Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Kwart van de VS wordt onleefbaar heet als gevolg van klimaatcrisis

Temperaturen lopen op tot boven de 50 graden Celsius
Joop

Tijd voor een geleide economie

  •  
08-03-2010
  •  
leestijd 5 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Na alles dat bekend is geworden van de gevolgen van het neoliberalisme, zou je verwachten dat de protagonisten daarvan zich wat bescheidener zouden opstellen.
Niets is minder waar. Alom hoor je weer pleidooien voor meer marktwerking, met hooguit wat ruimte voor bijsturing en voorwaardenschepping door de overheid. Zo dreigtde zorgsector in Nederland opnieuw prooi van de ‘marktisten’ te worden.
Het is goed terug te kijken naar eerdere perioden, toen het ondenkbaar was om “alles” aan de markt over te laten. Neem de periode direct na de Tweede Wereldoorlog, tot aan ongeveer 1980. De wederopbouw van de economie werd toen ter hand genomen waarbij de overheid op allerlei manieren en terreinen het voortouw nam. De geldsanering  werd toen bijvoorbeeld doorgevoerd door de minister die befaamd werd door zijn “Tientje van Lieftinck”. Of het door de overheid gevoerde inkomens- en prijsbeleid, de omvangrijke publieke investeringen in de woningbouw, het herstel en de modernisering van de havens, de overheid als financierder van investeringen van het bedrijfsleven. Denk ook aan de verschillende vormen van volumebeleid, zoals (kort) de distributie van voedsel met behulp van bonnen, en (langer) de toewijzing van woningen door de gemeentelijke overheden.
En dan hebben wij het nog niet gehad over de wezenlijke rol die overheden in ontwikkelingslanden vervulden, met indrukwekkende groeicijfers tot gevolg, en ook grote sprongen voorwaarts op gebieden als onderwijs, gezondheid en infrastructuur. Dat die overheid een dergelijke rol kon vervullen had te maken met de toen dominante opvattingen in de politiek en de economie. Maar ook met de breed gedeelde en existentiële ervaring van de urgentie om daadwerkelijk antwoorden te vinden op de grootschalige oorlogsschades en de manifeste behoeften van de mensen.
Geleidelijk aan werd de greep van de overheid op de economie minder en kwam er meer marktwerking, zeker in de landen van het Westen. Daar was ook ruimte voor nu er voldaan was aan een aantal precondities als de infrastructuur, en de basisbehoeften van de bevolking, waren vervuld. De overheid behield de zeggenschap over een aantal basissectoren als de publieke diensten, de gezondheidszorg en het onderwijs. Bovendien bleef de speelruimte voor met name de banken streng gereguleerd en beperkt. Kortom het model van de gemengde economie.
In de loop van de jaren zeventig kwam er een nogal abrupt einde aan de dominantie van dat model. Het neoliberale denken en – beleid begon aan zijn zegetocht. Die werd eerst ingezet in de ontwikkelingslanden, denk aan de onder druk van het IMF en de Wereldbank ingevoerde structurele aanpassingsprogramma’s. En in de jaren tachtig in snel tempo in de westerse landen, onder de regeringen van Reagan en Thatcher, en in Nederland de kabinetten Lubbers en Kok. Rode draden in het nieuwe dominante model waren, onder meer, terugdringen van de publieke sector, primaat van de marktwerking, vrijhandel, en deregulering waaronder het loslaten van allerlei beperkingen en reguleringen voor de financiële sector. Op zich waren er goede aanleidingen om het model van de gemengde economie ter discussie te stellen.
Dat model en de daaraan verbonden praktijken hadden immers geleid tot allerlei uitwassen. Voorbeelden daarvan zijn de enorme schulden van de ontwikkelingslanden, corruptie, en verspilling en bureaucratisering in de Westerse welvaartsstaten. Maar de vraag is of op deze uitwassen geen andere antwoorden hadden kunnen worden ontwikkeld dan die van het neoliberalisme Hoe dan ook, die neoliberale zegetocht was indrukwekkend. Ook in allerlei sociale bewegingen, zeker in Nederland, nam het geloof in de oneindige mogelijkheden van de vrije markt snel toe. Velen van “linkse” signatuur gingen mee in het nieuwe geloof van the end of history. In de ontwikkelingslanden was men niet zo snel bekeerd, en dat had alles te maken met de directe ervaringen van veel sociale bewegingen met de tegenstrijdigheden van dat nieuwe model. Want die tegenstrijdigheden waren er en werden ook in het Westen manifester: grootschalige mondiale armoede, snel toegenomen inkomensongelijkheid, “omgekeerde ontwikkelingshulp”, ecologische overshoot, broeikaseffecten, groei van het democratisch tekort, en een ongebreidelde expansie van de financiële sector.
Dat alles heeft geresulteerd in een diepgaande crisis van de wereldeconomie, in financieel-economische zin, maar ook op gebieden als de ecologie en de voorziening in de basisbehoeften. Tegen deze achtergrond is het een gotspe dat de neoliberale pleidooien nog steeds en in brede kring opgeld doen. Want er is alle aanleiding voor verregaande en door urgentie gedreven ingrepen in de economie. Bijvoorbeeld war het de enorme expansie van de financiële sectoren betreft en de daarmee gepaard gaande explosie van geldcreaties. De oorspronkelijke functies van geld, ruilmiddel en rekeneenheid, delven het onderspit in de nieuwe en overheersende functie namelijk het met geld maken van meer geld. Dat heeft met reële economie niets meer te maken, maar heeft wel verregaande gevolgen waaronder een diepgaande instabiliteit van de wereldeconomie en in het dagelijks bestaan van miljarden mensen. Wat dat aangaat kan de huidige situatie goed worden vergeleken met de jaren van minister Lieftinck. Opnieuw is een drastische geldsanering noodzakelijk.
Een ander voorbeeld betreft het systeem van prijzen zoals die op de wereldmarkten tot stand komen. Prijzen zijn nauwelijks nog weerspiegelingen van de waarden van de betreffende goederen en diensten, vele ecologische en sociale kosten worden niet meegerekend met alle bekende gevolgen van dien. De pleidooien om daarin in te grijpen zijn al decennia oud, vanuit bijvoorbeeld de milieubeweging en de fair trade organisaties. Het wordt tijd daar echt op in te grijpen, wij hebben, net als in de jaren na de Tweede Wereldoorlog dringend behoefte was aan een gestuurd prijsbeleid.
Dat geldt ook de mondiale inkomensverdeling. Die heeft zeer ongelijke proporties aangenomen. Het ongebreidelde luxe bestaan van enkelen gaat gepaard met het bestaan van miljarden mensen die niet of zeer onvoldoende kunnen voorzien in hun basisbehoeften. Het is niet meer dan logisch dat deze ontwikkeling leidt tot voedingsbodems voor gewelddadige en steeds grootschaliger conflicten. Een mondiale inkomenspolitiek gericht op de garantie van bestaanszekerheid voor iedereen is dan ook dringend gewenst. Evenzeer, en in samenhang met het voorgaande, is opnieuw een volumebeleid noodzakelijk. Jaar in, jaar uit worden de milieugebruiksruimtes overschreden, de ecologische overshoot is al enkele tientallen procenten. De aarde zelf is in het geding. De meest directe slachtoffers zijn op dit moment vooral te vinden in de ontwikkelingslanden. Maar werkelijkheden als opwarming, peak oil en uitgeputte visgronden bedreigen het bestaan van iedereen. Wij ontkomen niet aan het stellen van grenzen aan het materiële verbruik, en dus ook niet aan systemen van distributie die de beperkte mogelijkheden van behoeftebevrediging eerlijk verdelen.
En dan heb ik het nog niet gehad over de dringend noodzakelijke investeringen die gedaan moeten worden om een duurzaam en eerlijk bestaan voor iedereen te garanderen. Dergelijke investeringen, en alle hiervoor genoemde beleidsterreinen, kunnen niet worden overgelaten aan “marktpartijen” en evenmin aan inzamelingsacties en andere vormen van goedwillendheid. Er moet snel een economische transformatie doorgevoerd worden, gestuurd door mens- en natuurwaarden in plaats van geldswaarden. En er moet een andere leiding komen in de economie, een leiding uitgaande van principes als mondialiteit, duurzaamheid en solidariteit. En daarvoor hebben wij, de mensheid, de overheid uitgevonden.

