Politie gebruikt vrijwel onbekende inlichtingendienst om vreedzame activisten te volgen

De Nederlandse politie beschikt over een weinig bekende inlichtingendienst die systematisch informatie verzamelt over vreedzame klimaat-, dierenrechten- en pro-Palestina-activisten. Het Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) zet daarbij vergaande middelen in zoals informanten, GPS-trackers en geheime observaties – terwijl democratisch toezicht en een duidelijke wettelijke basis ontbreken. Dat blijkt uit berichtgeving van de Correspondent.

Zo kreeg een bewoner in Eindhoven onlangs te maken met deze werkwijze toen een agent tijdens een brandveiligheidscontrole stickers van Extinction Rebellion en Palestijnse vlaggen in zijn woning registreerde in politiesystemen. Hoewel een klachtencommissie dit onrechtmatig noemde, werd de registratie gehandhaafd omdat "leden van Extinction Rebellion structureel de openbare orde verstoren". TOOI verzamelt ook massaal persoonsgegevens uit de Basisregistratie Personen en fotografeert activisten heimelijk, zelfs wanneer deze zich alleen schuldig maken aan geweldloze demonstraties die juridisch zijn toegestaan.

Experts waarschuwen voor een gebrek aan democratische controle. In tegenstelling tot de AIVD heeft TOOI geen onafhankelijk toezicht of heldere wettelijke bevoegdheden, maar baseert zich slechts op een algemeen artikel uit de Politiewet. Hoogleraar Jon Schilder spreekt van praktijken die "niet passen in een democratische rechtsstaat", terwijl de Nationale Ombudsman momenteel onderzoek doet naar mogelijke schending van de demonstratievrijheid.

Desondanks hebben opeenvolgende ministers van Justitie (eerst Dilan Yesilgöz, daarna David van Weel, beiden VVD), volgehouden dat deze werkwijze rechtmatig is. Sterker nog, de vrijheid waarmee de politie deze rechten verder kan beperken lijken alleen maar te worden uitgebreid. Zo ligt er een wetsvoorstel waarmee agenten binnenkort ook stiekem kunnen toetreden in appgroepen, zonder dat hier eerst een rechter naar heeft gekeken. De Correspondent schrijft:

"Het is een voorstel dat past in een langere trend, waarin het demonstratierecht steeds verder beperkt wordt. Bijvoorbeeld door het verbieden van gezichtsbedekkende kleding, of het plan om snelwegblokkades met een aparte wet strafbaar te stellen. Ook op andere plekken in de maatschappij wordt de laatste jaren steeds harder opgetreden tegen demonstranten. Denk aan de jarenlange gebiedsverboden voor klimaatactivisten die Schiphol oplegde. Of de Universiteit Leiden, die undercoverobservanten inzette en beveiligers demonstrerende studenten liet achtervolgen tot in winkels ver bij het universiteitsgebouw vandaan. Allemaal beperkingen die ervoor zouden kunnen zorgen dat burgers zich minder vrij voelen om naar een demonstratie te gaan – het zogenaamde chilling effect."