Joop

Rijksmuseum brengt Nederlands slavernijverleden naar voren

  •  
10-02-2017
  •  
leestijd 2 minuten
  •  
119 keer bekeken
  •  
Schermafbeelding 2017-02-10 om 08.53.38
Het Rijksmuseum in Amsterdam komt in 2020 met een tentoonstelling over het Nederlands slavernijverleden. Dat heeft museumdirecteur Taco Dibbits tegen de Volkskrant gezegd. Volgens Dibbits moet het museum ook de zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis tonen.
Met die beslissing slaat Dibbits een totaal andere weg in dan zijn voorgangers. Eerdere directeuren van het Rijksmuseum besteedden juist geen of amper aandacht aan de duistere kanten van de Nederlandse geschiedenis. Dibbits’ voorganger Wim Pijbes koos er bij de heropening van het Rijksmuseum in 2013 bewust voor de nadruk te leggen op de historische successen, zoals de Hollandse koopmansgeest, handel en meesterschilders als Rembrandt en Vermeer. Of zoals de Volkskrant het verwoordt:
Pijbes’ motto: het museum is ‘de schatkist van Nederland’, Dibbits gaat nu laten zien hoe de Hollanders aan sommige van die schatten gekomen zijn.
Voor de tentoonstelling hoeft het Rijksmuseum niet veel verder te kijken dan het eigen archief. Het museum beheert al veel kunststukken die de slavernijgeschiedenis bespreken. Zo zijn er diorama’s van slavenplantages, gemaakt door de Surinaams-Nederlandse kunstenaar Gerrit Schouten, maar ook etsen en schilderijen met afbeeldingen van slaven.
De tentoonstelling zal zich overigens niet alleen richten op het Nederlandse slavernijverleden in Suriname en het Caribisch gebied. Ook de donkere kanten van de geschiedenis in voormalig Nederlands-Indië komen aan bod.
Emeritus hoogleraar sociale en culturele antropologie Gloria Wekker reageert positief op de beslissing van Dibbits. Tegenover de krant laat zij weten:
‘Dit is heel goed nieuws. Het is conform een lijn die het Rijksmuseum eerder heeft ingezet, waarbij teksten bij werken die termen bevatten die beledigend zijn, of zo opgevat kunnen worden, worden vermeden. Het Rijksmuseum heeft toen al een interessante wending gemaakt.’
Ook Artikel1-lijsttrekker Sylvana Simons is enthousiast en hoopt dat de tentoonstelling aanzet tot een breder maatschappelijk debat:
‘Ik hoop dat het tot inzicht en bewustwording leidt, dat is denk ik het belangrijkst. De volgende stap is dat het slavernijverleden en het koloniale verleden een prominente plek krijgen in het curriculum van de scholen van onze kinderen.’
Meer info: Rijksmuseum
Afbeelding: Koopman met slaven in West-Indisch landschap, 1700-1725, anonieme schilder (collectie Rijksmuseum)
Delen:

Praat mee

Heb je een vraag, suggestie of wil je gewoon iets kwijt? Dat kan hier. Lees onze spelregels.

avatar

Reacties (22)

Don Quichote
Don Quichote11 feb. 2017 - 14:36

Mag ik een oprechte vraag stellen?...Ik hoor veel over problemen met het slavernij verleden van enkele mensen in de media. En dat sinds de laatste paar jaren intensief. Tijdens de periode dat mevr. Simmons was bij TMF bijvoorbeeld hoorde ik haar daar nooit over terwijl op dat moment zij heel jeugdig Nederland aan haar voeten had. Ik hoor niets over de problemen met het slavernij verleden vanuit Indonesië, Suriname, de benedenwindse of bovenwindse eilanden. Ik zie wel filmpjes hoe ( op de eilanden)daar Sinterklaas wordt gevierd met "gewone" zwart geschminkte pieten. Dat er een verleden is in Nederland met slavenhandel is duidelijk en heb ik ook zowel op lagere alsook op de middelbare school geleerd. Ik kan ook best willen geloven dat een slavernij verleden van overgrootouders op de tweede generatie negatieve indrukken moet hebben achtergelaten, maar op een vierde en vijfde generatie? In Nederland hebben we een herdenking van de afschaffing van de slavernij, twee zelfs als ik het nieuws goed heb kunnen volgen (onderlinge strijd over de datum) Herdenken en vieren . Maar om nou alle blanke Nederlanders over één kam te scheren met de opmerking dat we allemaal schuldig zijn etc... gaat me echt te ver.

