Rare beestjes

Zelden voerde een Nederlands museum zo’n terechte, want meedogenloos de lading dekkende, slogan: ‘Een doodleuk museum’.                                        

Het Natuurhistorisch Museum te Rotterdam draagt die trotse slogan hoog in zijn vaandel en het is vooral zo’n goede zin omdat er geen woord aan gelogen is. Hier is Moeder Natuur in al haar overweldigende historische pracht te zien en alles en iedereen, met uitzondering van het personeel, is daar al vele jaren dood. (Tevens is het een geweldig leuk en leerzaam museum maar dat is natuurlijk inherent aan het gebodene).

Wel eens een ruwe zeerasp gezien of wellicht een penneschaft? In het Natuurhistorisch Museum te Rotterdam liggen ze. Een ontegenzeggelijk, nagenoeg hallucinante collectie aan botten, hele en halve skeletten, enge, vreemde en uitgestorven beestjes op sterk water en natuurlijk veel opgezette fauna.

Interssant is ook te zien dat het hart van de collectie (het Kabinet van Deinse) ons leert dat wij mensen, ons door de eeuwen heen anders zijn gaan verhouden tot de overige soorten in het dierenrijk. Een blikje ‘Garantiert reines wallfishfett’, op het deksel aangeprezen als eerste klas-schoensmeer is uitsluitend nog als curiosum te beschouwen. Walvisbaleinen die in een borstel werden verwerkt, maar ook de vele (bot-fragmenten) en andere specimen laten ons tijdreizen tussen perioden waarin een dier zover van de mens afstond dat het vooral verzamelwaardige en te preserveren ‘objecten’ waren.

In zijn onstuitbare scheppingsdrift heeft ook de mens zelf een klein stukje ‘natuur’ toegevoegd, zo blijkt. De kleine vitrine, gewijd aan een fascinerende collectie dierlijke folly’s, is daarvan het dode bewijs.                                                                   

Samengestelde fabeldieren die nooit hebben bestaan maar door bekwame taxidermisten in elkaar werden geknutseld met een samenraapsel uit het dierenrijk, zo divers als de natuur zelf. Bedrieglijk echt líjkende dieren, zou men niet beter weten (Er staat zelfs een harpij!).

Al in de middeleeuwen produceerde men dergelijke ‘monsters’ door bijvoorbeeld het bovenlijf van een aap en het karkas van een vis aan elkaar te naaien en zodanig te slijten als het lijk van een zeemeermin. Legendes als ‘De meermin van Haarlem’ gaven voeding aan de menselijke behoefte hun monsters ook ín het echt’ te aanschouwen (Rond 1400 spoelde bij Edam een vervuilde, naakte vrouw aan die later vooral bekend kwam te staan als ‘De meermin van Haarlem’ of in de volksmond ‘het groene wijf’). Het bewijs van een bestaande soort of historische hysterie, wie zal het zeggen..?                                    

Jenny Hannivers noemde men ze later, zo rond 1900. Kleine, uit (zee-)dieren geconstrueerde monstertjes. Kunstwerken op zich, die in de negentiger jaren een fabuleus vervolg kregen in de collectie van Dr. Peter Ameisenhaufen.

De op mysterieuze wijze verdwenen zoöloog catalogiseerde o.a. de Hermafrotaurus, een onooglijk tweekoppig hertje, de Solenoglypha polipodida, een angstaanjagende, twaalfvoetige slang en de aandoenlijke Alopex Stultus, een zeedier met het lichaam en voorpoten van een vos en de kop van een schildpad.

Deze ultieme fantasiecollectie was het geesteskind van Spaanse kunstenaars Joan Fontcuberta en schrijver/fotograaf Pere Formiguera. Zowel Ameisenhaufen als zijn vondsten bestaan niet maar werden wel op ongelooflijk realistische wijze op de gevoelige plaat vastgelegd én geëxposeerd. Het bestiarium werd tevens begeleid door tekeningen en taxonomische beschrijvingen van hun vermeende leefomgeving en gedrag.

Of de in het Natuurhistorisch museum getoonde ‘monsters’ geïnspireerd zijn op deze fameuze collectie is onbekend. Ze doen er in elk geval zeker en doodleuk, niet voor onder.