere ervaring, wil deelnemen aan de opstand. Hij raakt ernstig gewond. Voor levensreddende behandeling moet hij naar een Israëlisch ziekenhuis in Haifa. Maar bureaucratische belemmeringen maken een tijdige transfer onmogelijk, net als in het geval van Hind Rajab. (Checkpoint-ervaringen zouden later in de Tweede Intifada van begin deze eeuw berucht worden).

Na de operatie wordt Noor hersendood verklaard. Salim en zijn vrouw Hanan, gespeeld door de regisseur zelf, worden overspoeld door gevoelens van woede, schuld, machteloosheid en verlies — emoties die doen denken aan die van de professionele hulpverleners in de andere film.

Het paar komt vervolgens voor het morele dilemma te staan of zij Noors organen willen doneren aan Israëli’s. Ze overwegen dat sommigen later mogelijk soldaat zullen worden. In de slotscène vertelt Hanan het levensverhaal van de familie aan een Israëlische volwassene die het hart van haar zoon ontving.

Beide films hebben een parallel thema. In de eerste proberen professionele hulpverleners een kind te redden; in de tweede is het een ouderpaar dat verscheurd is door het lot van hun eigen kind. In beide gevallen is de spanning soms ondraaglijk en is er een tragische afloop. De volwassen hoofdrolspelers worstelen met dilemma’s die het publiek meevoeren naar een wereld waarmee je je als toeschouwer kunt identificeren. Zeker bij de film over Hind Rajab was het publiek tijdens en na afloop van de film in tranen. In beide films speelt fysiek geweld dat niet of nauwelijks wordt getoond; wel zichtbaar is het administratieve en verbale geweld. Beide films logenstraffen Israëlische hasbara dat Palestijnen niet goed voor hun kinderen zorgen en hen ophitsen tot geweld.

Onder het Palestijnse publiek dat aanwezig was bij de film van Hind Rajab zei iemand in de nabespreking dat dit eigenlijk geen Palestijnse, maar een universeel menselijke film was. Een opmerking die denk ik geldt voor beide films.