Scholen kunnen op deze manier de overspannen jeugdzorg helpen ontlasten

Als docent en publicist schrijf ik met regelmaat over zaken die betrekking hebben op werken in het onderwijs en iets specifieker over het begeleiden van leerlingen met faalangst en examenvrees. Soms mag ik hierover met geïnteresseerden in gesprek, zowel binnen als buiten scholen en in sommige media. Voor mij een teken dat het aanpakken en mogen helpen reduceren van spanning onder scholieren aandacht verdient en nodig is.

Zo werd ik eens gevraagd om, naar aanleiding van een eerdere column, op NPO Radio 1 uitleg te geven over de begeleiding van leerlingen op school die last hebben van belemmerende spanningen. Het was een telefonisch gesprek. Via de livestream zag ik de studio, met daarin de presentator van het programma waar ik mee sprak en een veelgevraagd politiek commentator als gast. Terwijl ik werd voorgesteld als docent en faalangstreductietrainer, zag ik de politiek commentator achterover leunen in zijn comfortabele studiostoel, al lachend en hoofdschuddend. Zijn lichaamstaal maakte veel duidelijk: hij was niet gecharmeerd van het onderwerp en liet dat duidelijk merken.

Het begeleiden van leerlingen met belemmerende spanningen op cognitief, sociaal en/of motorisch gebied is een dankbare taak, naast het reguliere lesgeven. Na het organiseren van een informatieve ouderavond over wat faalangst is en hoe we daar op school mee helpen om te gaan, volgen gesprekken met leerlingen die in aanmerking willen komen voor deelname aan de training. We bieden een trainingscyclus voor leerlingen van de brugklas tot aan een examenjaar en specifiek voor leerlingen die in het examenjaar veel last ervaren van de prestatiedruk rondom de examens. Aan de hand van laagdrempelige en relativerende oefeningen wordt er ingezet op onder andere het leren omgaan met het maken van planningen, het aanpakken van het - meestal - overdadige multimediagebruik, het voeren van verhelderende gesprekken die ingaan op de problemen waarbij de meeste spanning zich voordoet en het blootstellen aan situaties die in meer of mindere mate stress veroorzaken.

Tussentijds is er bij zowel de faalangst- als de examenvreestraining tevens een ouderbijeenkomst in de avonduren, waarbij de deelnemende leerling met een ouder aanwezig is. Deze bijeenkomst is een krachtig element van de trainingscyclus, waarbij wordt ingezet op zaken als loyaliteit, de kracht van complimenten geven, kwaliteiten (h)erkennen en benoemen en waarbij daarnaast het zogeheten G-denken centraal staat. Een oefening waar zowel de leerlingen als de ouders een leven lang in elke spannende situatie mee aan de slag kunnen. Het zorgt voor waardevolle momenten en het is een mooi bewijs dat het effectief kan werken, wanneer leerlingen trots en met meer energie dan voorheen komen vertellen dat het al zoveel beter gaat met het onder controle hebben van hun spanningen. Soms zelfs nog jaren later.

Toch worden dit soort trainingen helaas nog weleens ten onrechte door de buitenwereld gezien als zweverig of weinig effectief. De reactie van de persoon in de radiostudio destijds is daarvan een voorbeeld. Het is een reactie die doorgaans voortkomt uit vooringenomen- en onwetendheid. Feit is dat de behoefte aan dit soort trainingscycli groot is, zowel binnen als buiten de schoolmuren in ons land. De mentale problemen bij leerlingen lopen immers op, scholen kunnen en mogen hier niet voor wegkijken.

In De Volkskrant las ik een artikel over de verdubbeling aan kosten in de jeugdzorg en de enorme toename aan de diverse soorten hulp voor jongeren die met allerlei mentale problemen kampen. Tevens was er al eerder de oproep om deze jongeren meer op te vangen door gebruik te maken van personen in ‘hun netwerk’, die kunnen helpen door op z’n minst een luisterend oor te bieden. Een ietwat dubieus voorstel, waaraan een bittere bezuinigingssmaak proefbaar is. Echter, door het steeds meer kosteloos verzorgen van de stress-reducerende trainingen op scholen, kunnen in elk geval deels de zorgen van ouders en kinderen worden weggenomen met betrekking tot de vraag of dit soort trainingen binnenkort nog wel vergoed zullen gaan worden. Want dat de vraag naar (mentale) zorg onder jongeren groot is en groeit, is inmiddels een feit. Dat er wegen zijn om op scholen een kleine, grootse bijdrage aan te bieden om met stress om te leren gaan, is daarbij een welkome oplossing.

Pascal Cuijpers is docent VO, publicist en auteur van o.a. ‘Alles van waarde is weergaloos!’