Trap niet weer in de trucs van de machtsmachine van de VVD

Ik las deze week een goed artikel in NRC: “Mariëlle Paul verzweeg bewust tot na de verkiezingen dat ze een plan ter bescherming van arbeidsmigranten introk.” Dankzij goed werk van journalisten kregen we weer een inkijkje in de machtsmachine van de VVD. Want laten we eerlijk zijn: een grote verbazing was dit nieuws niet. Het was meer een bevestiging van wat we eigenlijk al wisten. Was dit gewoon een politieke fout, of laat het precies zien waarom de VVD al zo lang zo succesvol is in Den Haag?

Even wat feiten op een rij. Vanaf 14 oktober 2010 is er geen dag geweest waarop Nederland niet bestuurd werd door VVD-bewindspersonen. Rutte I → Rutte II → Rutte III → Rutte IV → Schoof → Jetten. Zes kabinetten achter elkaar. Bijna zestien jaar onafgebroken regeringsdeelname. Vaak hoor je VVD’ers zeggen: we waren niet de enige partij die in deze kabinetten zat. Dat is typisch het antwoord van mensen die weten dat ze geen toeschouwer waren van het hele gebeuren, maar zelf aan de knoppen draaiden. En toch zie je iets interessants gebeuren: de VVD weet regelmatig afstand te creëren tot het bestuur waar ze zelf onderdeel van was.

Linkse partijen hebben jarenlang gedacht dat goed beleid vanzelf wel loont. Dat kiezers zouden zien wie ergens voor had gestreden, welke compromissen waren gesloten en wie verantwoordelijkheid had genomen. Politiek werkt alleen niet zo netjes. Het bekendste voorbeeld blijft natuurlijk Rutte II. Na een goede campagne van Diederik Samsom behaalde de PvdA 38 zetels en ging de partij regeren met de VVD. Ze maakten samen afspraken, verdedigden samen beleid en moesten samen compromissen sluiten. Vijf jaar later waren er van die 38 zetels nog maar negen over. De VVD verloor ook zetels, maar bleef veruit de grootste partij en Mark Rutte bleef premier.

Misschien is het probleem van links niet alleen dat rechts het politieke spel goed speelt. Misschien is het probleem dat links te vaak doet alsof dat spel niet bestaat. Linkse partijen willen graag het inhoudelijke debat winnen. Ze komen met doorrekeningen, genuanceerde voorstellen en uitgebreide verklaringen waarom iets ingewikkelder ligt. Allemaal belangrijk. Maar ondertussen gaat politiek óók over macht: welke onderwerpen staan op de agenda? Wie krijgt ergens de schuld van? Welk compromis verkoop je als overwinning? Wanneer trek je een grens? En welk verhaal blijft bij de kiezer hangen?

Dat hoeft niet te betekenen dat links de trucs van de VVD moet kopiëren. Maar je kunt een machtsspel niet winnen door te weigeren het te spelen.

Misschien is dat uiteindelijk wel de belangrijkste les. We moeten stoppen met alleen luisteren naar wat politieke partijen beloven en vaker kijken naar wat ze deden toen ze de macht daadwerkelijk hadden.

De VVD hoeft van mij niet afgerekend te worden omdat ze rechts is. Een kiezer kan het volledig eens zijn met haar ideeën over economie, migratie of veiligheid. Maar een partij die al sinds 2010 aan de bestuurstafel zit, mag wel worden afgerekend op de staat van het land dat ze al die jaren heeft helpen besturen.

En links moet ondertussen ophouden met verbaasd toekijken. Goede plannen hebben en gelijk hebben is niet genoeg, want politiek gaat uiteindelijk ook over macht, beeldvorming en het vermogen om kiezers ervan te overtuigen wie verantwoordelijk is. De VVD begrijpt dat al jaren en het wordt tijd dat haar tegenstanders dat ook gaan begrijpen.

Want zolang zij dat niet doen, kan de VVD na jaren regeren gewoon weer campagne voeren alsof iemand anders Nederland heeft bestuurd. 

En trappen wij er opnieuw in.