Stel dat een Russisch bedrijf DigiD zou willen overnemen...

De overheid wist het, deed niets, en verlengt nu ondanks de voorgenomen overname door een Amerikaanse data-gigant gewoon het contract met Solvinity. Het bedrijf dat de infrastructuur beheert van onder meer DigiD en MijnOverheid.

Stel dat een Russisch bedrijf Solvinity zou overnemen. En daarmee de infrastructuur beheert waarop twee miljoen dagelijkse inlogsessies draaien, waarlangs jaarlijks honderd miljoen brieven met belastingschulden, adressen en bijzondere persoonsgegevens van alle Nederlanders worden verstuurd. Geen minister zou daar ook maar een seconde over twijfelen. De overname zou worden geblokkeerd, het contract opgezegd, en de Tweede Kamer zou unaniem achter het besluit staan.

Maar het is geen Russisch bedrijf. Het is het Amerikaanse Kyndryl. En dus verlengt staatssecretaris Van der Burg rustig het contract met twee jaar, tegen de wil van een Kamermeerderheid in.

Het laat zien hoe we risico’s beoordelen. Niet op basis van feitelijke kwetsbaarheid, maar op basis van geopolitieke sympathie. En dat is gevaarlijk; want zodra Solvinity Amerikaans eigendom wordt, valt de Nederlandse digitale identiteitsinfrastructuur onder de Cloud Act en de Foreign Intelligence Surveillance Act. Die wetten geven Amerikaanse veiligheidsdiensten het recht om gegevens op te vragen, zonder tussenkomst van een Nederlandse rechter. De privacyofficer van Logius, dat onder Binnenlandse Zaken valt, waarschuwde al in november 2025 dat het platform technisch niet volledig kan worden afgesloten voor de leverancier.

En toch tekent het kabinet. De officiële verklaring is dat een snelle overstap onmogelijk is zonder de continuïteit en veiligheid van DigiD in gevaar te brengen. En dat klopt. Maar het is precies die afhankelijkheid die het echte probleem vormt, niet de overname zelf.

Want hoe is het mogelijk dat de overheid zo afhankelijk is geworden van één commerciële partij, dat ze een contract moet verlengen dat ze zelf onwenselijk vindt? Het antwoord ligt in decennia van bestuurlijke keuzes die nu als logisch worden gepresenteerd, maar dat nooit waren.

Sinds de jaren negentig heeft de overheid systematisch gekozen voor uitbesteding. Onder het mom van efficiëntie werd ICT-kennis afgestoten, interne capaciteit afgebouwd en de markt binnengehaald. De markt zou het daarom ook veel goedkoper kunnen aanbieden. Dus omdat de overheid zelf niet slagvaardig was werd het uitbesteed en per aanbesteding aangeboden.

Leveranciers winnen vervolgens contracten op de laagste bieding. Zij weten dat de echte winst later komt, in meerwerkopdrachten, scopewijzigingen en verlengingen. De overheid had dit kunnen weten maar stapt er keer op keer in, mede omdat de politieke logica averechts werkt: een minister die realistisch en hoger begroot verliest het politiek van een minister die laag inzet en later “tegenvalt”. De werkelijke kosten, inclusief kwetsbaarheid, afhankelijkheid en verlies van strategische controle, staan nergens op een begroting.

Het gevolg is een systeem dat zichzelf in stand houdt. De overheid heeft te weinig kennis om goed opdrachtgever te zijn, betaalt uiteindelijk te veel voor te weinig, en wordt steeds afhankelijker van het probleem dat ze zelf veroorzaakte.

Andere landen laten zien dat het anders kan. Estland heeft de kerninfrastructuur van zijn digitale overheid bewust als publieke dienst behandeld om onafhankelijk te blijven. Digitale soevereiniteit is daar wel een politieke keuze. Die keuze is in Nederland nooit expliciet gemaakt. En dat is het eigenlijke manco. Dat de overheid haar eigen onvermogen heeft laten groeien, en dat onvermogen nu presenteert als reden om door te gaan op de ingeslagen weg.

Vitale digitale infrastructuur laat je niet aan de markt over. Het is net zo publiek als het elektriciteitsnet, de waterleiding of de weg voor je deur.  Zolang die keuze niet wordt gemaakt, blijft de overheid reageren op crises die ze zelf heeft gecreëerd, en zal elke volgende contractverlenging weer worden verdedigd met dezelfde woorden: we hadden geen keuze.

Maar die keuze was er natuurlijk wel. Die is alleen nooit gemaakt. En ook nu kiest de overheid voor de makkelijke weg. Want als de overnemende partij Russisch was geweest, had je gezien dat ze wel een keuze kunnen maken.