dijkhuis2
dijkhuis210 feb. 2017 - 12:51

Prima, laat maar zien wat er 300 jaar gelden echt gebeurt is . . . maar laat dan ook zien welk deel van onze welvaart echt gebaseerd is op slavernij ... (sommige deskundigen die het sommetje gedaan hebben schatten de netto opbrengst op 1 grachtenpand in Amsterdam en misschien 5 in Middelburg). Dus ... doe het sommetje voordat je moraliseert

10 Reacties
Vuurrood
Vuurrood11 feb. 2017 - 10:46

De opbrengst van de slavernij wordt geschat op meer dan 750 miljoen hedendaagse euri! Waar staan die grachtenpanden met een gezamenlijke waarde van 750 miljoen euri? Stel je wat beter op de hoogte voor dat je wegkijkt. Feiten over de economische opbrengst van de slavernij zijn niet zo moeilijk te vinden!

dijkhuis2
dijkhuis211 feb. 2017 - 12:58

@Vuurrood ... erg knap van je dat je eenduidige feiten kunt vinden op het internet ... ik moet in u mijn meester erkennen In mijn onbetrouwbare geheugen zit een trivia feitje dat iemand 3 jaar in de archieven van de WIC heeft zitten te spitten en uiteindelijk tot de conclusie kwam dat kosten en opbrengsten ongeveer gelijk waren ... ook qua business was die slavenhandel geen goede zaak. https://nl.wikipedia.org/wiki/West-Indische_Compagnie#Slavenhandel PS was die 750 miljoen omzet of was het winst?

Vuurrood
Vuurrood11 feb. 2017 - 14:12

Dijkhuis: Is uw onbetrouwbare geheugen dermate onbetrouwbaar dat u niet meer weet wie er nu eigenlijk 3 jaar in de wic archieven heeft zitten spitten? Bij de uitzending van DWDD deze week naar aanleiding van deze expositie werd duidelijk verteld wat de opbrengst van de slavenhandel was! Als u wat minder energie besteed aan uw denigrerende toontje en wat meer aan het zoeken van feiten wordt u daar een stuk sympatieker van!

Vuurrood
Vuurrood11 feb. 2017 - 14:25

dijkhuis: Ter opfrissing van uw onbetrouwbare geheugen: https://www.ninsee.nl/news/belang-van-de-slavenhandel-voor-de-nederlandse-economie-1595-1829 Bedenk dat de getallen betrekking hebben op de gulden uit die tijd! Precies zoals deskundigen bij DWDD al aangaven!

Don Quichote
Don Quichote11 feb. 2017 - 14:58

@vuurrood.:Jij hebt het over een totaal van de bruto opbrengsten over 234 jaar .(terwijl slaven slechts 13 % van de opbrengst was in vergelijk met de handel in goud tijdens de 2de VIC) De kosten laat je buiten het vergelijk. De opbrengsten, uitgerekend door het subjectieve Ninsee, komen per jaar op gemiddeld 300.000 per jaar. Waar gaat de vergelijking de fout in ? De maatschappijen die zich met de slavenhandel bezighielden (met de opbrengsten in het lijstje) deden nog veel meer handel drijven, daarvan namen de slaven qua omvang de grootste groep van in maar van waarde niet. Dus die 750 miljoen van nu is zwaar overdreven en onjuist.

