Joop

Waarheid en leugen in theater en politiek

  •  
16-07-2017
  •  
leestijd 3 minuten
  •  
51 keer bekeken
  •  
Foto: Roy Beusker

© Scènefoto Ciske de Rat / Foto: Roy Beusker

In het theater kun je de wereld een zuivere spiegel voorhouden, maar verander je de realiteit niet. In de politiek kan je de wereld wél veranderen, maar moet je het ideaal vaak inruilen voor het compromis
Tien jaar geleden ging ik samen met een goede vriend naar Ciske de Rat – de musical. Op weg naar het theater spraken we over ons werk, de leuke aspecten ervan, maar ook waar we ons boos over maakten.
Ik was in die tijd politicus. Voor die tijd had ik een paar jaar op de planken gestaan als acteur. Beide beroepen worstelen met het imago van onechtheid. In het theater kun je de wereld een zuivere spiegel voorhouden, maar verander je de realiteit niet. In de politiek daarentegen kan je de wereld wél veranderen, maar moet je het zuivere ideaal vaak inruilen voor het compromis.
Uiteindelijk trok de politiek me toch het meest. Vier jaar na mijn eindexamen aan de Toneelacademie Maastricht werd ik als volksvertegenwoordiger gekozen in de Tweede Kamer. Maar mijn eigen worsteling speelde af en toe nog op. Net voor aanvang van de voorstelling verzuchtte ik tegen mijn goede vriend dat sommige collega-politici achter de schermen zo onzuiver waren dat ik me soms in een foute film waande.
Vanaf het moment dat de voorstelling begon waren al die nare gedachten weg. De muziek, de puurheid van de kinderen, de rauwe personages – het werkte betoverend. We werden zelfs tot tranen geroerd. Voor het eerst kreeg ik weer heimwee naar het toneel.
Vele jaren later besloot ik een frisse neus te halen buiten de politiek. Ik werd bestuurder van verschillende organisaties, onder andere voorzitter van het Humanistisch Verbond. En toen las ik in de krant dat Ciske de Rat werd hernomen. Ik stuurde de producent meteen een mail om te vragen of er audities gehouden zouden worden. Ik werd uitgenodigd, deed auditie en werd aangenomen. Naast bestuurder was ik opeens weer acteur!
Het was fascinerend om in zo’n grote productie te staan, maar ook ontnuchterend. Tijdens het repetitieproces werden de grappen, maar ook de momenten die bedoeld waren om te ontroeren, eindeloos gerepeteerd tot ze goed getimed waren. Dagenlang werden decorwisselingen geoefend en werden we gedrild om exact op een specifiek plakkertje op de vloer te staan zodat we in het juiste licht stonden. Het was alsof je samen met de goochelaar, voorafgaand aan de goochelshow, het konijn in de hoge hoed aan het proppen was. Ik dacht onwillekeurig wel eens terug aan mijn tijd in de politiek, waar ook niet alles is zoals het lijkt.
Toch zag ik ook een belangrijke positieve overeenkomst tussen theater en politiek. Dat merkte ik toen we na al die repetities Ciske voor publiek gingen spelen. Want toen we op het toneel voor negenhonderd paar ogen stonden, telde maar één ding: is het waar wat we staan te doen? Binnen het kader van een verzonnen werkelijkheid van pruiken, kostuums, technische hoogstandjes, bordkartonnen decors en theaterlicht, is theater de kunst om zo ‘echt’ mogelijk te zijn.
Gelukkig bleek het publiek overtuigd, en hoewel ik de grappen en de ontroerende momenten van andere acteurs door en door kende, betrapte ik mezelf in de coulissen regelmatig op een schaterlach en zelfs een traan.
Ook een politicus kan voorafgaand aan een tv-verkiezingsdebat de oneliners repeteren, maar uiteindelijk zal ook hij worden afgerekend op de waarheid. De tv-camera werkt dan als een microscoop waarbij 17 miljoen Nederlanders meekijken door het oculair. Zij voelen feilloos aan wanneer iemand niet in staat is om onder druk ’echt’ te zijn.
En verdomd, ik stelde vast dat de collega’s om wie ik me tien jaar eerder zo boos maakte, bijna allemaal door de mand waren gevallen. Vroeg of laat wordt onwaarachtigheid ontmaskerd, zowel in het theater als in de politiek. Het oog van het publiek is genadeloos. En dat is maar goed ook.
Deze column verscheen eerder in HUMAN, het blad van het Humanistisch Verbond en omroep Human. Over Ciske de Rat maakte Van der Ham deze Vrije Lezing

