Joop

Het is te vroeg om te spreken van een humanistische wind binnen de islam

  •  
03-02-2016
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
BNNVARA fallback image
Godsdienstvrijheid is pas volledig wanneer zij ook geldt voor ex-moslims
Er waait een humanistische wind in de islam, stellen Enis Odaci, Arnold Yasin Mol en Jonas Slaats in hun stuk voor Joop. Naar aanleiding van de recent uitgevaardigde Marrakesh Verklaring concluderen de auteurs dat in tegenstelling tot het negatieve beeld dat ‘de media’ schetsen over de islam er ook wel degelijk positieve ontwikkelingen zijn met betrekking tot (godsdienst-) vrijheid, (religieuze) tolerantie en rechten van minderheden in overwegend islamitische landen. De Marrakesh Verklaring, een recentelijk in Marokko opgestelde verklaring waarin ruim 250 soennitische en sjiitische geestelijken en intellectuelen zich hard maken voor de rechten van religieuze minderheden in overwegend islamitische landen, is hier volgens hen een belangrijk voorbeeld van.
Seculiere mensenrechten Wie kijkt naar de tekst van de Marrakesh Verklaring kan hier eigenlijk alleen maar positief over zijn. De ondertekenaars maken zich hard voor religieuze tolerantie, rechten van religieuze minderheden, onderwijs dat extremisme tegengaat en spreken zich uit tegen religieus geweld jegens religieuze minderheden. Het meest positieve aan deze verklaring, iets wat Odaci, Mol en Slaats eveneens opmerken, is dat de opstellers van de Marrakesh Verklaring niet de Caïro Verklaring van de mensenrechten in de islam – die de islamitische wetgeving Sharia als enige referentiebron neemt en stelt dat de in de verklaring genoemde rechten en vrijheden ondergeschikt zijn aan de Sharia – noemen, maar expliciet verwijzen naar de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als in overeenstemming zijnde met het Handvest van Media – een document uit de begintijd van de islam waarin de rechten en vrijheden van religieuze minderheden werden vastgelegd. De opstellers gaan dus primair uit van seculiere mensenrechten, en stellen niet dat mensenrechten alleen gelden wanneer zij in overeenstemming zijn met de Sharia.
Maar ondanks het feit dat de Marrakesh Verklaring zeker een aantal positieve elementen kent ontbreken er ook een aantal cruciale zaken, en is het nog veel te vroeg om te spreken van een ‘humanistische wind’ binnen de islam. Ten eerste is het de vraag hoeveel draagvlak en achterban het beperkte aantal, 250, geleerden en intellectuelen dat in Marrakesh aanwezig was heeft onder moslims wereldwijd. Prominente soennitische en sjiitische religieuze instituten hebben overwegend een veel minder humanistische benadering. Daarnaast zwemmen de opstellers van de Marrakesh Verklaring eerder tegen de stroom in dan dat zij met de wind meewaaien. Zowel in overwegend islamitische landen als onder moslims in het Westen hebben conservatieve en orthodoxe denkbeelden en stromingen de afgelopen decennia sterk aan kracht gewonnen. Daarbij is er de laatste decennia ook sprake van een sterk afnemende diversiteit in overwegend islamitische landen, met name in het Midden-Oosten. Het is mooi dat de opstellers van de Marrakesh Verklaring de rechten en vrijheden van