Sfeerfoto van Joop
Joop
Joop

Elke twee dagen wordt er een milieuactivist vermoord, al tien jaar lang

Meeste slachtoffers in armere landen en onder inheemse bevolking
Joop

Sinterklaas, zwarte piet en onze beleving

  •  
14-10-2013
  •  
leestijd 4 minuten
  •  
76 keer bekeken
  •  
zwartepiet
'Racisme is naar en onveilig, het had niets, maar dan ook niets te maken met mijn beleving van het Sinterklaasfeest'
Sinterklaas en zwarte piet associeer ik – sinds ik heel jong was – met geborgenheid. Ze bevinden zich in een heel oud gedeelte van mijn brein, net als de geur van speculaas, warme chocolademelk, de smaak van mierzoete marsepein. Ze bevinden zich een een ruimte vol van veilig familiaal samenzijn, gelach en de spannende verwachting van cadeaus. Het sinterklaasfeest herinnert me aan jeugdige gelukzaligheid, aan koude, donkere dagen gevuld met warm, licht verlangen. Het zijn belangrijke herinneringen en ze zijn op de een of andere manier kwetsbaar, misschien omdat ze afkomstig zijn uit mijn vroege kindertijd: alles uit die tijd is fragiel en heel persoonlijk.
Ik deel een soortgelijke herinnering met heel veel Nederlanders. Het is iets dat we van generatie op generatie doorgeven. Graag wil ik dat mijn dochter dit ook meemaakt, dat gevoel van samenzijn, die geborgenheid van het Sinterklaasfeest. Ik wil met haar de bekende liedjes zingen en haar schoen zetten, met een grote wortel en wat hooi erin. Ik wil dat ze ’s morgens opstaat en niet kan wachten om te zien wat erin zit.
Brandende kruizen Mijn eerste reactie, toen ik iemand zwarte piet in verband hoorde brengen met racisme, was daarom ook ronduit afwijzend. Het compartimentje in mijn brein waar Sinterklaas en zwarte piet zich bevinden, die clustering van associaties die ik hierboven noemde, stond ver af van dat compartimentje waar het begrip racisme thuishoorde. Racisme associeer ik met narigheid, met Ku Klux Klan, brandende kruizen, met lynchpartijen, met gewelddadige skinheads, met ‘Slegs vir blankes’. Racisme is naar en onveilig, het had niets, maar dan ook niets te maken met mijn beleving van het Sinterklaasfeest.
Daarom maakte ik ervan: zwarte piet is een sprookjesfiguur, zoals de Oostenrijkse Krampus. Of een schoorsteenveger. Of weet ik wat, maar vooral geen racistische karikatuur van een zwarte man. Of ik zei dat ik het geen belangrijke discussie vond, dat zwarte piet nou eenmaal traditie was. Dat er wel meer dingen waren die niet klopten, en vervolgens ging ik heel lang nadenken over voorbeelden. Zoals Jodenkoeken en blanke vla. Zijn die dan niet beledigend? Tsja.
Verkrampte uitvluchten Het heeft me tijd gekost om zonder dit soort verkrampte uitvluchten (want dat zijn het) neutraal naar het probleem te durven kijken. De achtergrond van mijn reactie was namelijk mijn beleving. Mijn beleving van Sinterklaas en zwarte piet is warm, veilig en geborgen, maar voor heel veel mensen met een donkere huidkleur is die beleving anders. Voor hen is het Sinterklaasfeest, en dat komt vooral door zwarte piet, juist onveilig en ongemakkelijk. Want hoewel zwarte piet door de jaren heen zijn Surinaamse accent is kwijtgeraakt, evenals zijn grote oorbellen en dikke lippen, is het nog steeds een springerige zwarte man met kroeshaar, het knechtje van de witte Sinterklaas.
Dat besef, dat zwarte piet niet los gezien kan worden van een racistisch verleden, en dat dat racistische verleden tot op de dag van vandaag volwassenen en kinderen heel veel pijn doet, hoeft niet mijn veilige en warme herinnering aan Sinterklaas te bevlekken. Dat ik zo van dat feest genoot als kind maakt mij geen racist en maakt ook het feest zoals wij dat altijd vierden niet racistisch. Maar de tijden zijn veranderd, Nederland is veelkleuriger geworden. We moeten nu wel echt van die piet af. Hij kan niet meer, hij is al lang over zijn houdbaarheidsdatum heen, hij begint zuur te ruiken.
Zeurpiet Die zuurheid walmde mij volop tegemoet toen ik de reacties las op het optreden van Quincy Gario tijdens Pauw en Witteman. Ik rook die zuurheid op Twitter, op Facebook, op de talloze fora waar mensen over dit onderwerp discussieerden. Veel blanke Nederlanders schreeuwen over hun kwetsbaarheid heen, worden gemeen, racistisch, sarren, pesten als schoolkinderen. Er ging een plaatje viraal op Facebook, dat Gario voorstelde, gefotoshopt als zwarte piet met de tekst ‘zeurpiet’ eronder. Gretig klikten de vingers op de like-knop.
Het Sinterklaasfeest dat ik altijd vierde, was niet hetzelfde als dat van mijn grootouders. Mijn sinterklaasfeest kende noch de roe, noch de zak. Die waren voor mijn jeugd al afgeschaft, die barbaarse disciplineringsinstrumenten. Sinterklaas gebruiken om kinderen in het gareel te krijgen, dat doen we tegenwoordig niet meer. Sinterklaas is vooral een kindervriend, geen gewelddadige boeman.
Voor de generatie van mijn dochter zou ik graag een Sinterklaas willen zonder die zwarte piet-figuur. Een inclusief sinterklaasfeest zou ik willen, met pieten in alle kleuren van de regenboog. Zodat niet alleen zij later een geborgen en veilige herinnering zal hebben aan Sinterklaas, maar ook haar vriendjes en vriendinnetjes met een donkere huidkleur. Want tradities passen zich aan aan de tijd waarin we leven. Dat hebben ze altijd gedaan en dat zullen ze ook altijd blijven doen.
cc-foto: Gerard Stolk

