Smakeloosheid en selectieve verontwaardiging vieren hoogtij

"Migrant slaat babydolfijn dood!"

Luidt de schreeuwerige boodschap boven een kort filmpje op X.

Te zien is hoe een groep mannen zich begin september heeft verzameld op Trampolin Beach, een strand van de Spaanse enclave Ceuta. Een van de mannen houdt een babydolfijn in de lucht; de rest staat eromheen te kijken. Het filmpje eindigt als het dier te water wordt gelaten. Wat er buiten het frame of vóór het filmen is gebeurd, blijft op basis van de beelden onbewezen.

De polariserende ragebaitmachine doet haar werk; het startschot klinkt.

"Die cultuur hoort hier niet!"

"Dat is nou het verschil tussen beschaving en dat zandbakkenvolk."

"Barbaren zijn het!"

Een kleine greep uit honderden reacties.

In een mum van tijd wordt het dier de spil in de felle politieke strijd rondom migratiestromen. Hoe het kwam te overlijden, was echter voor niemand duidelijk. De context werd voor het gemak aan de kant geschoven en de suggestie was gewekt.

Het gebrek aan context is koren op de molen van de provocatiecontent-creator; objectieve verslaggeving is hierbij ondergeschikt aan het doel: inkomsten genereren. En dat polarisatie ongelooflijk lucratief is, blijkt wel uit het snel toenemende aantal ragebaitvideo's. Zet er een sensationele, stigmatiserende kop boven en de clicks en views stromen binnen.

Met de komst van AI hebben obscure nieuwskanalen tevens een verraderlijke troef in handen: een werkelijkheid die kneedbaar is. Hordes mensen slikken de ragebaitcontent voor digitale zoete koek, terwijl de makers met eurotekens in de ogen daar gretig op inspelen.

Een recent voorbeeld is de Britse man die omkwam in het verblijf van de Siberische tijger. Direct na het incident werden sociale media overspoeld met duizenden sensationalistische koppen en door AI gegenereerde foto's. Trump deed er niet veel later een schepje bovenop door een AI-filmpje te delen waarin hij knuffelend met een tijger poseert. En dat terwijl de familie nadrukkelijk had gesmeekt om de beelden van het incident niet te delen.

Je kunt wegkijken en zeggen: "Ach, ik zit niet op TikTok of X, ik heb er geen last van." Dat neemt niet weg dat dit de manier is waarop miljoenen mensen informatie tot zich nemen, en dit vertaalt zich in hoe we naar de wereld kijken.

Het medialandschap verschuift in rap tempo. Kranten verliezen al jaren terrein en ook de interesse in traditioneel televisienieuws daalt. Onder jongeren van 18 tot 24 jaar volgt maar liefst 46% online content creators of influencers die specifiek over het nieuws praten. En van de 18- tot 34-jarigen gebruikt een derde sociale media als primaire nieuwsbron.

Traditionele nieuwsoutlets worden vaak als elitair gezien of verschuilen zich achter een paywall. Kleinere nieuwsplatformen, ook wel nieuwsfluencers genoemd, op X, TikTok en Instagram floreren. Tegelijkertijd blijkt uit grootschalig mediaonderzoek dat zij gemiddeld aanzienlijk lager scoren op objectiviteit en betrouwbaarheid.

Het gevolg is een free-for-all, waardoor smakeloosheid en selectieve verontwaardiging hoogtij vieren.