Meer over:

opinie, economie,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (40)

vanessa2
vanessa28 mrt. 2010 - 8:29

Er zijn gelukkig nog geleide economieën. Maleisie en Singapore, bijvoorbeeld. ALs we hier niet snel naar een dergelijk systeem teruggaan halen die ons vanzelf in (Singapore heeft dat al gedaan) en dan worden we wel door de werkelijkheid op het juiste pad gebracht. Reagan is dood en zijn op de achterkant van een sigarendoos gekrabbelde economisch plan ook.

Rondeboer
Rondeboer8 mrt. 2010 - 8:29

1) de prijs en inkomenspolitiek na de oorlog faalde uiteindelijk omdat door arbeidsschaarste veel mensen zwart geld kregen uitbetaald. In de uiteenzetting hierboven zit een hoop wensdenking. De (gereguleerde) markt doet uiteindelijk zijn werk. Daarom spatte de zeepbel ook. 2) Wat ik nooit begrepen heb van de fair trade artikelen is waarom ze duurder zijn dan reguliere producten. De dure tussenhandel is er namelijk tussenuit gehaald. Het belangrijkste voor boeren in 3de wereld landen is om zich te organiseren in coorporaties. 3) de onwikkelingshulp is buiten de markt omgegaan en heeft toch gefaald. 4) socialistische expirementen in Afrika (oa Tanzania) hebben gefaald. "Er moet snel een economische transformatie doorgevoerd worden, gestuurd door mens- en natuurwaarden in plaats van geldswaarden." Klinkt symphatiek. Dus geld afschaffen? maar eerst stelt Keune "De oorspronkelijke functies van geld, ruilmiddel en rekeneenheid, delven het onderspit in de nieuwe en overheersende functie namelijk het met geld maken van meer geld." Je kunt merken dat Keune geen econoom is: de klassiek banken, dus ook de spaarbanken hebben een geldscheppende functie. Met dat gecreeerde geld worden investeringen in de economie gedaan. Kortom een wensdenk verhaal zonder goede analyse en onderbouwing.

Rondeboer
Rondeboer8 mrt. 2010 - 8:29

Slik... Lou Keune is een econoom! Maar wel 1 die losgezongen is van de werkelijkheid.

JoopSchouten
JoopSchouten8 mrt. 2010 - 8:29

Bedankt Lou. Top! Alles op een rijtje. Hier kunnen critici de tanden op stukbijten. Kom maar, kom maar, kom maar..... Heb eigenlijk geen tijd hier op te reageren maar kon het niet laten.

