Trump stort de wereld in chaos en de prijzen stijgen, van brandstof tot hypotheken

Het kabinet bereidt zich voor op maatregelen om de koopkracht te beschermen tegen de gevolgen van de oorlog die Trump samen met Netanyahu is begonnen in Iran. De brandstofprijzen stijgen daardoor namelijk explosief en zorgen voor shockreacties aan de pomp. Toch wil het kabinet nog niet direct met maatregelen komen. Pas dit weekend komt er een brief met mogelijkheden, verklaarde staatssecretaris Eerenberg van Financiën in de Tweede Kamer na vragen van Denk-Kamerlid Ergin.

De NOS meldt:

"De brandstof is al jarenlang peperduur", betoogde Ergin. "Als we niets doen, betalen we straks 3 euro per liter aan pomp." De staatssecretaris uitte begrip voor de zorgen. "Dat mensen schrikken van de prijzen aan de pomp en de gevolgen die dat heeft voor hun koopkracht, dat onderkent en ziet het kabinet." Benzine kost op dit moment zo'n 2,45 euro per liter en de dieselprijs ligt inmiddels boven de 2,50 euro. Toch wil Eerenberg niet te snel maatregelen nemen, maar eerst de ontwikkelingen nog even afwachten. "Waar kijken we precies naar? Is er sprake van een piek of gaat het om een structurele prijsverhoging?" In het laatste geval wil de staatssecretaris snel kunnen handelen, al maakte hij niet duidelijk waar het kabinet dan aan denkt. De maatregelen moeten in ieder geval betaalbaar en uitvoerbaar zijn, en terechtkomen bij de mensen die het het hardst nodig hebben.

In het Financieele Dagblad wijst Mathijs Bouman erop dat dergelijke prijsingrepen traditioneel alleen gelden voor fossiele energie. Hij stelt dat verzachtende maatregelen het corrigerend vermogen van de markt juist verstoort.

Ondertussen dreigt de olieaanvoer uit het gebied nagenoeg volledig stil te komen liggen. De Duitse publieke omroep DW News zocht uit wat de consequenties zijn:

Een volledige stopzetting van een groot deel van de olieproductie en -export vanuit de Golfregio zou de prijzen vrijwel zeker flink opdrijven, aangezien de regio goed is voor ongeveer een derde van de wereldwijde ruwe olie die over zee wordt vervoerd. De energieminister van Qatar vertelde de Financial Times vrijdag dat de olieprijs $150 per vat zou kunnen bereiken als het conflict niet snel wordt opgelost en een productiestop noodzakelijk is. Saudi Aramco waarschuwde dinsdag voor "catastrofale gevolgen" als de scheepvaart in de Straat van Hormuz verstoord blijft. Golfstaten zouden de kraan kunnen dichtdraaien als de Straat van Hormuz niet snel wordt heropend. De Nederlandse bank ING zei maandag in een onderzoeksrapport dat "hoe langer dit duurt, hoe meer aanbod we zullen zien worden stilgelegd", wat betekent dat de productie opzettelijk wordt beperkt of stopgezet omdat er geen afzetkanaal voor de olie is. Het Internationaal Energieagentschap (IEA) zei maandag dat "langdurige verstoringen van de aanvoer" de markt, die sinds begin vorig jaar een "aanzienlijk overschot" kende, "in een tekort" zouden kunnen doen omslaan. Het hervatten van de productie na zelfs een tijdelijke stopzetting kan lastig zijn en dagen tot weken duren voordat de aanvoer volledig is hervat. Een langdurige stopzetting brengt bovendien risico's met zich mee, zoals defecten aan apparatuur of geologische problemen.

De Duitse Bondskanselier Merz is bezorgd want hij vreest dat de Israëlisch-Amerikaanse oorlog in het gebied 'eindeloos' kan gaan duren, meldt Politico.

