Toespraak Israëlische ambassadeur was volstrekt ongepast

30 juli vond de jaarlijkse herdenking plaats van de deportatie van bijna 7.000 Joodse Rotterdammers via Loods24. Bij het Joodse Kindermonument werden ook de 686 Rotterdamse Joodse kinderen herdacht die in 1942 en 1943 werden gedeporteerd. De meesten van hen werden vermoord in concentratie- en vernietigingskampen, samen met miljoenen andere Joden, Sinti en Roma, homoseksuelen, mensen met een beperking en andere vervolgde groepen. Zij werden systematisch ontmenselijkt om hun vervolging en vernietiging moreel te rechtvaardigen.

Juist daarom is deze herdenking van onschatbare waarde. Herdenken betekent niet alleen terugkijken naar wat er is gebeurd, maar ook de moed hebben om de lessen van het verleden toe te passen op het heden. "Nooit meer" betekent dat wij iedere vorm van uitsluiting, ontmenselijking, ongelijke behandeling, mensenrechtenschendingen en genocides erkennen en moeten bestrijden, ongeacht tegen wie die gericht is.

Het was dan ook volstrekt ongepast bij de herdenking de Israëlische ambassadeur te laten spreken, die een regime vertegenwoordigt dat genocide pleegt, waarbij moedwillig meer dan 22.000 kinderen zijn vermoord. Toch is dit doorgezet, ondanks het protest van de Rotterdam Palestina Coalitie, Joodse organisaties (waaronder Een Ander Joods Geluid en ErevRav), de Palestijnse Gemeenschap Nederland, Rotterdam voor Gaza en ruim zestig andere organisaties. Zij verzochten de burgemeester bij de organisatie aan te dringen op terugtrekken van de uitnodiging en zelf af te zien van deelname zolang de Israëlische ambassadeur onderdeel van het programma bleef. Veel wijkraden, raadsleden en andere Rotterdammers namen om deze reden geen deel aan deze herdenking.

Als ieder mensenleven werkelijk evenveel waard is, zoals de burgemeester in haar toespraak zei, waarom zijn de vele oproepen uit de Rotterdamse samenleving dan genegeerd? Waarom wordt voor de vertegenwoordiger van de Israëlische regering een andere maatstaf gehanteerd dan voor vertegenwoordigers van andere staten die vanwege ernstige internationale misdrijven niet welkom zijn bij herdenkingen?

Dezelfde principiële maatstaf zou moet gelden wanneer staten worden geconfronteerd met ernstige beschuldigingen van grootschalige schendingen van het internationaal recht. Een herdenking die de universele lessen van de Holocaust wil uitdragen, verliest aan geloofwaardigheid wanneer die universele waarden niet consequent worden toegepast. Wij zijn nooit tegen deze herdenking geweest. Integendeel. Wij wilden juist voorkomen dat zij onwaarachtig en politiek werd belast door de aanwezigheid van de Israëlische ambassadeur.

Toen duidelijk werd dat de ambassadeur deel bleef uitmaken van het programma, besloten wij een klein, waardig en stil protest te organiseren. Daarbij is het nooit de bedoeling geweest de herdenking te verstoren. Toch werden we op het laatste moment naar een onzichtbare plek verbannen. Daarmee werd de deelnemers aan de herdenking een moment van bezinning onthouden en werd ons demonstratierecht feitelijk onmogelijk gemaakt. Volgens de jurisprudentie van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens moet een demonstratie juist zichtbaar en hoorbaar kunnen zijn voor degenen tot wie zij zich richt.

Voor en tijdens de herdenking werden mensen met een hoofddoek, waarvan sommigen gewoon onderweg naar een andere bestemming waren, en mensen met een keffiyeh, Palestijnse kleding of andere zichtbare uitingen van solidariteit met Palestina tegengehouden. Anderen konden zonder problemen doorlopen. Dit is in strijd met de vrijheid van meningsuiting en gelijke behandeling. Symbolen op kleding of borden vormen ook geen verstoring van de herdenking die optreden rechtvaardigt. De gewetensvrijheid is absoluut. Niemand kan of mag bepalen wat een ander denkt, of wie of wat in stilte wordt herdacht. (uit Demonstreren bij herdenkingen, Amnesty, april 2025).

Toen de ambassadeur begon te spreken, keerden tientallen aanwezigen hem de rug toe.
Het waren geen demonstranten maar mensen die om eerlijk te kunnen herdenken behoefte hadden hun mening over de aanwezigheid van de Israëlische ambassadeur te geven, zonder de herdenking te verstoren. In de meeste gevallen zwijgend.

De verstoring kwam door de actie van andere aanwezige herdenkers die meenden te moeten ingrijpen bij het kritische doch vreedzame gebaar. Hatelijk, dreigend: "Schaam je", "Parasieten", "Nazi's", "Landverraders" en zelfs: "Gooi ze het water in." Waarbij sommigen het geweld niet schuwden. Onder de kritische herdenkers bevonden zich ook Joodse mensen, onder wie Jaap Hamburger, wiens familie rechtstreeks door de Holocaust is getroffen. Het was zeer pijnlijk en beschamend hoe hij en andere Joodse mensen werden aangevallen omdat zij opkwamen voor Palestijnse rechten. Wat ons het meest heeft geschokt, is dat uiteindelijk hij en de andere vreedzame kritische herdenkers werden verwijderd, terwijl de agressie afkomstig was van anderen. Op videobeelden is bovendien te zien dat omstanders zich met het politieoptreden bemoeiden en zelfs lijken mee te helpen bij het verwijderen van demonstranten. Dat roept ernstige vragen op over de regie van het politieoptreden en de bescherming van het demonstratierecht.

Blijkbaar was het weghouden van kritiek op de staat Israël belangrijker dan het beschermen en bevorderen van een gemeenschappelijke herdenking, waaronder ook Rotterdammers die hier op gepaste wijze aan wilden deelnemen zonder hun solidariteit met de slachtoffers van de genocide in Gaza te verliezen.

De burgemeester is verantwoordelijk voor de openbare orde en voor de bescherming van de grondrechten van alle Rotterdammers. Ook daarom had nooit een omstreden spreker, die een risico/gevaar vormt voor de saamhorigheid, mogen worden toegelaten. Juist een Holocaustherdenking zou de universele boodschap van "Nooit meer" zichtbaar moeten maken: nooit meer ontmenselijking, nooit meer uitsluiting en nooit meer wegkijken wanneer mensen vanwege hun afkomst, identiteit of overtuiging ongelijk worden behandeld. Nooit meer is NU.

Ineke Palm, namens de Rotterdam Palestina Coalitie