StanB.
StanB.8 mrt. 2010 - 8:29

Ik kan het alleen maar van harte eens zijn met deze analyse. Het moet maar eens afgelopen zijn met het modieuze, maar rampzalig gebleken marktdenken, dat in de praktijk resulteert in een maatschappij die overgeleverd is aan de kortzichtige en puur op eigenbelang gerichte ideeën van bankiers en managers. Zelfs binnen de PvdA, die jarenlang gegijzeld is door de waanideeën van het neoliberalisme, lijkt men nu wakker te worden en te gaan beseffen dat het juist deze ideologie is die geresulteerd heeft in de huidige economische crisis. Wat dat betreft heeft de beweging tegen neoliberalisme, die in 1999 doorbrak met haar protesten in Seattle, volledig gelijk gehad. Er moet NU afgerekend worden met het ontspoorde, maa helaas nog springlevende gedachtengoed van rechtse egoïsten als Kok, Lubbers en Bolkestein.

WillemdeGroot
WillemdeGroot8 mrt. 2010 - 8:29

Goed verhaal van Lou Keune. De roep om, opnieuw, nog meer marktwerking, dus nog meer neoliberalisme, treedt inderdaad weer onbeschaamd voor het voetlicht. Die krachten, die zijn nog niet eens het ergst, maar al dat volk dat klakkeloos achter de propagandeurs van de ijskoude marktwerking aanlopen, dat is het ergst! Domheid? Angst? Ongeinteresseerdheid? Vatbaarheid voor marketing? Toch geen overtuiging die de doorslag voor die houding geeft?

WilliamP
WilliamP8 mrt. 2010 - 8:29

Zucht, Een bedrijf heeft slechts 1 doel en dat is het maken van winst (en omzet). Andere doelen zijn ondergeschikt en in dienst van dat ene doel. Wanneer we het over Nederland hebben dan moet de markt dus vrij gelaten worden zodat bedrijven dit op de beste manier kunnen bewerkstelligen. Nederland is (gelukkig) al een belastingparadijs voor buitenlandse ondernemingen, laat dit zo blijven.

omaoeverloos
omaoeverloos8 mrt. 2010 - 8:29

Geleide economie? Laat me niet lachen. Ik zie de 5 jarenplannen al voor me. Ooit in het Oostblok geweest ten tijde van de geleide economie? Gezondheidszorg na je 65e? Een operatie is veel te duur, neem dit pilletje maar! Niemand neemt nog risico, durft nog iets te investeren want je bent geen baas meer over je eigen geld. Trouwens, wat nou crisis. Ik zie de mensen er geen boterham minder om eten! Hooguit wordt de 4e vakantie nu eens niet in Togo maar in Turkije doorgebracht. De mensen moeten de hand gewoon eens in eigen boezem steken. Stop er eens mee je kinderen te leren dat de bomen tot boven de hemel uitgroeien, leer ze de waarde van geld en werken. Maar ja, omdat iedereen maar meer en meer wil stoppen we de kinderen weg in de opvang waar ongemotiveerde meiden van 17, 18 jaar ze onder hun hoede nemen om zelf aan de "carriere" te werken.

JanVG2
JanVG28 mrt. 2010 - 8:29

Je wijst opd ezwakke punten van de neoliberale traditie, vervolgens zeg je dat de gemengde en geleide economien ook fouten hadden. Vervolgens geef je aan dat de fouten van de geleide en gemngde economien ook anders kunnenw orden gecorriegeerd ... maar je geeft vervolgens alleen een opsomming waar je allemaal `` geleid' wilt worden. Niets over hoe bewezen problemen in het systeem op tijd onderkent kunen worden en hersteld. Daarbij moet opgemerkt worden dat je gemengd en geleid op één hoop veegt, maar vervolgens een ideaal beeld schetst dat heel dicht bij een weinig gemengde, maar sterk geleide economie komt. Juist daar zijn de inherente gebreken het minst zichtbaar totdat het totaal uit de hand loopt. Dat is OOK historisch bewezen. Verder ga je voorbij aan het feit dat elke economie in cycli zich ontwikkelt - dwz op en neer horen erbij. Je klinkt een beetje als Maurice de Hond en co, die met de new economy ook het perpetuum mobile hadden uitgevonden. Nooit meer crisis of neergang ... Sorry, dat is net alsof je zegt dat morgen in het heelal de zwaartekracht ophoudt te bestaan. Maurice en co zaten te dromen en vergaten de werkelijkheid, jij lijkt dezelfde kant op te dromen. Een economie die totaal radicaal voor één kant gaat, is te gevaarlijk - of dat nu neo-liberaal of geleid is. Gemengd is het veiligst. Daarbij is het ook een gegeven dat als je een markt hebt, problemen in het systeem eerder in beeld komen, dan wanneer je dingen afdekt door `leiding', waar ideologie de werkelijkheid blijft verhullen totdat het laat of te laat is. De verschillende communistische systemen - ondanks de positieve effecten die ze ook gehad hebben!! - hebben dat toch wel aangetoond.

trujac
trujac8 mrt. 2010 - 8:29

Er bestaat ook nog een tussenweg. Tot op zekere hoogte moet je ondernemers vrij laten, zodra ze te groot en machtig worden (multi-nationals) moet je ze wel aan banden leggen via waterdichte wetgeving en persoonlijke aansprakelijkheid. Wil de staat haar legitimiteit behouden dan zal ze verder elementaire zaken zoals gezondheidszorg, energievoorziening, veiligheid en huisvesting zelf in de hand moeten houden. Dit mogen nooit winstfabrieken worden. Voor mij dus geen geleide economie zoals de sovjet unie was, maar ook geen ongeleide projectiel zoals het neo-liberalisme is.

listvanderede
listvanderede8 mrt. 2010 - 8:29

Probleem én onjuiste aanname van het neoliberalisme is de gedachte dat de burger louter een homo economicus is. Heel het handelen van de mens kon binnen het neoliberalisme herleid worden als die van een economisch, louter op de markt gericht atomair individu. Juist hierdoor is de mens als zijnde een politiek dier verwaarloosd. In al onze vanzelfsprekendheden die de zegeningen van de vrije markt ons gebracht hebben, zijn wij de politieke dimensie (waar is bijv. de democratie binnen de geprivatiseerde publiek sector!?) van ons handelen uit het oog verloren. Wij zijn met vette bonussen, luxe lease-auto's, tophypotheken en zonovergoten stranden in slaap gesust. Voor zover wij democratisch en liberaal waren, zijn wij over onze eigen voeten gestruikeld. Er wacht de politiek een herculestaak om de boel weer recht te breien...

