Rekeningrijden, vooral de werkende armen gaan betalen

D66 en CDA hebben een plan voor kilometerheffing gepresenteerd: wie veel rijdt, betaalt meer. Voor wie het écht uitkomt – zorgmedewerkers, schoonmakers, ploegendiensters – kan dit honderden euro’s extra per maand betekenen.

Wie betaalt de rekening?
Stel je voor: een verpleegkundige in Drenthe stapt om 05.30 uur in haar auto, een schoonmaker in Limburg rijdt vanuit zijn dorp naar de stad, een ploegendienstmedewerker in Zeeland heeft geen bus meer om 22.00 uur. Allemaal hebben ze honderden euro's extra per maand aan kosten. Niet omdat ze luxe rijden, maar omdat ze moeten werken.

De cijfers liegen er niet om
Volgens analyses kost de voorgestelde kilometerheffing 7-8 cent per kilometer. Bij een gemiddelde afstand van 15.000 km/jaar betekent dat €1.050 – 1.200 extra per jaar. Wie in de stad woont en weinig kilometers rijdt, profiteert; wie ver moet rijden en afhankelijk is van de auto, betaalt de volle prijs.

Vakbonden waarschuwden al in mei 2023 dat werknemers zonder compensatie honderden euro's per maand extra kwijt kunnen zijn (CNV). Voor mensen in zorg, schoonmaak, logistiek en industrie is de auto geen luxe, maar noodzaak. De bus rijdt niet als hun dienst eindigt, de trein stopt niet bij hun werkgever. Voor hen is rekeningrijden een pure kostenverhoging en een belasting op de beroepseer.

En dan zijn de implementatiekosten nog niet eens meegerekend: alleen al het kastje dat in elke auto moet komen kost naar schatting €125 tot €225 per voertuig, bovenop de honderden miljoenen die de overheid al eerder heeft uitgegeven aan voorbereidingen.

Groen voor de elite?
Het plan wordt verkocht als groen en modern, maar in werkelijkheid is het een regressieve maatregel. Er zijn nog geen concrete compensatieregels voor lage inkomens of mensen in dunbevolkte regio's. De overheid moet dalende inkomsten uit accijnzen compenseren nu elektrische auto's vaker worden gereden maar wie draait daarvoor op?

Kwetsbare huishoudens
Onderzoek van TNO (2024) laat zien dat tussen 113.000 en 270.000 huishoudens kwetsbaar zijn voor hogere mobiliteitskosten door de energietransitie. Dit zijn vooral huishoudens met lage inkomens en veel autokilometers. In Zweden bestaan al congestieheffingen in steden als Stockholm, waar vergelijkbare zorgen over eerlijkheid leven.

Hoe kan het rechtvaardig?
Mocht dit plan doorgaan, dan moeten er structurele garanties komen: volledige compensatie voor onvermijdelijke dienstreizen, korting of vrijstelling voor regio's met weinig openbaar vervoer, overgangsmaatregelen voor lage inkomens en investeringen in betrouwbaar OV buiten stedelijke gebieden. Zonder zulke garanties blijft het een plan dat de werkende armen onevenredig hard raakt.

De kernvraag
Wie betaalt straks de rekening: de rijken of de werkende armen? Nederlanders die elke ochtend vroeg opstaan om Nederland draaiende te houden, verdienen solidariteit, geen extra lasten. Eerst denken, dan rekenen: zo’n plan mag niet de portemonnee van de werkende Nederlander leegtrekken.