Protestmuziek is terug. Maar wat levert het op?

Of je nu van hiphop, punk of singer-songwriters houdt, het kan je niet ontgaan zijn: het schrijven van maatschappijkritische liedjes is weer helemaal in. Muziek wordt steeds vaker ingezet als wapen tegen onrecht. Ik schreef er een boek over met de titel Soundtrack voor de revolutie – verhalen over protestmuziek, anarchisme en andere manieren om de wereld te versleutelen.

Voor dit boek sprak ik onder anderen met Nederlands eerste protestzangeres José. In 1967 bracht ze de single Als je alle kranten leest uit: een genadeloze aanklacht tegen oorlogvoering. Toen ik haar vroeg hoe ze op die tijd terugkijkt, was haar eerste antwoord: 'Zinloos'. Die reactie onderbouwde ze met de woorden: 'De wereld staat er nog altijd slecht voor en de oorlogsmachine dendert maar door.' Daar is weinig tegen in te brengen. Maar het verwondert me altijd weer dat mensen zinloos als synoniem zien voor actievoeren. Gelukkig gaf José naderhand ook toe dat het een geweldige tijd was om samen met andere artiesten als Els Molenaar, Mariska Veres en Rita Hovink op het podium te staan.

Maar niet alleen José is kritisch over protestmuziek. Ik merk het ook in mijn omgeving. 'Aan protestmuziek is heel veel geld verdiend', krijg ik regelmatig te horen. Ook dat klopt. Maar is het dan allemaal maar zinloos?

Een van de personen die ik uitgebreid heb geïnterviewd, is Laurens Ham, die ik gekscherend tot professor van de protestmuziek heb benoemd. In 2020 schreef hij het boek Op de Vuistover vijftig jaar politiek en protestliedjes in Nederland. Hij opent een schatkist aan Nederlandse protestmuziek waar geen einde aan lijkt te komen. In Nederland wordt veel protestmuziek gemaakt. Maar in mijn boek geeft hij ook aan dat er heel veel krachtige voorbeelden zijn van Nederlandse protestliedjes, 'maar om daadwerkelijk verandering te brengen is er toch wat anders nodig blijkbaar'.

Zelf blijf ik positief. Ik zie van alles gebeuren. Zo wordt er binnenkort in Zwartsluis een workshop 'Protestmuziek spelen op gitaar' gegeven en worden er in plaatsen als Amsterdam, Den Haag, Amersfoort, Deventer en Dordrecht de komende weken activiteiten rondom protestmuziek georganiseerd.

Maar ik moet ook bekennen dat ik, ondanks het feit dat er in Nederland heel veel protestmuziek wordt gemaakt, geen enkele artiest kan noemen van wie ik verwacht dat die daadwerkelijk verandering teweeg zal brengen. Dat neemt niet weg dat er zomaar iets kan ontstaan de komende tijd. Uiteindelijk moeten we er niet op vertrouwen dat een artiest verandering gaat brengen. Dat zullen we gezamenlijk moeten doen. Zo viel er gisteren te lezen over een vrolijk lied tegen fascisme dat de Franse straten verovert. Ik heb er alle vertrouwen in dat de Nederlandse jeugd met een passend antwoord komt om de opkomst van extreemrechts in Nederland een halt toe te roepen. Mijn stem hebben ze alvast. Zing jij ook mee?