Meer over:

opinie, leven,

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (21)

Yochnahan
Yochnahan14 okt. 2013 - 8:39

Volgens mij zit het probleem niet in de intentie van het feest, maar in de gebruikte beeldtaal. De figuur Zwarte Piet doet denken aan afbeeldingen uit de tijd, dat zwarte mensen als minderwaardig worden afgebeeld. Waarom is Zwarte Piet tegenwoordig geen coole gast, maar nog steeds een springerige zool met een pruikje en een geschminkt gezicht? Daar staat weer tegenover dat het malicieus is om mensen op grote schaal niet bestaande racistische motieven toe te dichten bij de uitvoering van een traditioneel kinderfeest. Laten we het zo doen. Zwarte Piet mag blijven, maar wordt getransformeerd tot een echt mens. Dit in tegenstelling tot de geschminkte karikatuur uit het verleden. Het verhaal van Sinterklaas wordt gestroomlijnd. De Sint dankt zijn helpers aan het feit dat hij Afrikaanse kindslaven bevrijdde van slavenschepen. Deze variant op de 'werkelijkheid' is één van de vele verhalen, die aan het ontstaan van de mythe van de Sint worden toegeschreven. Iedereen tevreden? Dan kunnen we ook weer verder met echte maatschappelijke problemen.

omaoeverloos
omaoeverloos14 okt. 2013 - 8:39

Een traditie past zich inderdaad aan aan de tijd waarin we leven. Ter illustratie over hoe de Sinterklaasviering vroeger plaatsvond een stukje van Godfried Bomans: Bomans schreef in 'Het heerlijke avondje' (Werken p. 633-635) het volgende: 'Ik was als de dood voor de man. Hij werd in ons gezin vertolkt door een zwager van mijn moeder, een zure vrijgezel uit Rotterdam, die zijn verdrongen erotiek jaarlijks liturgisch gestalte gaf. Hij kwam handenwrijvend met de trein aan en verkleedde zich in de fietsenschuur, samen met twee tantes, want zo was hij wel. De tantes (…) speelden voor Piet. Zij waren zonder oom en daarom nogal geladen. Dit gefrustreerde trio verliet in vol ornaat de fietsenschuur en repte zich driftig door de tuin naar de keukendeur. Hierop gaf Sinterklaas een aantal klappen, want bellen was er niet bij en stommelde dan dreigend de trap op. Voor de kamerdeur gekomen sloeg hij met zijn staf verscheidene malen krachtig tegen het paneel, terwijl de tantes gezamenlijk boeh! riepen. Na deze shock-therapie trapte hij met zijn rechterschoen de deur open en bleef een tijdje op de drempel staan kijken. Wat hij daar zag moet hem met enige voldoening vervuld hebben. Vijf krijtwitte broertjes keken hem verbijsterd aan en mijn enige zusje zat onder tafel. 'Uiteindelijk gaf Sint de kinderen toch nog een cadeautje onder de vermelding dat ze het eigenlijk niet verdiend hadden. En bij wijze van grap trok hij het cadeautje terug, net als de kinderen het wilden grijpen. 'De opluchting waarmee we deze grijze ploert vertrekken zagen tart dan ook elke beschrijving.' Ooit was de Sint een zure ploert die stoute kinderen meenam naar Spanje om ze daar tot pepernoot te verwerken en Piet een sadist die corrigerende meppen met een roe uitdelend door de kamer zwierf. Tegenwoordig zijn ze, zowel in rol als in uiterlijk, al behoorlijk veranderd. Dat deze verandering sommigen niet snel genoeg gaat is begrijpelijk, maar niet geheel reeel. Tradities hebben een lange adem als het gaat om veranderingen.