Don Quichote
Don Quichote11 feb. 2017 - 15:06

Twee misvattingen vormen de reden waarom er de afgelopen decennia voortdurend pogingen zijn gedaan om de slavenhandel en de koloniale slavernij tot belangrijke sectoren van de toenmalige economie te maken. Zo kopte de Volkskrant op 13 april 2012: 'Transatlantische slavenhandel profijtelijker dan gedacht' en werd gewezen op nieuwe berekeningen, die het economische belang van deze sector voor de Nederlandse economie veel groter maakten dan altijd was aangenomen. Dat kwam, doordat de vele illegale slavenhalers en de hoge bruto marges in de Nederlandse slavenhandel tot nu toe steeds buiten beeld waren gebleven. De nieuwe gegevens over de illegale slavenhandel vergroten inderdaad het aantal door Nederlanders verhandelde slaven met ongeveer 10 procent, van 550.000 tot 600.000. Dat betekent dat er tussen 1600 en 1800 op Nederlandse schepen gemiddeld niet 2.750 maar 3.000 slaven per jaar zijn vervoerd. Dat scheelt ongeveer één slavenschip per jaar. Daarin zie ik geen sterk argument om de economische invloed van de slavenhandel op Nederland plotseling veel hoger in te schatten dan voorheen. Daarbij zij bedacht dat in een van de topjaren van de slavenhandel, 1770, er ongeveer 30 tot 40 slavenschepen uit Nederlandse havens vertrokken, terwijl de totale Nederlandse koopvaardijvloot toen tussen de 1.500 en 2.000 schepen telde. Maar het ene schip is het andere niet en het is juist dat de slavenhandel werd gekenmerkt door grote verschillen tussen de inkoopprijs van de slaven op de Afrikaanse kust en de verkoopprijs in de West. Zo'n grote bruto marge lijkt op hoge winst te duiden, maar doet dat niet. Die marge was nodig om de vele kosten en risico's te dekken zoals de gages voor de bemanning, de sterfte onder de slaven, het verlies op de ongedekte cheques van de kopers van de slaven, averij, schipbreuk, kaping en confiscatie in oorlogstijd. De hoge marges waren een afspiegeling van de risico's en zeiden niets over de invloed van de slavenhandel op de Nederlandse economie. Zo zijn vandaag de dag in de detailhandel de brutomarges op de aan- en verkoop van levensmiddelen gemiddeld slechts een fractie van de brutomarges bij de aan- en verkoop van juwelen en sieraden. Toch zal niemand beweren dat supermarkten van geringer belang voor de Nederlandse economie zijn dan juweliers. De winsten geven een beter beeld en die waren zo gering dat de Nederlandse slavenhandel zich al bijna zelf had afgeschaft ver vóór het wettelijke verbod van 1814. Enfin, zo blijven we bezig, want behalve de illegale slavenhalers en de bruto marges zullen er in de toekomst ongetwijfeld wel weer nieuwe argumenten worden bedacht om het belang van de slavenhandel en slavernij groter voor te stellen. Als het om de herdenking van 1 juli 1863 gaat, is dat echter niet nodig. Daarbij gaat het niet om geld en winst, maar om het feit dat na die datum de vrijgelaten slaven hun leven voortaan naar eigen inzicht konden inrichten en dat de Nederlanders Afrikanen, Aziaten en Indianen niet langer als verhandelbare objecten mochten beschouwen noch in eigendom bezitten. Dat lijkt in onze ogen een bescheiden stap voorwaarts, maar het was wel degelijk een teken van vooruitgang. Herdenken dus! Piet Emmer is emeritus-hoogleraar geschiedenis te Leiden. Van Piet Emmer en Jos Gommans verscheen vorige maand het boek Rijk aan de rand van de wereld. De geschiedenis van Nederland overzee, 1600-1800 (Amsterdam, Bert Bakker).

dijkhuis2
dijkhuis212 feb. 2017 - 15:47

Don Vitto . . . dank voor het overzicht mbt de huidige inzichten

dijkhuis2
dijkhuis212 feb. 2017 - 16:12

Vuurrood . . . moet ik geklaag over belerende toontjes opvatten als een geldig argument in een discussie? - Bij deze een belerende beterende preek die ik als goed opgeleide sociale wetenschapper niet langer kan onderdrukken. Meten is weten ... als je weet wat je meet. ... Het maakt nogal uit of die 750 miljoen van u opbrengst of winst is Als die 750 miljoen opbrengst is dan meet dat bedrag het aantal slaven dat op Nederlandse schepen is vervoerd. ... als we onze huidige ethische inzichten onverkort van toepassing verklaren op 1770 dan meet dat bedrag dus de omvang van het retrospectief-criminele gedrag van "onze" zeevaarders ... (onze tussen quotes want ik ben 10e generatie Drent, die zeevaarders waren Amsterdammers en Zeeuwen ... u wilt niet weten hoe die Amsterdammers toentertijd Drenthe leeggeroofd hebben) Als er 750 miljoen opbrengst was terwijl de klosten 740 miljoen waren dan was de winst 10 miljoen . . . met 10 miljoen kun je 1 grachtenpand in Amsterdam en 5 in Middelburg kopen. . . .De bewering dat de welvaart in Nederland gebouwd is op de winsten van de slaven handel is dan evident flauwe kul. Dus . . . wees een vent . . . leg uit wat je eigenlijk beweerd ... is dat dat die oude Amsterdammers en Zeeuwen verachtelijke schurken waren ... (als Drent ben ik het om andere redenen helemaal met u eens) ... of beweert u dat de welvaart van Nederland gebouwd is op slavenhandel?