DikBrix
DikBrix8 mrt. 2010 - 8:29

Goed verhaal. Of het nu een geleide economie moet zijn of een gemengde, doet er niet zo toe. Dat er wat moet veranderen lijkt me duidelijk. Begin dan maar desnoods met een geleide economie, dan kunnen we altijd nog afbouwen naar iets minder. De ongebreidelde marktwerking die EU en VS nu voorstaan werkt in ieder geval niet. De doorgeprikte zeepbellen van de milenniumhype in 2000 en de economische crisis 2008-2009 lijken mij voldoende bewijs. Vooral ook, omdat niet alleen de verschillen intern tussen arm en rijk daardoor groter zijn geworden, maar ook de verschillen tussen arme en rijke landen. Ontwikkelingslanden zijn door de laatste crisis zo'n 10 jaar teruggezet. Die klap is enorm. 'Rijk' overleeft dit soort terugslagen nu eenmaal beter dan 'arm'. De huidige marktwerking ondersteunt alleen 'rijk'. Dat moet dus veranderen.

Magikeven!ikheetMostafa
Magikeven!ikheetMostafa8 mrt. 2010 - 8:29

Nederland is altijd een export geweest en als het met Duitsland goed gaat gaat ook per definitie ook goed met Nederland. Het is niet raar dat Nederlanders zich moeten gedragen tegen over andere volken, culturen en levensovertuigingen van anderen,wij hebben ze hard nodig en ze ons. Maak Nederland menselijker, dan komt alles goed met de economie.

dagobertBloem
dagobertBloem8 mrt. 2010 - 8:29

Wat mij opvalt in het stuk van Lou Keune is het onverwoord laten van de invloed van ons hedendaagse geloof op (de economie van) de samenleving. Want het is toch de moderne wetenschap die onafgebroken de samenleving beïnvloedt op alle niveaus. De politici, de leidinggevenden en het hogere kader in de bedrijven, de zelfstandige ondernemers en ook de overige deelnemers aan onze samenleving krijgen gevraagd en ongevraagd van wetenschappers en universitair geschoolden te horen hoe zij het beter of anders (hadden) kunnen doen. De bijbel is niet meer het richtsnoer van ons handelen, maar "de kennis van de wetenschap". Als wij ontwikkelingen in de samenleving onder de loep nemen dan blijkt daar bijna altijd een "wetenschappelijk opgezette studie" aan ten grondslag te hebben gelegen. En als de samenleving niet gelukkig is met de ontwikkelingen die hebben plaatsgevonden gedurende de laatste decennia dan geldt deze ontevredenheid in de eerste plaats de teleurstellende kwaliteit van al die wetenschappelijk geschoolde adviseurs en entrepreneurs. Niet dat onze samenleving zich daar helder van bewust is, want de berichtgeving in de media laat zien dat ons moderne geloof nooit "de schuld" krijgt van alle negatieve ontwikkelingen. "Marktdenken" wordt dus gepropageerd door economen en niet door de metselaar om de hoek want die heeft daar toch echt een "teringhekel" aan. En de conclusie is heel simpel: de bovenlaag in de samenleving is overwegend hoog geschoold en denkt min of meer "wetenschappelijk". Mostafa constateert dat het de samenleving ontbreekt aan medemenselijkheid en die conclusie valt moeilijk te ontkrachten. De wetenschap is immers strikt rationeel. En als de wetenschap zich - net zoals de kerk - met ieder facet binnen onze samenleving bemoeit dan ontwikkelt onze samenleving zich op overeenkomstige onevenwichtige wijze. De oplossing? Die zal van dezelfde wetenschap moeten komen want er is geen weg terug. Met de huidige grootte van de wereldbevolking zijn "planning and control" noodzakelijk om niet weg te zakken in het moeras van menselijke ellende. Er zullen dus paradigma's moeten sneuvelen en ik verheug mij nu al op het gadeslaan van het toekomstige toneelspel waarin men zich gehaast zal distantiëren van de oude denkbeelden die uiteindelijk onjuist bleken te zijn. Wat de metselaar van om de hoek altijd al vermoedde maar die hield maar zijn mond. Bang om voor dom uitgemaakt te worden.

Extreme_nuance
Extreme_nuance8 mrt. 2010 - 8:29

Op een instabiele fundering kan men nooit een solide huis bouwen. (Ik doel hiermee op het monetaire systeem)

Sylvia Stuurman
Sylvia Stuurman8 mrt. 2010 - 8:29

Applaus voor Winston (en ook voor Mostafa, helemaal mee eens).

