Toos van der Valk: Een dramatische ontvoering

De kijkcijfers van de week worden al bijna 75 jaar aangevoerd door het NOS-journaal (Vandaag 8,4 kijkdichtheid wat staat voor ruim 26% marktaandeel).

Op 26 November 1982 was die dichtheid op zijn hoogtepunt toen gewag werd gemaakt van een uitzonderlijke gebeurtenis die Nederland drie weken lang in de grip hield; de ontvoering van Toos van der Valk.                           

Gerrit van der Valk, hoofd van de vermaarde horeca-familie, was oorspronkelijk doelwit maar het lot bepaalde dat zijn vrouw slachtoffer werd. Een brute ontvoering was in het aangeharkte Holland van die dagen vrijwel onbekend en zaken als die van Caransa, Van der Valk, Heineken en Heijn werden Nationale aangelegenheden die het volk wekenlang aan buis en krant gekluisterd hielden. Men leefde intens mee, in kroeg en ‘op de zaak’ sprak men nergens anders over, en het befaamde NOS-journaal rapporteerde avond aan avond de ontwikkelingen. Na-oorlogs Nederland verloor definitief zijn onschuld.

Het Parool van 18 December 1982 sprak van een betaald losgeld van “..ruim 10 miljoen gulden”. Later bleek er zo’n slordige 13 miljoen gulden te zijn betaald waar uiteindelijk maar twee miljoen van werd teruggevonden.

Dergelijke poltiezaken spreken blijkbaar nog altijd stevig tot de verbeelding, en niet alleen omdat we spreken over de dagen zonder internet en beperkte communicatiemiddelen maar vooral omdat juist daardoor de inventieve speurderszin zulke ongewoon creatieve vormen aannam. We hadden een krant, telefoon, telex en een fax. Rudimentaire middelen die voorts werden ondersteund door degelijk speurwerk en surveillance. Er werd geschaduwd en gepost. In een dichtbevolkt land als het onze leek (en lijkt) het geografisch een praktische onmogelijkheid om een persoon onopvallend, langere tijd, op éen locatie vast te houden.

Wekenlang werden verdachten gevolgd en afgeluisterd (zelfs in 2008 voert Nederland nog altijd de Europese lijsten aan met zo’n 26.000 afgeluisterde gesprekken per jaar!).

Wellicht met het succes van de film rond het Heineken-drama in het achterhoofd, heeft men bij Netflix nu besloten die beklemmende dagen in een zesdelige tv-serievorm te gieten en brengt daarmee de ‘onorthodoxe opsporingsmethoden’ van toen aan het licht.

Hoewel naderhand bleek dat zij in België werd vastgehouden, belden Van der Valk’s ontvoerders vanuit Italië hun losgeld-eisen door. Een knap staaltje speurwerk van politie en KPN bracht de zaak daardoor uiteindelijk tot een oplossing.

Telefoonverbindingen liepen via Zürich maar langs die weg kon men geen info vergaren. In de centrale te Rotterdam was echter al moderne Ericsson-apparatuur voorhanden waardoor justitie wél kon uitlezen van welke locatie de ontvoerders belden. De verbing met Zürich werd vervolgens ‘geknepen’ en over de route Rotterdam geleid.                                                                                        Op dergelijk technisch vernuft hadden de ontvoerders niet gerekend (opmerkelijk genoeg bleken zij dat steeds uit dezelfde telefooncel te doen, wat de opsporing aanzienlijk vergemakkelijkte) en volgde hun onvermijdelijke arrestatie.

Mevrouw Van der Valk kwam vrij en drie Italiaanse zware jongens werden ingerekend.

Voor wie overigens geïnteresseerd is in indertijd gebruikte (opsporings-)techniek en de rest van de fascinerende wereld der (tele-)communicatie van de begindagen spoedt zich naar het Rotterdams telecommuseum.