religieuze minderheden willen garanderen, maar hoeveel is dat waard wanneer deze minderheden overwegend islamitische landen in grote getalen verlaten en het maar de vraag is of hun gemeenschappen in het Midden-Oosten zullen overleven. Is het al niet te laat? Ook hebben we in de geschiedenis van de islam vaker gezien dat rationalistische, meer humanistisch georiënteerde scholen opkwamen. Maar keer op keer moesten deze scholen het afleggen tegen de meer orthodoxe en fundamentalistische geloofsstromingen. De vraag is – wanneer deze ‘humanistische wind’ echt opsteekt – hoe lang dit het geval zal zijn.
Afvalligen Tenslotte is er een vraagstuk dat cruciaal is voor het garanderen van godsdienstvrijheid binnen de islam dat in de Marrakesh Verklaring onbeantwoord blijft: namelijk hoe om te gaan met afvalligen, met moslims die de islam verlaten. De rechten en vrijheden van de zogeheten ex-moslims zijn nu niet gegarandeerd, niet binnen de islam noch in de wetgeving van overwegend islamitische landen. Afvalligheid is verboden binnen de islam en de meeste islamitische wetsscholen achten het een misdrijf waar in een islamitische staat de doodsstraf op staat. In veel overwegend islamitische landen is het voor moslims verboden om zich tot een andere religie te bekeren en in landen met Sharia wetgeving is de doodsstraf voor afvalligheid in de wetgeving opgenomen, een straf die in sommige landen ook daadwerkelijk voltrokken wordt. Ondanks het feit dat het Handvest van Media ooit is opgesteld zijn moslims binnen de islam in principe niet vrij om hun religie te verlaten. De rechten van religieuze minderheden zijn weliswaar gegarandeerd, maar over de rechten van niet-religieuze minderheden wordt niet gesproken. Ook niet in de Marrakesh Verklaring, die hier met geen woord over rept. Op dit moment is er in diverse overwegend islamitische landen, als wel onder overwegend islamitische minderheden in het Westen, sprake van een groeiende atheïstische en agnostische beweging. De rechten van deze individuen met betrekking tot godsdienstvrijheid zijn op dit moment niet gegarandeerd. Sterker nog, zij worden vaak op grove wijze geschonden. En niet alleen wanneer het gaat om de godsdienstvrijheid die overheden garanderen (verticale godsdienstvrijheid), maar ook wanneer het gaat om de horizontale godsdienstvrijheid, een recht dat vanuit de samenleving gegarandeerd dient te worden.
Over beide vormen van godsdienstvrijheid wordt in de Marrakesh Verklaring niet gesproken wanneer het gaat over ex-moslims. En dit is een grote lacune die absoluut geadresseerd dient te worden voordat we kunnen spreken over godsdienstvrijheid en de rechten van minderheden die waarlijk gegarandeerd worden door de islam. Het is een gemiste kans dat de Marrakesh Verklaring hier geen aandacht aan besteed. En het is zaak dat ook onder islamitische geleerden en intellectuelen het debat over afvalligheid en het verlaten van de islam gevoerd wordt. Pas wanneer ook de rechten en vrijheden van ex-moslims gegarandeerd zijn kunnen we daadwerkelijk spreken van een ‘humanistische wind’ die in de islam waait. Tot die tijd is het van belang dat moslims, ex-moslims en niet-moslims zich gezamenlijk hard maken voor deze zaak.