Don Quichote
Don Quichote13 feb. 2017 - 9:04

@Dijkhuis, De voorstanders van een enorme opbrengst door slavenhandel nemen alles wat ook maar mogelijk is mee in de optelsom, de werkverschaffing voor de scheepsbouwers, de voedselvoorziening voor onderweg, de salarissen van de bemanning, en noem maar op. Daarbij nemen ze (uit gemak of omdat niemand het merkt)de totalen van de scheepvaart uit deze tijd mee, maar van de 1000 a 1200 schepen waren er maar 30 a 40 slavenhalers per jaar. De voorstanders van hebben een erg royale berekening van opbrengst, maar inderdaad van winstmarge lees je niets. Als je het verschrikkelijke verhaal van de slavernij wil vertellen doe het dan ook eerlijk en proportioneel. Het was fout! Valt niets aan af te dingen. Maar op een buitenproportioneel opgedrongen schuldbesef zit niemand te wachten. En over V. kan ik niets anders zeggen dat "schreeuwen"in een debat het eigen ongelijk alleen maar aantoont.

dijkhuis2
dijkhuis214 feb. 2017 - 23:12

@Don Vito . . . ik ben er een grote voorstander van om het sommetje te doen voordat we moraliseren . . . maar het sommetje moet je wel eerlijk doen ... op het gevaar af dat ik moralistenn als vuurrood in hun vooroordeel versterk, moet ik in alle eerlijkheid wel zeggen dat de winst uit slavernij niet ophoudt bij de slavenhandel sec. We zijn het -schat ik- roerend eens dat de slavenhandel sec op zijn best een marginale handel was ... de winsten uit verkoop van slaven was dus beslist niet de basis van de gouden eeuw ... maar ... met die verkochte slaven werd wat gedaan ... ze werden op plantages te werk gesteld ... de plantages produceerden suikerruit, koffie, tabak, katoen enz.. ... met name de suikerverwerking heeft -zegt mijn onbetrouwbare geheugen- de Amsterdammers veel welvaart gebracht (de katoenverwerking heeft de Engelsen nog meer windeieren gelegd). Dus -in alle eerlijkheid- is het nog niet zo gek om er meer bij te halen dan allen de winst uit slavenhandel sec. PS het verhaal zoals ik het ken zegt dat de rijkdom van de gouden eeuw vooral gebaseerd was op super saaie zaken als haring uit de Noordzee, hout uit Scandinavië en graan uit de Baltische staten ... 80% van de welvaart was daarop gebaseerd ... de romantische heldendaden van de VOC en de WIC hebben hooguit 20% bijgedragen ... (svp herhaal deze banaliteiten niet tegenover Balkenende, Rutte en Wilders ... die jongens storten in als je ze berooft van hun romantische VOC wanen). Als we ons al moeten verontschuldigingen voor onze commerciële wandaden dan is zonder twijfel Denemarken als eerste aan de beurt (die jongens hebben we compleet geneokolonialiseerd) ... en vergeet ook niet dat de Amsterdammers alle turf uit Drenthe hebben gestolen ... en als je actueel wilt zijn ... wat dacht je van Gronings gas.

menage
menage10 feb. 2017 - 12:14

Lijkt me niks mis mee. Alle kanten van de medialle. Wekker heeft het dan wel weer mis, hoe kan je leren hoe iets echt was als je beestsje niet bij de naam noemt. Lijkt me contra-productief, want zo erg was het toch niet wordt het verhaal dan 2 generaties later. De werkelijkheid is hard, laten we niet elk tere ziel beschermen.

de Haas
de Haas10 feb. 2017 - 11:47

Heel goed initiatief. Feitelijke geschiedenis hieromtrent wordt nu te veel misbruikt door mensen als politiek ideologisch stokpaardje en daarbij zelfs als anti-blank racisme. Kan voor eens en altijd duidelijk gemaakt worden dat de Nederlandse samenleving nóóit de dagelijkse praktijk van slavernij heeft gekend zoals in het Zuiden van de VS, daar dus ook geen schuld aan draagt, en dat de gemiddelde Nederlander zich ook niet door de omgang met die in hun omgeving ontbrekende zwarte slaven door de praktijk als racist heeft kunnen vormen. De gewone Nederlander had genoeg aan het leven zelf en haar perikelen en vormde zich naar vreemde volken vooral door Duitsers, Fransen, e.d. Dat er dus ook niet, zoals Gloria Wekker met de van haar bekende theorieën, blanke Nederlandse generaties uit die tijd een collectief als ingeprente ervaring en houding t.a.v. zwarte mensen bewust en onbewust is doorgegeven die maakt dat de huidige blanke Nederlandse generaties nog steeds racistisch t.a.v. zwarte mensen zouden zijn. Het was, zoals de historici betrokken bij het Rijksmuseum ongetwijfeld zullen laten zien, een ten opzichte van de Nederlandse bevolking zeer kleine elite die met gebruik van zowel Nederlandse als inheemse medewerkers ver buiten ons land in de kolonieën zich schuldig maakten aan zwarte slavernijpraktijken. De opbrengsten kwamen nagenoeg volledig ten goede aan deze elite, net als die van de praktijk van dergelijke elites die de gewone blanke Nederlanders in eigen land uitbuitten, en ook niet kleinschalig, zoals in de aardewerk-, textielindustrie, de ontginningen, de veenkoloniën, etc. grenzend aan slavernij.

