Soms moet je een stap terugzetten om weer vooruit te komen

Tijdens de Olympische Spelen van 1984 in Los Angeles stond de marathon voor vrouwen voor het eerst op het programma. Tijdens de laatste meters voor de finish kwam de destijds 39-jarige Zwitserse atlete Gabriela Andersen-Schiess zwalkend van vermoeidheid over de eindstreep. En eenendertig jaar later kwam de Keniaanse Hyvon Ngetich tijdens de marathon van Austin letterlijk kruipend over de finishlijn. Het zullen ongetwijfeld niet de enige voorvallen zijn van sporters die uitgeput de finish bereiken. En waar de een het gebeuren ziet als een vorm van puur doorzettingsvermogen of sportiviteit, ziet de ander het als ongezond en ronduit onverantwoord.

Ik moest aan de beeldfragmenten van deze heroïsche sportvrouwen denken, toen ik in de weken voorafgaand aan de kerstvakantie op de radio het spotje van de onafhankelijke onderwijsvakbond Leraren In Actie (LIA) voorbij hoorde komen. Ik heb deze onderwijsondersteunende vakbond hoog zitten. De leden van LIA zijn leraren uit het primair en voortgezet onderwijs die op een constructieve manier en uit eigen ervaring willen streven naar beter onderwijs in ons land. Ze staan zelf met de voeten in de onderwijsklei, iets wat een verademing en van grote meerwaarde is om degelijke besluiten en acties door te voeren of te ondernemen. Om bepaalde veranderingen onder de aandacht te brengen én door te kunnen voeren, moest er, naast het oprichten van een beroepsvereniging, destijds ook een vakbond ontstaan.

In het bewuste radiospotje horen we cabaretier en leraar Kees van Amstel “ben je blij, dat je als docent de Kerst hebt gehaald?” met een zucht zeggen. Vervolgens roept hij op om de site van LIA te bekijken om te zien wat zij voor onderwijspersoneel kunnen betekenen wanneer er vragen of problemen zijn. In eerste instantie was ik in verwarring door de toon van het korte fragment. Gooide vakbond LIA nu haar eigen ruiten in door op denigrerende wijze de werkdruk in het onderwijs op landelijke radio aan te kaarten en te bagatelliseren? Of was het misschien een aan de werkelijkheid grenzende vraag die vooral juist door mensen die in het onderwijs werken werd uitvergroot, omdat we indirect werden geconfronteerd met de keerzijde van ons prachtberoep? Mede door de enigszins belerende uitsmijter aan het einde (“en oja, ‘actie’ is met een -c…”) werd het fragment via diverse wegen op kritische wijze besproken. Iets wat in de reclamewereld juist een compliment is en zorgt voor een bepaalde vorm van zogenaamde olievlek-aandacht.

Want dat er iets moet gebeuren is een feit. Dat de vakbonden er vorig jaar al een salarisverhoging uit wisten te slepen, is prijzenswaardig. Het is echter lastiger om vervolgens het grootste probleem waar het onderwijs mee kampt aan te pakken: de werkdruk. Onderzoeksorganisatie TNO deed eind 2023 op verzoek van het ministerie van Onderwijs een onderzoek naar de werkdruk in het onderwijs. Hieruit kwam destijds al naar voren dat leraren in het voortgezet onderwijs kampen met een percentage burn-out klachten van 33,9 procent. Dit is erg hoog in vergelijking met het gemiddelde percentage in andere sectoren (19,7 procent).

In maart werk ik vijfentwintig jaar als docent beeldende vorming in het voortgezet onderwijs. Deze persoonlijke mijlpaal is vooralsnog in nevelen gehuld, omdat ik per 1 december (de twijfelachtige ironie: dit was ook de dag waarop het desbetreffende LIA-kerstfilmpje werd gelanceerd) nog maar op halve kracht werk. Ik wil het, vooralsnog, geen burn-out noemen, maar meer een smeulend vuur dat op bepaalde piekmomenten oplaait. Het is nu de kunst om energiegevers en energienemers van elkaar te scheiden, ervoor te zorgen dat het innerlijke vuur voor het onderwijsvak niet dooft en het werk dat resteert mij niet volledig zal laten opbranden.

Het LIA-filmpje leek door deze omstandigheden alsof het voor mij persoonlijk was gemaakt, als een wake-up call. Want ja, ik had de Kerst weten te halen én ik wist van tevoren reeds dat ‘actie’ met een -c moest worden geschreven. Mede hierdoor kwam het besef dat je soms een stap terug moet durven zetten om weer vooruit te kunnen komen, om maar even terug te komen op de sportmetafoor. Veruit de meeste marathonlopers zullen uiteindelijk dan ook moe maar voldaan de finish halen. Dat is waar ik me nu aan vasthoud.