Tafelen met Theodora: een sociaal smeermiddel, maar niet zo Likeable als Lidewij

Moi eem, jullie Tammo — eh, Tante — heeft ooit een meeuw een volledige bamischijf zien stelen van een straalbezopen Vindicat-student op het hoofdstation in Groningen. Dat beest twijfelde geen enkele seconde. Hap, slik, weg was het culturele erfgoed. Een grof en brutaal gebeuren was het; tegelijkertijd ook ontzettend eerlijk. Aan die gulzigheid kwam geen grammetje achterkamertjespolitiek te pas.

Over gulzige aaseters gesproken: het Zeeuwse FvD-Statenlid Martin Bos declareerde volgens Omroep Zeeland in 2023 en 2024 voor duizenden euro’s aan etentjes uit fractiegeld: in totaal maar liefst 117 keer — van kroketten tot kaviaar en van kipcorns tot kikkerbillen. In 2024 ging het om tienduizend euro aan vergaderkosten. Bos noemt zijn etentjes een “sociaal smeermiddel”, wat meer klinkt alsof hij zijn middelvinger in het vriendenvet heeft geduwd.

Wacht! Wacht even! Ontdekt de pers — na al die jaren — eindelijk een veilig huisje om te slopen, zodat ze zonder te ‘polariseren’ een fascist kunnen aanpakken? Natuurlijk is bikken op de kosten van de belastingbetaler een probleem. Dat is niet mijn punt. Het voelt alsof je iemand die jarenlang met krokodillen worstelt probeert neer te steken met een vis, uit angst dat je als waakhond van de democratie ‘niet neutraal genoeg overkomt’.

Waakhonden bijten soms; een enkele keer zelfs heel hard. Bijten is niet neutraal. Het kan juist de enige juiste keuze zijn. Wees geen bedrijfspoedel die de inbreker rondleidt, verwelkomt met een kopje koffie, toekijkt hoe hij het zilveren lepeltje uit het kopje pikt en daarna een biografie over diens moeilijke jeugd schrijft. Hij bewaakt niets, maar dan ook echt helemaal niets. Hooguit schrijft hij over een paar jaar hoe de sloop van de democratie toch kon gebeuren.

Het Zeeuwse FVD-Statenlid heeft geen behoefte om het huis van de democratie te beschermen. Hij vindt het fundament kut — niet vanwege de betonrot waarvoor hij zelf mede verantwoordelijk is. Wie de heipalen onder onze democratie niet erkent, kan kaviaar kanen op kosten van het klootjesvolk als iets anders dan corruptie zien. Zo wordt elk bonnetje een verzetsdaad.

Martin Bos is een van de weinige kaalkopjes in zijn partij, wat op zich al net zo verdacht ouderwets is als corruptie zelf. De moderne fascist draagt inmiddels de Oostenrijkse Martin Sellner-coupe: keurig opgeschoren met een fade, net lang genoeg bovenop om zowel bij een extreemrechtse lezing als bij een queer spoken-wordevent binnen te kunnen glippen.

Over kapseldilemma’s hoeft Martin Bos zich nooit druk te maken. Ach, het zou niet de eerste keer zijn: fascisten probeerden punk, metal en bomenknuffelarij vroeger ook al van de linkiewinkies te kapen. Nee, vandaag heb ik niet het geduld om mij de les te laten lezen door iemand die vindt dat kunst vooral neutraal moet zijn — maar ook moet schuren — en daarbovenop nog eens denkt dat Born in the U.S.A. een lofzang op de Stars and Stripes is. Zolang de ‘vibe’ maar counterculture ademt, hoef je niet echt te snappen waar het over gaat.

Stopte dat gejat daar maar. Waar links de eettafel groter wil maken, wil Forum vooral anderen van hun stoel beuken. Dat verklaart ook zijn gebrek aan tafelmanieren. Hij hoeft de wereld niet dragelijker te maken; zolang er iemand lager in de pikorde is om de schuld te geven, vindt zijn achterban het wel best.

Dat maakt de persreactie ook zo onthullend. Fascisme wordt jarenlang behandeld als een ‘wellicht controversieel meningsverschil’, terwijl ‘polarisatie’ als het echte probleem wordt verkocht. Na dat NRC-interview waarin Lidewij als likeable wordt geserveerd, blijft voor de hofjournalistiek toch één veilig huisje over om te slopen: de bonnetjes van Bos. Het wordt wel erg gênant wanneer een declaratiebon harder wordt aangepakt dan de antidemocratische afbraak die erachter schuilgaat.

Blijkbaar is er nog maar één aaseter in het hele circus die tenminste eerlijk kan zijn over zijn echte intenties: de Groningse gulzige meeuw. Die stationmeeuw had nog het fatsoen om gewoon weg te vliegen met zijn bamischijf. Hij vroeg niet of er nog saus bij mocht, terwijl er een microfoon onder zijn snavel werd geduwd om te krijsen over homeopathische verdunning. Hap, slik en weg. Een aaseter met arbeidsmoraal.

Tou nou eem, Tammo! Vreet dat ding op en vertrek. Zo doen fatsoenlijke aaseters dat.