RvDugt
RvDugt14 okt. 2013 - 8:39

Sja in de trant van laten we alle gekleurde mensen wit verven dan worden ze ook niet gediscrimineerd.

Vervs
Vervs14 okt. 2013 - 8:39

Ik heb de intocht al een tijdje niet meer gevolgd, maar volgens mij zijn de Regenboogpieten enkele jaren geleden al officieel geïntroduceerd waarna ze vervolgens vrijwel direct (terecht) zijn afgeschoten door de publieke opinie. Zo versterk je alleen maar het beeld dat Pieten geboren worden met een kleurtje en daarom werken voor Sinterklaas. Mijn idee: behoud Zwarte Piet maar schaf de pruik met krullen, de oorringen (die al vrij zeldzaam zijn) en de rode lippenstift af. Zo is Piet weer de persoon die hij moet zijn: iemand die zwart ziet omdat hij door de schoorsteen kruipt, zonder raciale toespelingen. Het zou helemaal mooi zijn als Zwarte Piet gewoon zijn normale huidskleur had met alleen veel zwarte vegen in het gezicht, maar ik kan me voorstellen dat je dan weer het risico loopt dat door een horde enthousiaste kinderen herkent wordt.

De redactie van Joop zijn een stel hypocrieten
De redactie van Joop zijn een stel hypocrieten14 okt. 2013 - 8:39

Ik vind dat ze het in Nederland net zo moeten doen als ze wel eens deden op de Antillen: Het ene jaar is Sint wit, en de pieten zwart. Het andere jaar is Sint zwart, en de pieten wit. Iedereen blij....

Sylvia Stuurman
Sylvia Stuurman14 okt. 2013 - 8:39

Uitstekend geschreven.

Sonia2
Sonia214 okt. 2013 - 8:39

[Sinterklaas en zwarte piet associeer ik – sinds ik heel jong was – met geborgenheid.] Het kind van een slavenhouder op een plantage, die een gekleurde nanny hadden, zou het ook zo gevoeld hebben. Je kunt het een kind niet kwalijk nemen. Maar je kunt het een volwassene wel kwalijk nemen dat hij, met de kennis van vandaag, koste wat het kost wil blijven vasthouden aan een kinderlijke fantasie. Je kunt je ook voorstellen hoe het moet zijn voor Barack Obama of Desmond Tutu wanneer die vlak voor het Sinterklaasfeest Nederland zouden bezoeken. Die zouden zich zeer geschoffeerd voelen. En terecht. En Nederland slaat daarmee een pleefiguur.

1 Reactie
opgeheven
opgeheven14 okt. 2013 - 8:39

Ach welnee. Obama en Tutu zijn beiden ontwikkelde mensen die zouden snappen dat het een traditie is. wellicht een traditie die zij niet begrijpen, maar toch een traditie waar zij zich zelf zeker niet door geschoffeerd zouden voelen.

HomoRidenti
HomoRidenti14 okt. 2013 - 8:39

Helemaal mee eens. Op de keper beschouwt is de figuur Z.P. racistisch en je kunt lullen over blanke vla, Jodekoeken en schoorsteenvegers tot je een ons weegt; het maakt de figuur werkelijk niet minder stereotype. De argumenten vóór behoud van Z.P. zijn bijna allemaal sentimenteel van aard en van een hoog 'vroeger was alles beter' niveau. Echter rationele argumenten heb ik nog niet voorbij zien komen. Een breedgedragen volksfeest kan makkelijk een kleine aanpassing hebben; evolueren betekent juist voortbestaan. Dat laat de geschiedenis van het Sinterklaasfeest ook zo mooi zien. Maak van die Pieten gewoon regenboogpieten; juist om te laten zien dat alle 'kleuren' één zijn.

2 Reacties
opgeheven
opgeheven14 okt. 2013 - 8:39

En wat is er mis met een stereotype?