[verwijderd]
[verwijderd]8 mrt. 2010 - 8:29

Ik denk dat het communisme voldoende heeft aangetoond dat een geleide economie niet werkt. Hoe kun je een failliete geleide economie preferene boven een vrije markteconomie die slechts een dip heeft meegemaakt. Is meneer Keune zo'n man die van zijn vrouw wil scheiden na een klein conflictje of heeft meneer Keune de energie en de vechtlust om door dalen te gaan om daarna opnieuw pieken te kunnen beleven? Overigens vind ik het nogal pervers dat de wederopbouw na de tweede wereldoorlog volgens Keune exemplarisch is voor een geleide economie. De wederopbouw was een vrije markteconomie met een zware regierol voor de overheid. Waarom? Omdat er vreselijk veel in puin lag... Dat had te maken met grote tekorten aan alles, aan eten, aan woningen, aan menskracht. Geleide economie... laat me niet lachen zeg. Alsof het in Cuba, Korea en Vietnam zo geweldig gaat. Door het invoeren van de geleide economie in Nederland zullen bovendien honderduizenden kleine en grote zelfstandige ondernemers worden veroordeeld tot slavernij. Ik denk niet de groep die de kar trekt, geneigd zal zijn in Nederland te blijven. Lou Keune kan zich maar beter uitsluitend met de sociologie blijven bemoeien en zich niet teveel als econoom opstellen. Schoenmaker, leest etc. Als je voor een solidaire economie bent, moet je niet met een radicaal systeem aankomen. In dat geval is de gemengde economie, die we nog steeds in Nederland hebben, het meest geschikte systeem.

2 Reacties
WilliamP
WilliamP8 mrt. 2010 - 8:29

En zo is het!

ReneeO
ReneeO8 mrt. 2010 - 8:29

"Als je voor een solidaire economie bent, moet je niet met een radicaal systeem aankomen. In dat geval is de gemengde economie, die we nog steeds in Nederland hebben, het meest geschikte systeem." Ben het met je eens, @Aert. Onze gemengd vrije en geleide economie is heus niet ideaal maar het geschiktst, zoals we in deze crisis hebben kunnen zien. Waar ik me - evenals Joop S, wel zorgen om maak is de privatisering van nutsvoorzieningen. Wat mij betreft zouden die overheidsbedrijven moeten blijven.

[verwijderd]
[verwijderd]8 mrt. 2010 - 8:29

Het onderstaande c&p stukje is volgens mij de crux en de hub van het verhaal; ---{{Want er is alle aanleiding voor verregaande en door urgentie gedreven ingrepen in de economie. Bijvoorbeeld war het de enorme expansie van de financiële sectoren betreft en de daarmee gepaard gaande explosie van geldcreaties. De oorspronkelijke functies van geld, ruilmiddel en rekeneenheid, delven het onderspit in de nieuwe en overheersende functie namelijk het met geld maken van meer geld. Dat heeft met reële economie niets meer te maken, maar heeft wel verregaande gevolgen waaronder een diepgaande instabiliteit van de wereldeconomie en in het dagelijks bestaan van miljarden mensen.--}}}

2 Reacties
opmerker
opmerker8 mrt. 2010 - 8:29

Inderdaad we hoeven het niet zo ver te zoeken. Het maken van geld met geld is de oorzaak van alle huidige problemen. Het zet de hele wereldeconomie op zijn kop. Noodzakelijke millieuinvesterngen op wereldschaal inbegrepen

Kappasnor
Kappasnor8 mrt. 2010 - 8:29

Tsja, geld verdienen met geld heen en weer schuiven... ik heb "de enorme productieve waarde" van dat laatste nooit zo scherp gezien. Maar ook alle nutsbedrijven mogen van mijn weer stevig 'geleid' worden.

Pjotrs
Pjotrs8 mrt. 2010 - 8:29

De overheid als financierder van investeringen van het bedrijfsleven, dat was me nogal een succesnummer zeg! Ik kan me de schandalen rond RSV nog herinneren: miljarden zijn er door de overheid zinloos ingepompt, terwijl je op de vingers van je hand kon natellen dat de scheepsbouw in Nederland geen toekomst had. Idem wat betreft de investeringen in Fokker en de staalindustrie. Steeds was de rode draad: het leven van voor Nederland verloren industrieën nodeloos rekken op kosten van de belastingbetaler, met als argument de werkgelegenheid. Daar zitten we echt weer op te wachten.

1 Reactie
opmerker
opmerker8 mrt. 2010 - 8:29

De overheid als financierder van investeringen van het bedrijfsleven is met het RSV schandalen in het achterhoofd, foute boel. Maar waarom al dat geld niet rechtstreeks aan de betrokken werknemers is verstrekt omdat het om hun werkgelegengeid ging. Daarmee zou veel meer werkgelegenheid zijn ontstaan. Hoe zit het volgens jou met financiering door de overheid aan het bedrijfsleven van de Joint Strike Fighter. Dat zal je ook wel foute boel vinden, vermoed ik.

