Tata Steel Chess Tournament gaat vertraagd door, maar de vervuiling in stroomversnelling

Vlak voor het middaguur van 17 januari 2026 arriveerden meer dan 100 demonstranten van Extinction Rebellion in Wijk aan Zee. Daar zou in de middag om 14:00 uur het Tata Steel Chess Tournament van start gaan in dorphuis De Moriaan. Om 11.30 uur stortte Extinction Rebellion 2025 kilo kolen voor de ingang — symbolisch voor het jaar 2025.

“Dat is ongeveer een miljoenste van wat Tata hier per jaar uitstoot,” zei Sander Otte van Scientist Rebellion hierover.

Dat beeld wordt bevestigd door een recent onderzoek van SOMO. Uit een analyse die in december 2025 verscheen in economenvakblad ESB blijkt dat de zogeheten ‘Tata-deal’ de Nederlandse staat niet maximaal 2 miljard euro kost —zoals de overheid stelt — maar daarbovenop tot minstens 2040 jaarlijks nog eens 375 tot 580 miljoen euro aan extra publiek geld vergt. Kosten worden gesocialiseerd onder de burgers, terwijl Tata Steel de winsten mag houden.

Ondertussen ketenden de demonstranten zich vast, om zo alle ingangen te blokkeren. Een van de demonstranten had daardoor een paal tussen de benen, waardoor het voor hem een lullige, maar geinige vertoning werd. ‘Ik vind dit wel suggestief hoor,’ grapte een andere demonstrant tegen hem. Aan het dak van de hal werd een spandoek gehangen. Door de drums en later het koor komt de sfeer er goed in.

Met deze actie protesteerden zij tegen de schade die het bedrijf toebrengt aan mens en milieu. Volgens het RIVM overlijden de directe omwonenden rondom Tata Steel 2,5 maand eerder dan de gemiddelde Nederlander. Daarnaast wordt in Wijk aan Zee naar schatting 4 procent van de nieuwe longkankergevallen en 3 procent van de astmagevallen toegeschreven aan fijnstof uit emissies van Tata Steel.

 “Als het aan ons ligt, hebben de schakers vandaag een dagje vrij, want de mensen die hier vergiftigd worden hebben nooit een dag vrij. Dat gaat vandaag en morgen gewoon door,” zei XR-woordvoerder Emile Sprenger.

Tata vreet geld
Regelmatig is het argument te horen: dat we bereid moeten zijn deze prijs te betalen voor een goede economie. Dat valt echter tegen: tussen 2023 en 2024 draaiden ze 556 miljoen euro verlies, en 205 miljoen euro in het daaropvolgende jaar. Ondanks alle subsidies, wordt het bedrijf niet rendabel in Nederland noch Europa. Vreemd genoeg maakt de Indiase tak juist winst.

“Ze proberen van de overheid subsidie te krijgen, terwijl ze helemaal geen goed plan hebben om de uitstoot af te bouwen. Met andere woorden: we worden allemaal misleid,” licht Otte toe.

Uit een diepgravende reconstructie van het Noordhollands Dagblad blijkt dat Tata Steel IJmuiden structureel financieel wordt afgeroomd door het Indiase moederbedrijf via te dure interne inkoop, leningen, belastingconstructies en bonussen, waardoor verliezen in Europa mede het gevolg zijn van concernpolitiek en niet van een onrendabele staalfabriek.

Met deze kennis wordt het contrast pijnlijk scherp: waar Groningen en Limburg – terecht – solidariteit ontvingen voor de verwoestende gevolgen van mijnbouw, wordt Tata Steel opengehouden uit angst voor economische schade. Van de 428 miljard euro aan gasbaten uit Groningen vloeide 364 miljard naar de staatskas; bij Tata Steel is de beweging omgekeerd: een verlieslatende Europese tak ontvangt subsidie, terwijl de winst elders wordt weggemoffeld. Het is dan ook niet verrassend dat Tata Steel voor de rechter wordt gedaagd. Dit gebeurt namens 330.000 omwonenden, onder wie 53.000 kinderen. Sprenger legde uit dat Tata Steel een hele goede lobby heeft.

De Sluiswacht
Later op de middag wordt de sfeer grimmiger. Een man met een telefoon in de hand begon demonstranten verbaal agressief te benaderen. Samen met mensen die zichzelf De Sluiswacht (van IJmuiden) noemen, probeerden zij het protest te verstoren. Zo werd de speech van Sander Otte amper verstaanbaar doordat zij op hondenfluitjes bliezen. “Dit heb ik nog nooit eerder meegemaakt,” zei Otte hierover. Een blonde vrouw ging tijdens haar boze tirades zeer dicht op diverse demonstranten staan. Ook schreeuwde een man: “Emile, jij bent van mij! Ik sla je dood!”

Na aandringen van de demonstranten van Extinction Rebellion, wees de politie de Sluiswacht een vak toe om te demonstreren. Dit kwam de sfeer direct ten goede. Al vrij snel dropen een aantal lieden af. Op het einde van de dag kreeg een demonstrant van XR nog een kopstoot van iemand die onder het lint doorkroop van het aangewezen vak. Een andere demonstrant zei dit nog over de Sluiswacht: “Ze zijn er wel vaker bij. Een keer hadden ze zelfs Nazihardcore keihard laten draaien.”

Schaaktoernooi met vertraging
Uiteindelijk ging het schaaktoernooi toch vertraagd door. Vaders hezen hun kinderen over de demonstranten heen, terwijl de volwassenen erachteraan klauterden. Op Worldchess.com werd de situatie zo omschreven: "Once inside, the contrast was surreal: people calmly setting up chess boards and games starting, while loud alarm sounds could still be heard from outside."

Terwijl binnen de klokken werden ingedrukt en de eerste zetten op het schaakbord verschenen, bleef buiten de realiteit onveranderd: vervuiling stopt niet bij de deur van een dorpshuis en gezondheidsschade ook niet. Dat is niet iets dat vertraging heeft opgelopen. Dat spel van leven en dood gaat helaas nog ongestoord verder.