Bondskanselier Friedrich Merz zei dinsdag dat hij zich steeds meer zorgen maakt over het ogenschijnlijke gebrek aan een strategie van de VS en Israël om hun oorlog tegen Iran af te bouwen. "Wat ons het meest zorgen baart, is dat er duidelijk geen gemeenschappelijk plan is om deze oorlog snel en overtuigend te beëindigen", zei Merz in de kanselarij. "We hebben geen belang bij een eindeloze oorlog." De opmerkingen van Merz komen op een moment dat Amerika en Israël Iran blijven aanvallen, terwijl Teheran vergeldingsacties uitvoert tegen landen rond de Golf, en het escalerende regionale conflict de wereldwijde energiemarkten ontwricht.

Al Jazeera bericht dat de wereldeconomie al snel een klap kan krijgen, met als gevolg onder meer stijgende voedselprijzen. Die schade kan lang aanhouden, leert de recente geschiedenis, legt supply chain analist Ismayil Jabiyev uit:

“Ik denk dat de Golfoorlog van 1990-1991 de meest leerzame vergelijking is. Irak en Koeweit waren samen twee belangrijke producenten, en de verstoring was ernstig en langdurig – het duurde ongeveer een half jaar of langer, ook al was de militaire fase relatief kort”, vertelde Jabiyev aan Al Jazeera. “De wereld kende een lange periode van hoge olieprijzen en kreeg uiteindelijk te maken met een economische terugval. Dat maakt het het meest vergelijkbaar met onze huidige situatie: een waarschijnlijk langdurige verstoring, aanhoudend hoge prijzen en een aanzienlijk risico op een economische terugval. De belangrijkste variabele was, net als in 1990, hoe snel de getroffen landen hun productie-infrastructuur konden herstellen en de levering weer op gang konden brengen.”

De VS zelf heeft geen gebrek aan olie, ook al niet omdat net Venezuela is ingepikt. David Criekemans, hoogleraar geopolitiek aan de Universiteit van Antwerpen, vertelt tegen HLN dat het veroorzaken van een crisis het doel is van Trump die daarmee zowel Europa als China wil treffen. Daar vallen ook de grootste klappen.

"Trump speelt een spel van overrompelingspolitiek. Chaos in het Midden-Oosten vindt hij niet erg, zolang hij Iran in zijn kamp kan trekken of volledig kan neutraliseren. Hij kijkt al naar de winstmarges. Reza Pahlavi, de zoon van de sjah, stelde recent dat een 'vrij' Iran in 15 jaar tijd meer dan duizend miljard dollar kan opleveren voor Amerikaanse investeerders. Maar er is meer: het gerucht gaat dat Trump en Poetin een 'dirty deal' hebben gesloten. Trump zou tegen Poetin hebben toegezegd: 'Hou u maar bezig met Oekraïne. Dan hou ik me bezig met de rest van de wereld, inclusief Iran.' Russische denkers waarschuwen het Kremlin dat al zijn bondgenoten - van Syrië tot Iran en Venezuela - aan het verliezen zijn. Maar Poetin grijpt zijn kans om zich als stabiele partner te presenteren, terwijl hij Oekraïne mag afwerken. Ondertussen staat voor Trump alles in het teken van zijn anti-China-strategie. Ook Peking verliest dagelijks miljoenen vaten olie die het normaal uit Iran en Venezuela haalde."

Europa en China worden onder meer getroffen door het stilleggen van al het vliegverkeer in het gebied. Er blijven slechts twee smalle corridors over die veilig zijn. Ook de hypotheekrentes kunnen gaan stijgen door de nieuwe oorlog, verklaart hypotheekadviseur Thomas Sies tegenover het AD:

„De hypotheekrente is heel veranderlijk en reageert op geopolitieke conflicten. Door de onrust steeg de rente op de kapitaalmarkt afgelopen week. Voor geldverstrekkers wordt het hierdoor duurder om geld te lenen, waardoor een stijging in de hypotheekrente over het algemeen niet ver achterblijft.” In de afgelopen dagen is de hypotheekrente met maximaal 0,2 procent gestegen, vertelt Sies. „Al zitten de meeste partijen daar nog wel wat onder. Bij leningen met een kortere rentevaste periode zie je de stijging het meest terug. Langere rentevaste perioden worden minder getroffen.”