Jansen & Jansen
Jansen & Jansen10 feb. 2017 - 10:59

Het Rijksmuseum toont ons slavernijverleden. Lof alom. De gouden koets toont ons slavernijverleden. Kritiek alom. Logisch toch?

NicoSchouten
NicoSchouten10 feb. 2017 - 10:09

Het is wel belangrijk dat vermeld wordt dat het rijke kooplui, plantagehouders en met hen verbonden bestuurlijke machthebbers waren die zich met slavernij bezighielden. Dus dat het verbonden was met een klassenmaatschappij.

Maarten Heemskerk
Maarten Heemskerk10 feb. 2017 - 9:50

Dit lijkt mij een puur symbolishe vertononing richting mensen met een slavenverleden de meeste mensen in nederland is bewust van de slaververleden in Suriname en het Caribisch gebied al decennias lang. wat wel aan orde is de feitelijkheid van veel gebeurtenissen binnen de nederlandse geschiedenis wat betreft slavernij. Dit is een goede zaak voor de jeugd en opkomende jeugd die kan zien hoe de hele handel werd uitgevoerd en zal ook de boek openen over de slavernij in azie waar nederland zich ook bezig in hield en waar menigte daar niet eens bewust van is. Sylvana Simons is enthousiast en hoopt dat de tentoonstelling aanzet tot een breder maatschappelijk debat die naar niks zal leiden in nederland, volwassen nederland zal hier in grote kaders niet een stil voor zitten. vele hebben al direct en indirect aangegeven in intervieuws wat de zwarte piet thema betreft aangeven niks te boeien van slavenverleden. wat sylvana niet snap en vele zoals haar is dat nederland als staat eeuwen bewust is van zijn ''zwarte bladzijde'' maar dit als soort sybolishe vertoning naar voren will brengen aan mensen/staat die hier al eeuwen bewust van is. is het zelfde als een kind die een hard tikkje krijgt van zijn moeder en vraag waar je me slaat terwijl het kind bewust weet waarom

3 Reacties
menage
menage10 feb. 2017 - 12:17

Symbolisch? Lijkt me gewoon een thema net als andere tentoonstellingen hebben. In dat opzicht is elke jaar een dodenherdenking/bevrijdingsdag nu ook wel symbolisch te noemen. Want 90% van Nederland herdenkt niet echt iets concreets meer.

Don Quichote
Don Quichote11 feb. 2017 - 8:01

Als ik objectief naar het schilderij kijk zie ik geen enkele overeenkomst met zwarte piet. Ik moet op geen enkele manier aan dit schilderij denken wanneer ik de intocht van Sinterklaas zie of ligt dat dan weer aan mijn witte achtergrond?

Vuurrood
Vuurrood11 feb. 2017 - 10:49

Heremetiet, waar heb jij het over?

Reltiet
Reltiet10 feb. 2017 - 9:07

"De volgende stap is dat het slavernijverleden en het koloniale verleden een prominente plek krijgen in het curriculum van de scholen van onze kinderen." Waarmee de implicatie is dat deze zaken (al dan niet bewust) onderbelicht blijven? Ik zie deze uitspraken wel vaker voorbijkomen - het is gezien de politieke/sociale insteek van Mvr. Simons ook niet verwonderlijk dat zij aanhaakt bij deze gedachtengang. Echter, wetenschappelijk onderzoek naar de rol van de Nederlandse 'zwarte bladzijden' in het onderwijs lijkt haar geen gelijk te geven, zie ook: http://ketikotirotterdam.nl/cms/is-de-slaaf-slecht-bedeeld-in-het-onderwijs/ Als ik voor mijzelf mag spreken: Zowel de slavernij als het koloniale verleden waren vast onderdeel van mijn middelbare schoolperiode.

1 Reactie
alchemist2
alchemist210 feb. 2017 - 20:55

Klopt, dat er te weinig aandacht aan slavernij en het koloniale verleden zou worden gegeven is onzin. Die kritiek komt uitsluitend uit de monden van mensen die hun boekenkasten vol hebben staan met boeken over slavernij en aan alles wat ze zien en doen allerlei links leggen met de slavernij. Een beetje vergelijkbaar met mensen die uitsluitend de bijbel bestuderen en overal afbeeldingen van Jezus in zien.