Winston2
Winston28 mrt. 2010 - 8:29

Geachte heer Keune, dank voor dit van inzicht getuigende artikel; het gebeurt niet vaak dat mensen in de publiciteit zich zo distanciëren van het marktideaal. Ik ben u daar zeer erkentelijk voor, dat zou veel vaker moeten gebeuren. Ik vraag me echter af of u zich wel voldoende distancieerd om los te komen van de nu geldende dogma's; in de reacties hieronder zie ik al menigeen vergelijkingen maken met het communisme en plan-economieën. Die deur laat u wagenwijd open, terwijl deze reacties niet als verassing kunnen komen. In uw beschrijving van de geleide economie van weleer, gaat u voorbij aan de rol van de arbeider, en de mate waarin de arbeider ook in die economie de gebeten hond was. Een groot deel van het blinde geloof in de werking van onze economie, is de stellige overtuiging bij het leeuwendeel van het volk dat ook de arbeider er beter op geworden is. Dit is pertinent niet juist in mijn ogen. Marcel van Dam heeft in zijn programma "De Onrendabelen" de inkomensontwikkeling laten zien. In Amerika vanaf ongeveer 1970, en bij ons vanaf 1980 is er een breekpunt in de grafiek... U schrijft: "Geleidelijk aan werd de greep van de overheid op de economie minder en kwam er meer marktwerking, zeker in de landen van het Westen. Daar was ook ruimte voor nu er voldaan was aan een aantal precondities als de infrastructuur, en de basisbehoeften van de bevolking, waren vervuld." Daar is dat breekpunt in de grafiek. Nu aan die basisvoorwaarden is voldaan, zou je zeggen dat de weg vrij is voor het laten mee-groeien van de arbeiderinkomens, maar dat is dus niet gebeurd; met goedkeuren van de politiek (met name Paars, PvdA), werden de arbeiderssalarissen bevroren, terwijl de winsten exponentieel bleven groeien... Alweer, daar is het breekpunt: de groei in inkomensverschillen nam een nieuwe vlucht. Overigens, "geleidelijk aan werd de greep van de overheid op de economie minder" zou ik willen omdraaien: geleidelijk aan werd de greep van de economie op (alles, inclusief) de overheid groter... Intussen werden we wel allemaal opgevoed op een manier die erin resulteerde dat we steeds meer onze eigenwaarde zijn gaan koppelen aan het eigen bezit; de neoliberale gedachte bracht nog een nieuw fenomeen mee. Voor de eindeloze groei van de economie was het noodzakelijk verder te gaan dan het simpelweg bevredigen van behoeftes: er moesten behoeftes *gecreëerd* worden. Dat heeft ook te maken met de sterk toegenomen productiviteit per hoofd van de bevolking (machines, fabrieken, automatisering, en met de globalisering: outsourcing); als er meer wordt gemaakt, moet het ook verkocht worden... Dus overal reclame, reclame, reclame, kopen, kopen, kopen, koop nu! Zonder statussymbolen geen status!! Maar... De arbeiderssalarissen groeiden niet mee; de arbeiders kunnen helemaal niet meer consumeren. Oeps... wat nu? Geen nood: allereerst kunnen we de liberale ideologie van "het zelfstandige individu" volledig uitmelken. Als iedereen voor zichzelf moet kunnen zorgen, dan dus ook de vrouwen en de vaders en de moeders en als het even kan ook de bejaarden tot 67 jaar, aan het werk. We verhogen de salarissen niet, we geen meer kleinere salarissen betalen. Nu in ieder gezin gemiddeld 1,8 persoon aan het werk is (die 1,8 verzin ik ter plekke) kan er weer iets meer geconsumeerd worden. En dan maken we het ook nog even makkelijker om geld te lenen: Wehkamp en de creditcardcompanies hadden en hebben feest, samen met Zalm en Scheringa. De schuldenproblematiek is echter geen probleem, niet voor de economie; nu kan de overproductie in ieder geval deels worden verkocht. Eigenlijk is het nog erger: *al* het geld ter wereld is geleend geld. De hele economie is *gebaseerd* op het vermogen schulden te maken, van regeringen tot arbeiders (en via de regeringen natuurlijk ook de arbeiders; die worden altijd driedubbel genaaid). En daarom zal in het huidige financiële stelsel ook een geleide economie geen soelaas bieden. In dit stelsel zal een geleide economie weer vervallen in staatscommunistische uitwassen; ik kan de hier en daar uitgedrukte angst voor een terugkeer daarvan dan ook niet ontzenuwen. Wel kan je aantonen, dat het kapitalisme van nature leidt tot de enorme scheefgroei in inkomen en kapitaal, en tot het degraderen van de arbeider tot loonslaaf. Wel kun je aantonen dat iedere "winst" *ergens* vandaan moet komen, en *niet* van "economische groei," zoals nu het geval is. Wel kan ik iedereen laten *voelen* dat winst maken crimineel is *omdat* het ergens vandaan komt. Dat "ergens" is vooral de uitbuiting van arbeid, in elke denkbare vorm. En als de mensen de winst niet bij elkaar vandaan kunnen halen, gaan we over op het leegroven van ons huis, Moeder Aarde. U schrijft: "Dat geldt ook de mondiale inkomensverdeling. Die heeft zeer ongelijke proporties aangenomen. Het ongebreidelde luxe bestaan van enkelen gaat gepaard met het bestaan van miljarden mensen die niet of zeer onvoldoende kunnen voorzien in hun basisbehoeften." Ik heb een voorzet gegeven om dat wat u schrijft te verklaren. Volgens mij is het niet zo moeilijk om aan te tonen dat het winstbeginsel onherroepelijk zal resulteren in de plutocratie die we zo verafschuwen. De oplossing voor onze problemen is dan ook niet een geleide economie, in mijn ogen, maar veel meer in het minder belangrijk maken van de economie. De economie moet zo'n lage prioriteit innemen in ons leven dat het niemand iets zal schelen of die economie gestuurd is of niet. Misschien kan de economie geleid worden zodat het onbelangrijk wordt..?

1 Reactie
Pjotrs
Pjotrs8 mrt. 2010 - 8:29

Als ik jouw verhaal zo lees dan hebben we in Nederland een paar stinkend rijken terwijl de rest van de bevolking in bittere armoe leeft. De realiteit is echter dat het de overgrote meerderheid van de Nederlanders materieel nog nooit zo voor de wind is gegaan als nu, ondanks de crisis. Hebben we met zijn allen toch mooi geluk dat de werkelijkheid zich niet aan jouw 19e eeuwse theorie heeft willen aanpassen.

listvanderede
listvanderede8 mrt. 2010 - 8:29

De tekortkomingen van het neoliberalisme zijn ook zo onzichtbaar voor ons omdat we er immers midden in leven. Dat blijkt ook uit een aantal reacties hieronder. Het lijkt soms wel alsof heel dat denken over de vrije markt ronduit religieuze proporties heeft aangenomen. Of in de meer dan treffende woorden van Frank Ankersmit: "Waar de Middeleeuwen alle macht legden in de handen van God, leggen onze hedendaagse middeleeuwers - de neoliberalen - die in handen van de markt."