Yochnahan
Yochnahan14 okt. 2013 - 8:39

Konden we maar af van die beeldtaal. Zwarte Piet loopt in kleurrijke pakjes. Is u dat ook opgevallen? Dat is opmerkelijk, daar deze outfits niet werden gedragen door slachtoffers van het Nederlandse slavernijverleden. Deze pakjes verwijzen naar de Moorse achtergrond van Zwarte Piet. Daar wij niet handelden in Moorse slaven, is de één op één-relatie tussen Zwarte Piet en ons slavernijverleden gekleurd. Het is veel logischer om een connectie te leggen tussen Sinterklaas, zijn 'Spaanse' achtergrond en zijn grondpersoneel.

[verwijderd]
[verwijderd]14 okt. 2013 - 8:39

hoe je een 3/4 eeuws sprookje aan de slavernij kan koppelen is me een raadsel, hoorde zelfs iemand roepen dat het moslims waren (4 eeuwen voor het ontstaan maar goed) er wordt nu iets gemaakt waar niets is, beetje hetzelfde als klagen over een bart smit folder terwijl er nog steeds plekken zijn waar vrouwen niet tussen de mannen mogen zitten. prioriteit? ga wat doen aan de misstanden mbt slavernij in midden oosten en afrika, of de (volgens de eu) honderduizenden slaven in europa maar dat vereist inspanning, iets zeggen over het midden oosten leid al snel tot dreigen en afrika daar kan alleen het westen iets fout doen dus gaat men voor zwarte piet, zou zeggen ga eerst eens in je kast kijken of daar geen door kindslaven gemaakte spullen hangen

1 Reactie
Anonimus2
Anonimus214 okt. 2013 - 8:39

De viering van Sinterklaas, de intocht die live op de NL tv te zien is en de officiele gelegenheden die uit publiek geld worden betaald, zijn ook iets makkelijker te veranderen dan ontwikkelingen hier 10.000 km vandaan he... Ondanks enorme vervuiling in China ruim ik ook gewoon mijn eigen huis op en denk niet: Ach de hele wereld is toch al een zooitje. De hele pietendiscussie heeft me nooit erg geboeid maar het zijn dit soort redeneringen waardoor ik inderdaad tot de conclusie kom dat er geen enkele goede reden is om het feest wat 21e-eeuwser aan te kleden. Details worden immers met de jaren steeds veranderd, (waar zijn de schoorsteen, roe en gard nu?) alleen zwarte piet ziet er nog steeds uit als een karikatuur van wat men in de jaren 30 dacht dat een neger was.

opgeheven
opgeheven14 okt. 2013 - 8:39

[ Zodat niet alleen zij later een geborgen en veilige herinnering zal hebben aan Sinterklaas, maar ook haar vriendjes en vriendinnetjes met een donkere huidkleur.] Ik heb exact dezelfde herinneringen aan Sinterklaas als de schrijver. En ik heb ook een donkere huidskleur...... Kennelijk is het hebben van een donkere huidskleur helemaal niet van belang voor het hebben van fijne sinterklaasherinneringen. Er is dus geen enkele reden te bedenken waarom de vriendjes en vriendinnetjes met een donkere huidskleur niet van het sinterklaasfeest inclusief zwarte pieten zouden kunnen genieten. Die kinderen met een donkere huidskleur zullen er pas niet van genieten op het moment dat de volwassenen om hen heen spijkers op laag water gaan zoeken. Voor kinderen is zwarte piet geen neger, slaag of wat dan ook. Voor kinderen is het gewoon Piet, de hulp van sinterklaas die toevallig zwart is. Kinderen accepteren dat soort dingen zonder vragen te stellen, ze accepteren ook dat Piet binnenkomt bij hun schoen terwijl de deur op slot zit. Ze accepteren ook dat Sinterklaas een paar honderd jaar oud is, ze accepteren ook dat Sinterklaas met zijn paard op het dak kan lopen. Dan is zwarte Piet nog wel het minst wonderenswaardige waar kinderen vragen over zouden kunnen stellen. Kunnen we nu trouwens ophouden met deze discussie. Er is geen draagvlak voor het afschaffen van Zwarte Piet. Blijf een maand binnen tijdens de feestdagen als je het echt niet aankunt er mee geconfronteerd te worden.