Meer over:

opinie, wereld, islam,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (25)

jahoor2
jahoor23 feb. 2016 - 20:19

ok goede toevoeging. hoe je omgaat met afvalligen.

H.Witte
H.Witte3 feb. 2016 - 19:13

Gert Jan Geling gaar als Historicus - en dat mag verwonderlijk heten - volstrekt voorbij een de ontwikkeling die in het Westen uiteindelijk tot verlichting heeft geleid. Dat is ook niet van de ene op de dag gegaan. Ik herinner hem er nog maar aan dat de stroming rond 1650 ontstond en dat deze pas ongeveer 150 jaar later tot volledige wasdom is gekomen. De kop van het artikel klopt al niet. Er is wel degelijk sprake van wind, een licht briesje nog, maar wind en dat is hoopgevend. Alles wat er (nog) niet deugt aan het verdrag van Marakesh is voor een historicus onbegrijpelijke muggenzifterij. Gun ze de tijd.

1 Reactie
Sol Invictus
Sol Invictus4 feb. 2016 - 9:51

"Ik herinner hem er nog maar aan dat de stroming rond 1650 ontstond en dat deze pas ongeveer 150 jaar later tot volledige wasdom is gekomen." precies.

Sardar2
Sardar23 feb. 2016 - 13:49

[Wie kijkt naar de tekst van de Marrakesh Verklaring kan hier eigenlijk alleen maar positief over zijn.] Geen nieuwe nieuws. Ik ken honderden van dit soort teksten van laatste 50 jaar. Ik ken islamitische liberalen, socialisten, progressieve en zelf islamitische marxisten. In confrontatie met hoe de verhoudingen er moeten uitzien zijn ze allemaal uiteindelijk onderdrukkende en sektarische politiek en ideologieën geworden die iedereen hun democratische rechten ontnomen. Plaats deze tekst in context van het westen, dan merk je hoe inhumaan het is. De islamitische literatuur van sjiieten in Iran, die van Khomeyni en zijn volgelingen van voor 1979 lijken zo democratisch, rechtvaardig en bevrijdend dat men haast kan niet geloven deze getransformeerd zijn tot islamitische republiek waarin meer dan de helft van burgers als minder mens gezien en behandeld worden. Er bestaat geen humanistische islam, zoals ook geen fascistische, liberale of socialistische islam bestaat. Er bestaan wel humanisten, fascisten, liberalen, socialisten etc. onder de moslimbevolking. De overkoepelende kenmerken daarvan is geen islam maar juist een afstand tot islam. Islam laat geen afvalligheid toe, om onder het gevolgen daarvan te ontsnappen neigt men naar verschillende politieke of ideologische stromingen in hun strijd. Maar als strijd eenmaal gewonnen is ze hebben allemaal geen andere alternatief dan wat islam als religie aanbiedt: een islamitische theocratische machtsstructuur waarin geen ruimte bestaat voor de rest en voor diversiteit van politiek en ideologieën! Wie zich in politiek en ideologie nog als islamitisch beschouwt, gelooft eigenlijk in een tweedeling in het strijd en de doelen van deze strijd. Als moslim strijd voeren voor ‘religieuze tolerantie’ is het erkennen van religieuze aard van eigen politiek. Daar ligt dus juist het ontbreken van enige ‘tolerantie’ tov andersdenkenden.

xpjoffer
xpjoffer3 feb. 2016 - 13:38

het islamitische geloof zit in een uiterst reactionaire flow. decennia geleden begonnen in iran.. en het gaat maar door van erg tot erger. sommigen zeggen dat syriers niet zo is."'dit zijn echte vluchtelingen die niet je tom tom uit je auto stelen" zei iemand een half jaar geleden bij 'pauw'. wat een naïef schepsel was dat. het geloof heeft een een enorme greep op de broeders en zusters die niet zelf mogen nadenken zoals bij ons de sgp dit heeft in de bijbelbelt.. niet meer en niet minder.. jammer voor hen en ons..

Sardar2
Sardar23 feb. 2016 - 13:15

Een humanistische islam begint met een apolitieke islam, oftewel een seculiere islamitische samenleving. Als het nog niet bereikt is betekent humanisme in dit geval niks anders dan strijd tegen politieke islam en islamitische machthebbers. Islamitische seculiere intellectuelen bestaan gewoon niet. En intellectuele islam die binnen democratie in staat is te functioneren is een tijdelijk stap in het islamiseren van maatschappij. Voor islam binnen politiek is geen toekomstperspectief behalve het islamiseren van politiek zelf, van politieke macht en van staat. Wie aan islam als een identificerende factor binnen maatschappij en politiek gelooft moet geen ruimte aangeboden worden, of democratie moet uitdrukkelijk zich bewapenen tegen het wens van islamisering, hoe klein dan ook. Moslims hebben geen islamitische macht (politiek en ideologie) maar democratie, welvaart en secularisering nodig om als volwaardige lid van samenleving te kunnen functioneren.

3 Reacties
jellevwal
jellevwal3 feb. 2016 - 17:41

Humor. De Islam bevrijdde in 1979 Iran van de VS zetbaas shah. De Islam vestigde democratie in Egypte, dat was niet naar de zin van de VS.

Moeder Pietje
Moeder Pietje3 feb. 2016 - 23:14

Had het niet meer te maken met het feit dat Morsi die overwinning met 51% opvatte als een carte blanche om de staat totaal Islamitisch te maken?

