Te wapen!

Gesprekken met de Taliban, overleg met Poetin, onderhandelingen over de ‘vergeten oorlog’ in Soedan, een akkoord in het Midden-Oosten. Onmogelijk? Onwenselijk vanwege schending van mensenrechten of onbetrouwbaarheid in afspraken? Kansloos omdat we met niet-rationeel denkende gesprekspartners te maken hebben?

Kan, maar hoeft niet. Wie had gedacht dat in Noord-Ierland partijen die elkaar het licht in de ogen niet gunden de Goede-Vrijdagakkoorden zouden sluiten? Onverzoenlijke tegenstanders Mandela en De Klerk tot elkaar zouden komen?

Dat een dialoog met bijvoorbeeld Rusland onmogelijk is, wordt vaak als vanzelfsprekend gezien. Daarbij richten we ons vooral op ontwikkelingen die dit beeld bevestigen. Andere signalen blijven onopgemerkt. Zo ontstaat een blinde vlek.  

Om tot overleg te komen ook met ‘moeilijke’ andere partijen pleit filosoof Florian Bekkers voor transformatieve dialoog. Geen traditionele diplomatie, geen onderhandeling in termen van belangen, maar een diepgaand gesprek waarin conflictpartijen hun aannames, overtuigingen en beelden van de ander durven onderzoeken en bevragen.

Hij ontwikkelde een AI-oefentool voor lastige gesprekken. Daarin hebben zijn verschillende gesprekscases opgenomen maar potentiële onderhandelaars kunnen er ook zelf andere aanmaken.  Zo voerde Bekkers ‘gesprekken’ op het scherpst van de snede met Netanyahu maar ook met jihadisten.

In haar boek Ontwapend (2022) beschrijft Fleur Ravensbergen dat tijdens vredesonderhandelingen niet de zoektocht naar één waarheid centraal staat, omdat verschillende partijen elk hun eigen waarheid hebben. Volgens Ravensbergen kan het vasthouden aan één waarheid de afstand tussen partijen juist vergroten. Daarom benadrukt ze dat het belangrijk is om daden los te zien van de mensen die ze hebben uitgevoerd, zodat een dialoog en mogelijke vrede dichterbij komen.

Toiletpapier
In de onlangs verschenen Defensienota en op de NAVO-top in Ankara wordt met geen woord gerept over het zelfs maar zoeken naar mogelijkheden voor vrede. De kop in NRC laat geen twijfel: Wapenfabrikanten grote winnaars.

Polemoloog – wie kent het woord nog? - Hylke Tromp stelde in de jaren zeventig al dat er jaarlijks meer geld wordt uitgegeven voor het toiletpapier van de gewapende macht dan voor onderzoek naar mogelijkheden om oorlog te voorkomen.

Tegenwoordig geldt dit eens te meer.  Bezuinigingen op vredeswerk betekenen minder steun voor lokale vredesorganisaties, mensenrechten, stabiliteit in conflictgebieden maar ook voor vredesonderzoek.

Bezuinigingen die uiteindelijk ook de veiligheid van Nederland en Europa kunnen schaden, omdat investeren in diplomatie, conflictpreventie en research conflicten en oorlogen kan voorkomen. Europa wordt omgeven door een ring van bestaande of mogelijke conflicthaarden: Rusland, Midden-Oosten, Afrika.

In haar boek Vrede wat het is en waarom het kan pleit PAX-directeur Rolien Sasse voor een evenwichtige aanpak waarin defensie, diplomatie, ontwikkeling en democratie samen bijdragen aan duurzame vrede, en bekritiseert ongefundeerde verhogingen van defensie-uitgaven die worden betaald door te bezuinigen op internationale samenwerking. Haar boodschap is dat vrede actief gemaakt wordt.

Oorlogen ontstaan door menselijke keuzes, en daarom kunnen mensen ook kiezen voor samenwerking, dialoog en rechtvaardigheid. In Sasses visie zijn investeringen in defensie soms nodig, maar ze moeten altijd samengaan met investeringen in diplomatie, ontwikkelingssamenwerking en democratische instituties om duurzame vrede mogelijk te maken.

Wat is de rol van de Europe Unie en van Nederland? Oud-diplomaten Blanche Voorneman en Patrick de Vries van conflictbemiddelings-organisatie Mircury betogen (ook in NRC) dat Europa kan een veel grotere rol spelen in conflictbemiddeling. Europa lijkt mee te gaan in de Amerikaanse coercive diplomacy, waarin militaire en economische druk centraal staan en zonder vertrouwen in onderhandelingen.

Nederland kent het poldermodel, een manier van besluitvorming waarbij partijen proberen via overleg en compromis tot gezamenlijke oplossingen te komen. Uitgangspunt is dat samenwerking op de lange termijn betere resultaten oplevert dan confrontatie.

Nederland heeft ook een naam hoog te houden als het gaat om vredesoverleg. Niet voor niets werden in Den Haag twee Vredesconferenties (1899 en 1907) gehouden en zijn er twee Internationale Gerechtshoven gevestigd. En beroept de stad zich op zijn status als International City of Justice. Dat schept verplichtingen.

En marche! Wie voert de troepen aan?