Stedelijke winst, landelijk verlies: GroenLinks-PvdA rekent zich te rijk

Van een bekende kreeg ik de mail doorgestuurd die Jesse Klaver naar aanleiding van de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen naar zijn achterban stuurde. De mail begint: "We hebben de weg omhoog gevonden. We zijn bij de verkiezingen gisteren de grootste partij van het land geworden en flink gegroeid ten opzichte van de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen een half jaar geleden." Hier wordt meer victorie gekraaid dan de realiteit toelaat.

GroenLinks-PvdA probeert van deze gemeenteraadsverkiezingen een overwinning te maken, maar dat is vooral politieke boekhouding met een feestelijk sausje erover. De kern is eenvoudig: wie vergelijkt met de gemeenteraadsverkiezingen van vier jaar geleden, ziet dat de partij per saldo zetels heeft verloren, niet gewonnen.

Ja, in een aantal grote steden houdt de combinatie zich redelijk goed. In Utrecht groeide GroenLinks-PvdA van samen 13 naar 14 zetels, en in Rotterdam van 9 naar 11. In Amsterdam, waar GroenLinks en PvdA afzonderlijk meededen, behielden zij samen hun zeteltal. Dat zijn keurige resultaten, en in progressief-stedelijke bolwerken blijft de partij dus aantrekkelijk.

Maar wie alleen naar Amsterdam, Rotterdam en Utrecht kijkt, kijkt selectief. Wie naar het hele land kijkt, ziet iets heel anders. Volgens de ANP-telling kwam GroenLinks-PvdA uit op 1059 zetels, 139 minder dan GroenLinks en PvdA samen in 2022. De NOS vatte het kernachtig samen: de partij is "bijna 150 raadszetels" kwijtgeraakt. Dat is geen detail in de marge, maar het eigenlijke verhaal van deze verkiezingen.

Buiten de grote steden is het beeld veel minder florissant. In Breda verloor GroenLinks-PvdA een zetel: van 9 naar 8. In Hoorn kwam de combinatie uit op 6 zetels, één minder dan de gezamenlijke score vier jaar geleden. En in Tilburg was het verlies ronduit pijnlijk: daar verloor de combinatie vijf zetels en zakte zij van 13 naar 8 zetels. In kleinere gemeenten in de regio ging het eveneens enigszins neerwaarts.

Ook dringt zich de vraag op of de veelbesproken fusie een bonus heeft opgeleverd. Een echte fusiebonus zou zich in de landelijke optelsom moeten laten zien — maar die is er niet. Wie de cijfers bekijkt, ziet hooguit stabilisatie of beperkte groei, geen overtuigende extra beloning voor de samenwerking.

De fusiebelofte was helder: samen zouden GroenLinks en PvdA sterker worden. Maar wie de balans opmaakt — een verlies bij de Tweede Kamerverkiezingen van oktober, gevolgd door bijna 150 raadszetels verlies nu — ziet een partij die na de fusie eerder zwakker dan sterker is geworden.Ten slotte zegt deze uitslag ook iets over de maatschappelijke positie van de partij.

GroenLinks-PvdA is sterk in hoogopgeleide, stedelijke centra, maar daarbuiten rukken lokale partijen verder op. Landelijk haalden lokale partijen samen 3391 zetels en 34 procent van de stemmen, het hoogste aantal ooit. Juist in kleinere en minder stedelijke gemeenten wordt de ruimte voor landelijke partijen dus smaller. Het resultaat wijst er veeleer op dat GroenLinks- PvdA de band met praktisch opgeleiden en met de regio verder heeft verloren, en zich daarmee nog meer verwijdert van wat ooit de maatschappelijke basis van de sociaaldemocratie vormde. Dat is niet alleen een electoraal verlies, maar ook een verlies aan maatschappelijke breedte en relevantie.

De conclusie is daarom eenvoudig. GroenLinks-PvdA heeft deze verkiezingen niet gewonnen, maar verloren. En wie in deze uitslag toch een bevestiging van electorale groeikracht of van een geslaagde fusie wil zien, leest er meer in dan erin zit.

Mij lijkt het een basale politieke deugd om de realiteit onder ogen te zien en niet te bedekken met wensdenken. Natuurlijk, zelfbedrog is menselijk, al te menselijk. Maar zelfbedrog — of kwade trouw, zoals Sartre het ooit treffend noemde — tast meer aan dan de waarheidsgetrouwheid van peptalk naar de achterban. Wie de eigen nederlaag niet kan benoemen, ondermijnt het leervermogen en de kunst om de politieke uitdagingen van de eigen tijd te peilen. Dat zou zeker moeten gelden voor een partij die met enige regelmaat ten strijde trekt tegen feitvrije politiek — of het nu gaat om klimaatontkenning, verdraaide statistieken of selectief gebruik van cijfers. Wie anderen de maat neemt op waarheidsgetrouwheid, dient zichzelf daarbij niet over te slaan.