Sol Invictus
Sol Invictus4 feb. 2016 - 9:55

@MoederPietertje "Had het niet meer te maken met het feit dat Morsi die overwinning met 51% opvatte als een carte blanche om de staat totaal Islamitisch te maken?" nee, het had meer te maken met het feite dat westerse media dat valselijk beweerden, en dat kracht lieten bijzetten oor een demonstrerende mubarak-elite die meewerkt aan schijnprocessen maar wel een ethisch probleem heeft met hoofddoekjes.

jellevwal
jellevwal3 feb. 2016 - 13:13

De schrijver is nota bene historicus, theoloog en arabist. Toch lijkt hij niets te weten van de tolerante Islam die tot ongeveer 1500 bestond, toen het Europese imperialisme begon. Evenmin lijkt hij te weten dat de Islamitische eroveringen van N Afrika en het Iberisch schiereiland zo uitstekend gingen omdat de daar wonende joden de Moslims welkom heetten, die joden lagen overhoop met hun katholieke Visigotische koningen. Het laatste is al lang bekend, Gibbon beschreef het al. Gibbon schat dat onder Sigebut 90.000 joden zich lieten dopen, om van het gezeur af te zijn.

6 Reacties
erwinnijhof
erwinnijhof3 feb. 2016 - 14:41

De katholieken waren inderdaad ook goed in een flink potje onderdrukken. Maar voor de situatie zoals die nu is doet het er allang niet meer toe wat ene siberut 1500 jaar geleden allemaal uitspookte. En al evenmin hoe de islam zich gedroeg tot 500 jaar geleden. Het verhaal van nu is heel anders, en de oorzaak daarvan(al dan niet door het Europese imperialisme) wijzigt ook niets aan hoe de islam zich tegenwoordig manifesteert. Het zijn slechts leuke weetjes die niets bijdragen aan hoe we er mee om moeten gaan.

jellevwal
jellevwal3 feb. 2016 - 17:39

Je zou er uit kunnen opmaken dat met de Islam als zodanig niets mis is. En je zou er uit kunnen opmaken dat er heel veel mis is met het westen. De Islam gedraagt zich naar het Franse spreekwoord 'dat is een gemene hond, als je hem slaat bijt hij'.

Lodewiek
Lodewiek3 feb. 2016 - 17:58

Wat heeft het voor nut om 900 jaar terug te gaan in de geschiedenis? In die tijd werden ongelovigen net zo hard getroffen door de strafwetten van de islam als nu. Je kon toen echt niets zeggen over het despotische van de islam, Net zo erg als de RK kerk in die tijd, maar gelukkig is het christendom wat verbetert, al was de niet fysieke straf door christenen tegen ongelovigen nog niet zo lang geleden ook nog sterk aanwezig. Maar de islam is met de fascistische hawabi en selafi gelovigen nog lang niet toe aan een verlichting, daar de koran voorschrijft dat je medegelovigen nooit mag afvallen tegenover kaffr/ongelovigen

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen3 feb. 2016 - 18:27

[De Islam gedraagt zich naar het Franse spreekwoord ‘dat is een gemene hond, als je hem slaat bijt hij’.] Zo is dat, en het westen gedraagt zich naar het Arabisch spreekwoord, "dat is een valse leeuw, als je hem bijt dan slaat hij." Dat houdt elkaar lekker bezig.

erwinnijhof
erwinnijhof4 feb. 2016 - 2:50

@jellevwal 3 februari 2016 at 18:39 An sich maakt het me eerlijk gezegd weinig uit of er al dan niet zodanig iets mis is met de islam. Er zijn inderdaad zeker ook prima mensen te vinden onder de moslims, dus voor zover geen probleem wat mij betreft. En je hebt ook helemaal gelijk wanneer je zou zeggen dat ik generaliseer wanneer ik zeg dat immigranten problemen veroorzaken. Dat alles neemt echter niet weg dat er relatief veel niet zo goeie moslims zijn, of althans afkomstig uit die cultuur. Overigens is het in mijn ogen niet heel erg raar dat het zo mis gaat, verreweg de meeste mensen hebben niet de capaciteiten om zich in grote mate aan te kunnen passen. Veel Nederlanders zouden ook niet in staat zijn zich aan te passen aan de cultuur aldaar en na een verhuizing allicht voor veel problemen zorgen. Moet je dan de goede onder de kwade laten lijden? Heb ik lange tijd een moeilijke vraag gevonden omdat ik dat niet vond kunnen. Maar wat mij betreft is de grens zo onderhand wel bereikt. Had ik in ieder geval maar de overtuiging dat het verschil tussen allochtonen en autochtonen snel uitgemiddeld zou zijn, dan was het allemaal niet zo'n punt geweest wat mij betreft. Maar wanneer je de cijfers van het cbs erbij pakt dan zie je bij de 2e generatie alleen maar verslechtering, en bij rapporten waarin een 3e generatie wordt vermeld nog steeds geen verbetering. Hoeveel generaties gaat het duren voor de problemen voorbij zijn, of gebeurt dit ooit wel? Wat de islam zelf betreft, of die nu goed of fout is, stond er een tijd terug nog een interessante column in de volkskrant van een spinoza specialist. Een groot voorvechter van de verlichting, en die schijnt het toentertijd al niet geheel met je eens te zijn geweest. http://www.volkskrant.nl/opinie/spinoza-vond-de-islam-helemaal-niet-tolerant~a4205921/