1 Reactie
Winston2
Winston28 mrt. 2010 - 8:29

"Waar de Middeleeuwen alle macht legden in de handen van God, leggen onze hedendaagse middeleeuwers - de neoliberalen - die in handen van de markt." Dat was inderdaad een rake van die Ankersmit. Alleen kunnen we tegenwoordig wel zeggen dat nagenoeg de gehele westerse bevolking een blind geloof in de markt heeft, en dat de neoliberalen uitblinken in het maximaal misbruiken van dat breed gedragen blinde geloof.

Winston2
Winston28 mrt. 2010 - 8:29

Mostafa toont zich regelmatig een vat vol wijsheid en hij blijft maar geven :-) Hij schrijft: "Maak Nederland menselijker, dan komt alles goed met de economie." En dat is een waarheid als een koe, althans volgens mij. En ik denk dat de boodschap nog treffender wordt, als we de volgorde in de zin iets aanpassen: maak de economie menselijker, dan komt alles goed met Nederland. En met de rest van de wereld. Mostafa maakt in zijn bijdrage, die ik echt zeer treffend vind, de verbinding tussen de manier waarop we als mensen met elkaar omgaan en de economie. Prachtig. Want, hoe we zeggen met elkaar om te willen gaan, is in strijd met de manier waarop we de welvaart verdelen. Is dus in strijd met de fundamenten van onze economie. Even heel kort door de bocht: we hebben een economie die ons alleen dan waardeert, wanneer we in staat zijn onze arbeid op de arbeidsmarkt te verhandelen tegen een bescheiden winst; de winst voor de arbeider is zijn salaris, hij verkoopt het enige wat hij heeft, zijn tijd en energie, zijn arbeid. Toch accepteren we aan de andere kant dat ook deze markt gedreven wordt door vraag, aanbod en winst, waardoor het per definitie onmogelijk is alle aanbieders van arbeid op die markt te bedienen; vanwege het markt- en winstbeginsel zal altijd sprake moeten zijn van enige vorm van schaarste. Ook op de arbeidsMARKT geldt dat het aanbod de vraag nooit kan overstijgen, dus zal er *nooit* betaald werk voor iedereen zijn. Dit principe is in strijd met de manier waarop we zeggen met elkaar om te willen gaan. De universele rechten van de mens zullen in dit scenario nooit realiteit worden. En we zullen elkaar nooit echt als mensen behandelen zolang we de schadelijke effecten van die noodzakelijke schaarste ook nog eens met alle macht buiten de deur houden. Die effecten uiten zich natuurlijk in armoede, die we middels internationale handelsovereenkomsten ver buiten de deur houden, in de Derde Wereld. Hoewel het zelfvernietigende, van menselijke paradoxen vergeven kapitalistische systeem tegenwoordig ook steeds dichter bij huis zijn ware, lelijke gezicht laat zien in de vorm van bijvoorbeeld de voedselbanken. Minder economie en meer menselijkheid is de enige weg uit dit moeras. En "menselijkheid" leren we thuis, in het gezin. Het gezin is in die zin ook echt de hoeksteen van de samenleving. Het is de eerste en de kleinste samenlevingsvorm waar we allemaal mee te maken krijgen; daar leren we "hoe het hoort" en hoe we met elkaar omgaan. Daar leer je (niet uit de een of andere bijbel) dat je anderen behandelt zoals je zelf het liefst behandeld wordt. Daar leer je dat je elkaar helpt in nood en dat je deelt in elkaars geluk. Helaas hebben we toegestaan dat dit gezin onder invloed van de onmenselijke economie steeds verder uit elkaar gerukt is; zelfs echtgenoten houden er regelmatig hun eigen boekhouding op na, ieder is verantwoordelijk voor zichzelf... Ik zeg dat er heel veel voor te zeggen is deze ontwikkeling om te draaien; meer gezinswaarden ook in de samenleving als geheel laten gelden. Laat het gezin *echt* (weer) de hoeksteen van de samenleving worden, en laten we een economie bedenken die recht doet aan de *noodzaak* dat we elkaar helpen, elkaar steunen, elkaar genezen, in plaats van dat systematisch tegen te werken. Tegen Piet de Geus wil ik nog zeggen dat het romantische verhaaltje van de vlijtige ondernemer die een nieuw idee waar de mensheid wat aan heeft, succesvol op de markt brengt en daarmee zichzelf wat rijkdom, en de samenleving wat vooruitgang brengt, is van een grijs verleden. Dat romantische verhaal heeft geleidt tot de realiteit van vandaag. Het is een verhaal waarin we al spelen sinds we landbouw hebben uitgevonden en in steden zijn gaan samenhokken, misschien al wel 10.000 jaar... Het wordt tijd om het anders aan te pakken.

2 Reacties
JoopSchouten
JoopSchouten8 mrt. 2010 - 8:29

Prachtig verwoord. 1 op 1.

WilliamP
WilliamP8 mrt. 2010 - 8:29

Leuk hoor, gooien met containerbegrippen. Kopen we allemaal niets voor, dus nu mijn vraag, hoe moet dat dan gebeuren? Hoe wil je Nederland menselijker maken, hoe wil je het gezin weer de hoeksteen van de samenleving maken (let wel, dit is een naar mijn idee totaal achterhaald begrip gezien de vele verschillende samenlevingsvormen, maar ala). Zou je daar wellicht meer duidelijkheid in kunnen scheppen?