1 Reactie
denmol
denmol14 okt. 2013 - 8:39

"Die kinderen met een donkere huidskleur zullen er pas niet van genieten op het moment dat de volwassenen om hen heen spijkers op laag water gaan zoeken." Behalve als ze op het schoolplein voor zwarte piet uitgescholden worden want daar hebben ze geen volwassenen voor nodig. "Voor kinderen is zwarte piet geen neger, slaag of wat dan ook. Voor kinderen is het gewoon Piet, de hulp van sinterklaas die toevallig zwart is." Opvallend dat jij meent voor kinderen te kunnen spreken waarbij je stelt dat piet geen neger of slaaf is maar toevallig zwart. Respect voor jouw beleving en ervaring als zwart jongetje destijds maar de mijne waren anders en ik hoop dat jij ook respect kunt opbrengen voor kinderen die het anders ervaren.

msj_meijerink
msj_meijerink14 okt. 2013 - 8:39

De Zwarte Piet uitbeelden als een negroïde meneer stamt pas uit de 'romantische tijd' van rond 1850. Daarvoor was hij het blanke, beroete knechtje van Wodan en later Sinterklaas (de gekerstende vertaling van Wodan), die zwart was geworden van het door de schoorstenen klauteren. Ook de schimmel is een afkomstig van Wodan. Punt uit.

1 Reactie
HomoRidenti
HomoRidenti14 okt. 2013 - 8:39

En heeft u ook enig idee hoe het 'uitbeelden van die negroïde meneer' uitpakt in de beleving van sommige, donkere, Nederlanders? Want u legt wel uit hóe we aan de Piet in zijn huidige vorm zijn gekomen, maar de crux in dit verhaal laat u m.i. liggen: namelijk, hoe ervaren sommigen de Zwarte Piet in deze, huidige, vorm? Als u sec naar de figuur Piet kijkt, staat daar gewoon een stereotype neger in een onderdanige rol. Een soort Sjimmie van Sjors. En het is geen groot racisme waar we het hier over hebben, natuurlijk niet. Maar het zijn juist die triviale, kleine, dingetjes - een stereotyperinkje, een karikatuurtje - die op den duur kunnen gaan irriteren bij mensen. En die irritatie kan ik wel begrijpen in dit geval.

Ratelaar
Ratelaar14 okt. 2013 - 8:39

Dit is werkelijk een enorme non-discussie. Gekrenkte ego's, racisme welles/ nietes, gevoelige schenen, lange tenen, sociale dictatuur en verontwaardigde (blanke-) Nederlanders. En waar draait het om? Een suf volks feestje met zwarte geschminkte schoorsteenvegers of slaven afhankelijk van het kamp waar je onder schaart.

1 Reactie
Anonimus2
Anonimus214 okt. 2013 - 8:39

Als het jou persoonlijk niet raakt is het inderdaad een non-discussie. Diepzinnig gesproken.

[verwijderd]
[verwijderd]14 okt. 2013 - 8:39

Zouden we niet gewoon moeten teruggaan naar de oorsprong van begrippen? Ik heb het nooit nagezocht maar heb altijd aangenomen dat "Jodenkoeken" zo heten omdat ze misschien traditioneel door Joodse mensen werden gebakken en wie weet zelfs werden verkocht. De Sint komt uit Spanje, en het verhaal heet dat dat zou stammen uit de tijd dat het zuidelijke deel van Spanje door de Moren werd bezet die vanuit het Afrikaanse continent het moslim geloof kwamen verbreiden. En lang niet elke vlag dekt de lading, ik was niet een beetje verbaasd toen ik erachter kwam dan de doorsnee Amerikaan gruwde van de gedachte om "Filet Americain" te eten. En met onze opgefokte Russenhaat moeten we vast nu ook het zogenaamde "Russisch ei" van onze menukaart halen? Kom nou, racisme is wanneer iemand met racistische bedoelingen iets benoemt of publiceert. Als je op deze manier door onze taal wilt gaan spitten op zoek naar woorden waar een ander wel eens mee is beledigd dan zul je de dikke Van Dale met een recordtempo tot een aan anorexia lijdend boekje omgetoverd zien. Misschien is het maar goed dat zoveel mensen toch geen enkele waarde meer hechten aan onze taal en deze verwoesten met steeds meer Engelse woorden erin waarvoor we heel gewone en goede Nederlandse hebben. Als we er zo weinig waarde aan hechten kunnen we onze taal misschien maar beter gewoon opheffen dan zijn we van alle gezeur af. Kunnen we ons gaan druk maken over begrippen als Dutch giving (doen alsof je iets geeft terwijl je in werkelijkheid niets geeft) en Dutch dating (een meisje voor een leuke avond uitnodigen maar dan wel op haar eigen kosten) en onszelf dan in die taal lekker heel erg gediscrimineerd voelen...

1 Reactie
denmol
denmol14 okt. 2013 - 8:39

"Kom nou, racisme is wanneer iemand met racistische bedoelingen iets benoemt of publiceert." Ik ben het met je eens dat de inzet van de figuur niet zo bedoeld wordt maar het gaat erom dat het door sommigen wel gezien en als zodanig ervaren wordt als een, mijns inziens heden ten dagen, onnodig racistisch element.