Meer over:

politiek, opinie, theater
Delen:

Praat mee

onze spelregels.

avatar

Reacties (12)

rbakels
rbakels17 jul. 2017 - 13:07

Ooit vertegenwoordigde Van der Ham de progressieve partij D66. Sommigen zullen betwisten dat D66 nog steeds een progressieve partij is, maar dat terzijde. Van der Ham is nu voorzitter van het Humanistische Verbond. Op zich is er niet zoveel mis met dat Verbond, ware het niet dat het humanisme als alternatief voor religie al gauw ontaardt in anti-religieuze sentimenten. De extreem rechtse professor Cliteur is daarvan een mooi voorbeeld. Nu heb ik ook mijn bedenkingen tegen religie, vooral omdat "goed het niet altijd even goed heeft getroffen met zijn personeel op aarde". Maar ik zal mensen nooit het recht ontzeggen te geloven. Mensen willen al duizenden jaren geloven, naar ik vermoed vanuit het besef dat het leven een strijd met de dood is die je nooit kunt winnen. Enfin, hoe eerlijk is Van der Ham als hij moeiteloos van het progressieve D66 switcht naar de rechtse religiehaters van het Humanistisch Verbond?

1 Reactie
Dubbelgedopte snijboon
Dubbelgedopte snijboon17 jul. 2017 - 15:39

Wat een raar frame om humanisten weg te zetten als rechtse religiehaters. Ik zie het humanisme juist als progressief en religie als conservatief. Humanisme en liberalisme gaan prima samen, religie en liberalisme blijft een lastige combinatie.

Pater
Pater17 jul. 2017 - 1:55

Wie zijn er volgens VdHam door de mand gevallen, wie niet? Namen en rugnummers iwl ik hebben!

CharlesdeValois
CharlesdeValois16 jul. 2017 - 20:30

Inzichten kunnen veranderen, Maar soms is het ook een kwestie van macht wie er door de mand mag gaan vallen. En niet uit te sluiten is dat je na je dood weer in eer hersteld wordt.

Dubbelgedopte snijboon
Dubbelgedopte snijboon16 jul. 2017 - 16:51

"Vroeg of laat wordt onwaarachtigheid ontmaskerd, zowel in het theater als in de politiek." U doelt op het gedraai en gekonkel van nationale politici bij het Oekrainereferendum?

Joop Schouten
Joop Schouten16 jul. 2017 - 15:43

Er zijn compromissen die niet in het algemeen sociaal-economisch belang is op basis van een eerlijke verdeling.

1 Reactie
Piet de Geus
Piet de Geus16 jul. 2017 - 22:31

Inhaligheid heeft niets met een eerlijke verdeling te maken. En egoïsme is dan ook geen algemeen belang.

[verwijderd]
[verwijderd]16 jul. 2017 - 15:38

--- Dit bericht is verwijderd —

1 Reactie
DanielleDefoe
DanielleDefoe17 jul. 2017 - 10:44

Misschien is "Arv og Miljø" iets voor u. Dit gaat niet over politici maar om een omvattender probleem: "Om viljen til å ta den andres sannhet alvorlig." Ook in het dagelijks leven moet je ervan uitgaan dat mensen menen wat ze zeggen:

[verwijderd]
[verwijderd]16 jul. 2017 - 14:29

--- Dit bericht is verwijderd —

2 Reacties
Johan eldert
Johan eldert16 jul. 2017 - 15:28

je bent echt niet van deze tijd is het wel erwin. [wat je al vaker in je stukken laat zien] 1) hoezo functioneert de democratie van NL beter dan die van de VS? je kan debatteren over de wijze waarop zij verkiezingen organiseren maar zij hebben al een administration waar wij naar meer dan 100 dagen, nog gezellig aan het navelstaren zijn.dus het is relatief 2) [Politici als Merkel, Obama, Verhofstadt en Macron] kuch kuch kuch erwin. obama is geen president meer en hoort niet in het rijtje thuis. Verhofstadt ook niet want dat is een EU parlementarier en geen regeringsverantwoordelijkheid draagt, waar merkel en macron dat wel doen. misschien moet je je eens gaan verdiepen in hoe democratieën functioneren.

Klaas Vaak2
Klaas Vaak216 jul. 2017 - 16:26

Ja, het is natuurlijk wel erg belangrijk om belangrijk te zijn.