Samenwerking van SP met PVV in Pekela is overschrijding van een rode lijn, daarom leg ik mijn functie neer

Er zijn dingen die je niet expliciet met elkaar hoeft af te spreken, die te vanzelfsprekend zijn. Voor een partij als de SP die zich socialistisch noemt en menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit als basis heeft, is dat bijvoorbeeld dat je ook lokaal niet ineens de zegeningen van het kapitalisme gaat prediken. Maar ook dat je niet gaat samenwerken met uiterst rechtse partijen als de PVV die groot zijn geworden door zondebokpolitiek en regelmatig putten uit het fascistisch draaiboek.

Cordon sanitair
‘Socialisten zijn antifascisten’ stond er te lezen op een SP-spandoek vorig jaar in Amsterdam tijdens de landelijke demonstratie tegen racisme en fascisme waar we met een groep SP’ers uit het hele land waren. Dat de SP in Pekela nu samen gaat besturen met CDA en de lokale PVV (die wel de letters van haar naam gaat wijzigen) is dan ook onbegrijpelijk en voor veel SP’ers onaanvaardbaar. Samenwerking met uiterst rechts raakt de hele partij. Het besluit om het feitelijk bestaande cordon sanitair ten opzichte van de PVV en aanverwante partijen te doorbreken, wordt natuurlijk niet alleen de lokale afdeling maar de hele partij aangerekend.

We hebben bij andere partijen, die het cordon sanitair doorbroken hebben, gezien dat die samenwerking met de PVV niet alleen moreel verwerpelijk is en gevaarlijk vanwege de normalisering van uiterst rechts maar ook politiek ‘kryptoniet’ (dat spul waar Superman niet tegen kan). Vraag het CDA maar eens hoe de samenwerking is bevallen (gedoogconstructie in Rutte 1) of NSC (rechtsstaatverklaring kabinet Schoof)? Zij hebben een hoge prijs betaald.

Er waren naar aanleiding van het onderhandelen met de PVV in Pekela al leden die hun lidmaatschap hebben opgezegd en anderen die ermee worstelden. Ze hoopten lange tijd dat het nog min of meer goed zou komen. Maar onlangs stemden de lokale SP’ers massaal voor de samenwerking met de lokale PVV. Dit ondanks een dringend beroep van het partijbestuur om dat niet te doen. Oprichter en boegbeeld van de SP in Pekela, Hennie Hemmes, gaf in de media aan verder niks meer met de lokale SP te maken willen hebben uit protest tegen de samenwerking.

Zelfde gedachtengoed
De redenering van de lokale SP is dat de samenwerking met de PVV het beste is voor de inwoners van Pekela, dat de PVV daar eigenlijk geen PVV is en dat dit niks met de rest van het land en de partijgenoten (en hun smeekbedes om het niet te doen) te maken heeft. Dat de PVV’ers eigenlijk geen PVV’ers zijn, moest worden onderstreept doordat deze inmiddels hebben aangegeven onder een andere naam verder te gaan. Maar de PVV’ers zeggen zelf dat ze alleen de letters wijzigen, verder niets. Ze blijven dezelfde mensen, zelfde programma, zelfde gedachtengoed. Al die weken is er bovendien al onderhandeld tussen CDA, SP en PVV in Pekela op basis van een advies van de informateur dat door de lokale SP is omarmd. Deze onderhandelingen hebben geleid tot een coalitie en een coalitieakkoord. Dat dit gebeurd is, is onbegrijpelijk en niet goed te praten.

‘Niet in Pekela geboren’
Met wat window dressing doen of het nu ineens geen PVV'ers meer zijn is bovendien ongeloofwaardig. Het zijn dezelfde mensen die jarenlang de zondebokpolitiek van Wilders gesteund hebben, onder de PVV-vlag en naam (Lijst 4 PVV (Partij voor de Vrijheid)) nog maar een paar maanden geleden meededen aan de verkiezingen en in hun lokale verkiezingsprogramma (waar ze geen afstand van nemen!) teksten hebben staan als: ‘Nederland is van Nederland, Pekela is van Pekela’ ‘Steeds vaker zien wij mensen die niet in Pekela zijn geboren. Zij komen uit verre landen met andere normen en waarden die niet de onze zijn. Dat zorgt voor problemen die wij niet willen. Het Nederlands erfgoed verloederd waar je bij staat.’ (Het taalfoutje heb ik laten staan.) Hoe geloofwaardig is het om met deze mensen een coalitie te vormen en dan net te doen of het geen PVV meer is?

