Premier Jetten en de koning dineren bij Trump, terwijl Iran bloedt

Half april schuiven de koning en koningin samen met premier Jetten aan voor een diner met president Trump. Op papier een klassiek staatsbezoek, in werkelijkheid een diplomatiek mijnenveld. De timing is niet alleen ongelukkig, ze is ronduit explosief.

Terwijl het gezelschap zich opmaakt voor beleefde gesprekken en protocollaire handdrukken, escaleert elders een oorlog die steeds nadrukkelijker buiten de grenzen van het internationaal recht treedt. De militaire acties van de Verenigde Staten en Israël in Iran met aanvallen op ziekenhuizen, scholen, energievoorzieningen, medicijnfabrieken en cultureel erfgoed hebben tweeduizend burgerslachtoffers geëist. Toch blijft premier Jetten spreken van “begrip” voor deze illegale interventie. Dat morele vacuüm reist binnenkort mee naar Washington.

Aan tafel met een onvoorspelbare president
Nederland kiest ervoor te dineren met een president die zich structureel schofferend uitlaat over Europese leiders. De recente vernedering van Zelensky in het Witte Huis staat nog vers in het geheugen. Ook de Franse president Macron moest het ontgelden en lijkt, figuurlijk én letterlijk, nog bezig met het herstellen van een klap op de kaak. De Britse premier Starmer en anderen kregen eveneens hun deel van Trumps spot en minachting.

Tijdens een ontmoeting waarbij ook de Duitse leider Merz aanwezig was, viel Trump openlijk de Spaanse premier Sánchez aan. Spanje werd weggezet als “verschrikkelijk” en Trump dreigde zelfs alle handel stop te zetten. Nog ernstiger: hij suggereerde de Amerikaanse militaire bases in Spanje desnoods zonder toestemming te gebruiken voor een aanval op Iran, een directe minachting voor de soevereiniteit van een EU-lidstaat. Opvallend was de stilte van Merz, die geen woord van protest liet horen en daarmee een pijnlijk gebrek aan Europese solidariteit toonde. 

De vraag is onvermijdelijk: als Trump Europese landen zo tegen elkaar uitspeelt, wat weerhoudt hem ervan Nederland te gebruiken als volgende pion in zijn verdeel-en-heersstrategie?

Een patroon van vernedering
Het is geen incident, maar een patroon. Trump sprak eerder smalend over Denemarken, dat volgens hem met hondensledes zijn defensie zou versterken. Britse oorlogsschepen noemde hij speelgoed. De NAVO werd door hem afgedaan als een papieren tijger, en hij flirt openlijk met terugtrekking uit het bondgenootschap.

Daarbovenop komt dat Trump momenteel ook binnenlands onder zware druk staat, onder meer door het Epstein-dossier, dat hem in een uiterst negatief daglicht plaatst. Juist in zo’n context gebruikt hij internationale ontmoetingen vaak om zijn imago op te poetsen of om uit te halen naar bondgenoten. 

Een onervaren premier tegenover een wispelturige machtspoliticus
Premier Jetten, die eerder scherpe kritiek uitte op Trump en hem zelfs een gevaar voor de internationale veiligheid noemde, begeeft zich hiermee op glad ijs. Trump staat bekend als iemand die gevoelig is voor prestige en persoonlijke aanvallen niet vergeet. De kans dat dit diner ontaardt in provocerende of zelfs beledigende uitspraken is reëel. Diplomatieke ervaring en weerbaarheid zijn dan essentieel, kwaliteiten die Jetten nog moet bewijzen op dit niveau. Het risico bestaat dat Nederland niet alleen geen weerwoord biedt, maar ook impliciet instemt door simpelweg aanwezig te zijn.

Strategisch en moreel verlies
Door dit bezoek zoekt Nederland toenadering tot een leider die internationaal steeds geïsoleerder raakt en wiens beleid economische en geopolitieke schade veroorzaakt. Tegelijkertijd zet Nederland zijn relatie met Iran op het spel. In de ogen van Teheran kan dit bezoek worden gezien als een bevestiging dat Nederland zich schaart achter de Amerikaanse militaire acties, inclusief het gebruik van duizenden bommen op Iraans grondgebied.

De gevolgen kunnen tastbaar zijn. In strategisch cruciale regio’s zoals de Straat van Hormuz, waar mondiale handelsstromen samenkomen, kan Nederland hierdoor op achterstand raken. Waar andere landen mogelijk doorgang krijgen, zou Nederland geconfronteerd kunnen worden met blokkades en sancties.

De les van Macron en Poetin
Het bezoek roept herinneringen op aan 2018, toen Macron afreisde naar Poetin terwijl Rusland betrokken was bij conflicten in Oekraïne en Syrië. Dat bezoek werd destijds gezien als een poging tot dialoog, maar kreeg felle kritiek in eigen land en binnen Europa omdat het overkwam als een normalisering van controversieel en gewelddadig beleid. Dreigt Jetten nu dezelfde fout te maken?

Diplomatiek explosief
De kans is groot dat noch de koning, noch Jetten president Trump openlijk zullen bekritiseren. Tegelijkertijd is het risico aanwezig dat Trump zelf juist wel de aanval opent, met mogelijk seksistische opmerkingen over koningin Máxima of provocerende uitspraken richting Jetten die openlijk uitkomt voor zijn homoseksualiteit. Zeker gezien eerdere waarschuwingen van Wilders aan Trump over Jettens uitspraken, ligt een diplomatiek incident op de loer. Als dat gebeurt zonder stevig weerwoord, kan dit niet alleen Nederland beschadigen, maar ook de verhoudingen binnen de EU verder onder druk zetten. 

Een bezoek zonder duidelijke koers
Wat als dit diner samenvalt met nieuwe aanvallen op Iraanse burgers, burgerdoelen als energiecentrales, bruggen, dammen en olieinstallaties? Wat betekent het als Nederland dan gewoon blijft aanschuiven? Wanneer verandert diplomatie in stilzwijgende goedkeuring? Nederland profileert zich als land van internationaal recht. Juist daarom is dit bezoek zo precair. Het schuurt met alles waar Nederland voor zegt te staan. De vraag is niet alleen of dit bezoek verstandig is. De vraag is of Nederland zich kan veroorloven dat het verkeerd uitpakt. Als het bloedvergieten in Iran tot dramatische porporties escaleert. Want één ding is zeker: dit is geen gewoon diner. Dit is diplomatiek dynamiet.