[verwijderd]
[verwijderd]8 mrt. 2010 - 8:29

Het systeem van een kapitalistische economie -een economie die slechts gebaseerd is op het generen van bovenmatige en egocentrische winsten onder druk van presserende aandeelhouders en bonusopstrijkers en dat ten koste gaat van de werknemer- is in de huidige vorm en in deze tijd niet langer verantwoord. Er zal iets moeten veranderen en dat zal deze keer van bovenaf moeten beginnen! M.i. heeft het zijn langste tijd gehad en groeien we langzaam maar gestaag naar een meer humaner beleid met als maatstaf integriteit, duurzaamheid en wederzijds vertrouwen.

2 Reacties
Pjotrs
Pjotrs8 mrt. 2010 - 8:29

"M.i. heeft het zijn langste tijd gehad en groeien we langzaam maar gestaag naar een meer humaner beleid met als maatstaf integriteit, duurzaamheid en wederzijds vertrouwen." Kun je me misschien de voortekenen even wijzen? Ik verlang ook al zo naar de lente en zelfs die wil dit jaar niet komen.

WilliamP
WilliamP8 mrt. 2010 - 8:29

Duurzaamheid wordt door het bedrijfsleven slechts als USP gezien, niets meer en niets minder.

listvanderede
listvanderede8 mrt. 2010 - 8:29

'De echte oorzaak is niet de markt of de overheid, de echte oorzaak is de mensch zelf.' Daar ben ik het mee eens maar het is tevens een dooddoener. Laat nu nu net het mensbeeld (en de uitwerking daarvan) van het neoliberalisme debet zijn aan de problemen waarin we nu verkeren. Juist dat mensbeeld van de neoliberaal is de weeffout in het hedendaagse economische systeem. Overigens, lang niet iedereen is gekwalificeerd om in de zorg te werken. Dat is bovendien hard werken hoor! Zie ik de eerste de beste door de bank aan de kant gezette manager nog niet zomaar doen.

2 Reacties
listvanderede
listvanderede8 mrt. 2010 - 8:29

Bovenstaande in reactie op 'William P, do 11 maart 2010 15:04' Excuses.

WilliamP
WilliamP8 mrt. 2010 - 8:29

Ikzelf kom oorspronkelijk uit de verslavingszorg en heb de omgekeerde weg ingeslagen. Nevertheless, alle economische systemen hebben voors en tegens, het neo liberale systeem is daarbij denk ik nog niet zo slecht. Te veel overheid belemmert nu eenmaal de economische ontwikkeling en daar is niemand bij gebaat.

Pjotrs
Pjotrs8 mrt. 2010 - 8:29

Ik snap de verwarring. Anderzijds heb ik bij dit onderwerp al diverse malen gemeld dat ik me door de platmarxistische praatjes van Winston V en zijn partijgenoten op dit forum bijna gedwongen voel om het kapitalisme te verdedigen. Hadden hier allemaal vrije marktfundamentalisten gereageerd dan had ik me weer gedwongen gevoeld om de andere kant te benadrukken en hadden ze me waarschijnlijk voor socialist uitgemaakt. Een markt die de collectieve sector bedruipt lijkt me niks mis mee. Al heb ik grote problemen met hoe dat in de praktijk functioneert. Ik ga er vanuit dat je extra zuinig en verantwoord moet omspringen met andermans geld. De collectieve sector daarentegen groeit juist of het niks kost: dan heb ik het niet alleen over de ondanks alle zogenaamde bezuinigingen almaar uitdijende overheid op zich maar ook over het gegraai in die sector. Ook zaken als zorg, openbaar vervoer en energievoorziening zouden m.i. collectieve voorzieningen moeten zijn. Maar zoals enerzijds de markt niet zonder regulering kan om valsspelen uit winstbejag te beteugelen, moet anderzijds de collectieve sector zo gereguleerd worden dat ze zich druk gaat maken om efficiency en het kostenplaatje. Ik twijfel zelf of en in welke mate banken tot de collectieve sector zouden moeten behoren. Nationaliseren lijkt me niet wenselijk, maar een stevig toezicht om voor een gelijk speelveld te zorgen wel. Het is wat mij betreft dus nogal een genuanceerd verhaal en een kwestie van zoeken naar een juist evenwicht om het beste van beide werelden te bevorderen.

2 Reacties
Pjotrs
Pjotrs8 mrt. 2010 - 8:29

Dit was dus een reactie op: Harry Moentezool, do 11 maart 2010 15:42 Blijkbaar worden de parameters niet meegegeven als je het reactieformulier in een nieuw venster opent, zodat je nog even kunt lezen waar je op reageert zonder eindeloos te scrollen. Puntje van aandacht voor de webmaster?

daniel565
daniel5658 mrt. 2010 - 8:29

"dan heb ik het niet alleen over de ondanks alle zogenaamde bezuinigingen almaar uitdijende overheid op zich maar ook over het gegraai in die sector." Gezien dat gegraai in publieke gelden, is het niet raar dat de overheid en de door haar gefinancierde staatsmedia gezamelijk hun beklag doen over bonussen bij banken en bedrijven? Wat ze bij Shell met hun zelf verdiende geld doen mogen ze van mij helemaal zelf weten. Dat de overheid ons geld over de bank smijt alsof het niets is lijkt me veel ernstiger. Toch doet de "waakhond van de democratie" hier niets mee. Blijkbaar is afgunst een te sterke emotie en de mensen die er met ons geld vandoor gaan weten dat maar al te goed.