Acid Prune
Acid Prune5 feb. 2016 - 1:31

iedereen is tegenwoordig arabist :) en onze president is zelfs historicus wat een verlichte tijden x

Tom Meijer
Tom Meijer3 feb. 2016 - 13:06

Ik heb de verklaring niet gelezen. Wat ik in geen enkel commentaar tegenkom is niet alleen de behandeling van ex-moslims maar, veel urgenter naar mijn mening, de behandeling van atheisten. Zolang er niet over het laatste gesproken wordt is er geen sprake van een humanistische wind.

3 Reacties
Albert Einstein
Albert Einstein3 feb. 2016 - 14:24

Voor een moslim is er toch helemaal geen verschil tussen een christen en een atheist?

MarinusCalamari
MarinusCalamari3 feb. 2016 - 19:45

@Albert Einstein. Als je je ook maar een beetje verdiept had in de Islam, dan wist je dat moslims de "mensen van het boek" zoals bijvoorbeeld christenen en joden, erkennen als leden van een zusterreligie, waardoor die een veel hogere status hebben als andere niet-moslims. Atheïsten daarentegen worden gezien als het laagste van het laagste, omdat godsontkenning wordt beschouwd als één van de ergste vormen ls blasfemie. Atheïsme wordt dan ook niet zo zeer gezien als een levensvisie, maar als een misdaad en soms zelfs een halsmisdaad. Dus meer tolerantie voor andere godsdiensten betekent zeker niet dat atheïsten het nu ook beter krijgen.

Albert Einstein
Albert Einstein4 feb. 2016 - 9:05

Muggenzifterij.

Okke2
Okke23 feb. 2016 - 12:58

Omdat beelden zoveel duidelijker spreken dan woorden: http://1389blog.com/2012/11/10/pictures-speak-for-themselves/ verschillende (islamitische) landen voor 1980 en dan na 2000 die humanistische wind die was er -ooit- vrijheid ook, het zijn de laatste paar deccenia dat het steeds radicaler en onvrijer en fanatiek religieuzer wordt

4 Reacties
Donostia2
Donostia23 feb. 2016 - 13:10

Beelden zeggen heel veel. Ik heb het met eigen ogen zien gebeuren. Ook in Indonesië, subsahara Afrika en China. Ik vraag met steeds af waar dit verschijnsel toch vandaan komt. Is dit de invloed van Saudie Arabië?

Albert Einstein
Albert Einstein3 feb. 2016 - 13:10

Het is te laat om te spreken van een humanistische wind binnen de islam.

Haastig
Haastig3 feb. 2016 - 17:53

Donostia 3 februari 2016 at 14:10 "Is dit de invloed van Saoedi Arabië?" Wellicht heb je mijn reacties wel eens gelezen die hetzelfde constateerde m.b.t. Maleisië en Brunei. Met cadeautjes van $61 miljoen dollar ($ 681M -/- $ 620M) heb ik een redelijk goede indicatie dat mijn vermoedens van de afgelopen 20 jaar kloppen.... Ik vermoed dat hetzelfde opgaat voor Indonesië: money, money, money & power. http://www.aljazeera.com/news/2016/01/malaysian-pm-cleared-wrongdoing-681m-donation-160126032803876.html Ja lieve kijkbuis-kinderen, ik heb dat vermoeden ondanks de -vermoedelijk gekochte- vrijspraak.

Albert Einstein
Albert Einstein3 feb. 2016 - 18:45

Donostia, Je vergeet Europa