Meerdere SP-leden hebben tijdens de lokale onderhandelingen het landelijke partijbestuur opgeroepen om SP Pekela tot de orde te roepen en hen te bewegen de coalitiebesprekingen met de lokale PVV te staken. Dit naar aanleiding van het feit dat de SP in Pekela coalitiebesprekingen was gestart met de PVV en een woordvoerder van de landelijke SP in de media had aangegeven dit onwenselijk te vinden maar het besluit aan de afdeling Pekela te laten. Deze leden, waaronder ondergetekende, vonden dat onvoldoende.

Niet normaliseren
Samenwerking met uiterst rechts is zowel lokaal als landelijk altijd een principiële rode lijn geweest voor de SP. De politieke lijn en werkwijze van de PVV is zeer problematisch: het zaaien van haat, het uitsluiten van mensen op grond van afkomst en religie en het zagen aan de stoelpoten van de democratische rechtsstaat. Jan Marijnissen noemde dit ooit zelfs levensgevaarlijk. Het is principieel onverenigbaar met de SP-kernwaarden van menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Juist nu extreemrechts weer in opkomst is, is het aan socialisten om op te staan. Extreemrechtse politiek moet je niet normaliseren, maar bestrijden!

Het partijbestuur van de SP heeft zich uitgesproken tegen een samenwerking met de PVV maar ook alle vertrouwen gesteld in de lokale SP’ers dat zij niet in strijd met de beginselen en uitgangspunten van de SP zouden handelen. Dit vertrouwen blijkt niet terecht te zijn geweest. Met hun besluit brengt de afdeling Pekela de hele SP ernstige schade toe. Leden, actieve leden, waaronder zittende en oud-volksvertegenwoordigers worstelen nu met de vraag of ze wel lid kunnen blijven van een partij die op welk niveau dan ook in een coalitie gaat besturen met partijen die zondebokpolitiek bedrijven en een extreemrechts gedachtengoed hebben gesteund. En iedereen die uiteindelijk toch lid blijft, zal de keuze van Pekela telkens weer moeten uitleggen, ook al staan ze er zelf helemaal niet achter.

Gewetensbezwaren
Die schade aan de partij is een van de redenen om afdelingen en leden te schorsen en als het echt niet anders kan zelfs uit de partij te zetten. Autonomie van afdelingen is zoals het partijbestuur aangeeft belangrijk maar nooit volledig. Zo bepalen afdelingen in de SP niet zelf of ze mee mogen doen aan raadsverkiezingen. En als je samen in een vereniging zit, gelden er wat basisregels waar je je aan hebt te houden. Sommige daarvan zijn zo voor de hand liggend dat je ze niet eens expliciet hoeft af te spreken. Hoewel schorsen en uit de partij zetten een heel zwaar middel is, is dat precies wat er had moeten gebeuren. Anders schaadt de samenwerking in Pekela de hele partij en duwt het leden met gewetensbezwaren de partij uit. Door dat niet te doen maar de samenwerking in dit ene geval te tolereren (maar voor de toekomst wel uit te sluiten), doet het partijbestuur precies dat.

Laatste kans
Er was nog een laatste kans om dat te voorkomen maar die is niet gepakt. Op de partijraad van de SP van 27 juni 2026 stemde een groot aantal afdelingen voor een motie gericht op het niet tolereren van de samenwerking met de PVV of varianten daarop en het schorsen en uiteindelijk uit de partij zetten van de afdeling Pekela. Het was echter bij lange na geen meerderheid. Wel werd het voorstel van het partijbestuur gesteund om in de toekomst samenwerking met dit soort partijen wel uit te sluiten. Voor een aantal leden is dat voldoende, voor een aantal anderen is het een rode lijn die niet overschreden mag worden.

Ik weet dat er leden zijn die tientallen jaren lid en actief zijn geweest maar die naar aanleiding van ‘Pekela’ en het tolereren daarvan door het partijbestuur hun lidmaatschap hebben opgezegd. Ook ik zal me bij hen voegen. Dat betekent dat ik na in totaal bijna 12 jaar als statenlid en 11 jaar als fractievoorzitter van de SP in Gelderland bij de eerstvolgende vergadering van provinciale staten ga stoppen. Ik ga uit van de beste bedoelingen van iedereen en zie nog steeds heel veel goede dingen in de SP maar ik kan deze partij niet meer vertegenwoordigen. Ik trek een rode lijn bij samen besturen met uiterst rechts. En eigenlijk zouden alle socialisten dat moeten doen!

Eric van Kaathoven, nu nog fractievoorzitter SP Gelderland op persoonlijke titel