Poging tot gijzeling in de Haagse binnenstad

Een zogenaamd constructief conglomeraat van rechtse partijen heeft een brief gestuurd aan het kabinet. In die brief zeggen ze dat ze onder voorwaarden bereid zijn een belastingdeal te sluiten. Joost Eerdmans noemt het ‘samen uit, samen thuis’, maar ‘je geld of je leven’ past beter. 

Knipgedicht
Eerdmans, Vermeer en Stoffer hebben de koppen bij elkaar gestoken en bieden het kabinet een weg over rechts voor een Belastingplan en steun voor alle begrotingen die nog op tafel komen. Ze willen daarvoor wel een paar kleine aanpassingen terugkrijgen. Schaf abortus af, breng het Stikstofslot terug en bouw een hek met schrikdraad rondom Nederland. Het wordt een ‘constructief aanbod’ genoemd, maar het voelt meer als een poging om Jettens progressieve idealen te gijzelen. De brief is niet letter voor letter geknipt uit kranten en tijdschriften, maar als je kijkt naar wat er op tafel ligt, lijkt het alsof die rechtse rakkers onze regering willen gijzelen voor losgeld. Het heet een constructief aanbod en, als je naar de andere rechtse partijen in de Kamer kijkt, kan het opbouwend lijken. Maar wie het hele spectrum overziet, ziet dat hun voorstellen eerder vooral destructief zijn. De drie partijen willen strengere asielregels, grote veranderingen in het stikstofbeleid, het intrekken van de verruiming van de abortuswet, eisen over draagmoederschap en natuurlijk een stapel lastenverlichting waarvan ze niet kunnen zeggen hoe die betaald moet worden. Dat komt later wel. 

Nog strenger? Hoe dan?
Begin bij asiel. Nederland heeft bijna twee jaar een kabinet gehad waarin de PVV de toon zette en minister Faber wetten over asiel door de Kamer joeg. In april stemde de Senaat in met het tweestatusstelsel. Alleen het strafbaar stellen van illegaliteit viel, omdat zelfs de Eerste Kamer vond dat dit te ver ging. Het asielbeleid is zo streng dat elke Nederlander met een beetje menselijkheid zich er diep voor schaamt, en toch wil JA21 er nog een schepje bovenop. Wat dan, Joost? Wil je vluchtelingen tegen de muur zetten en hun executies livestreamen? Dat gaat misschien zelfs voor Eerdmans wat ver, maar de Spreidingswet moet een tandeloze tijger worden in plaats van een instrument om gemeenten te dwingen een humanere opvang te verzorgen dan asielzoekers op het gras laten slapen in Ter Apel. Eerdmans heeft niet zoveel problemen met buiten slapende asielzoekers, want door klimaatverandering wordt het toch niet meer zo koud als vroeger. Minister Van den Brink heeft al meermaals gezegd dat hij geen strengere asielregels kan toezeggen, omdat dat in strijd is met de wet. Maar daar gaat het JA21 niet om. Het is scoren bij domrechts die een migratiecrisis ervaren. Eerdmans weet dat bij elke verstrenging het hele spectrum een stuk naar rechts wordt getrokken en als we niet oppassen eindigt het bij Amerikaanse taferelen waarin paramilitaire knokploegen jacht maken op mensen zonder papieren.

De mannenbroeders van de SGP
Dan Stoffer en zijn christensmurfjes. De SGP noemt het intrekken van de abortusverruiming een harde voorwaarde. Daarnaast vraagt de partij om een pas op de plaats bij draagmoederschap. Een partij met een handvol zetels gaat voor ons allemaal bepalen welke medisch‑ethische kwesties “omstreden” zijn. Toevallig zijn dat precies de kwesties waarin vrouwen meer zeggenschap krijgen over hun eigen lijf. Zo’n eis is geen compromis, maar een chantagepoging van een religieuze minderheid die haar akelige overtuigingen via de begroting aan de rest van het land wil opleggen. Hier moet D66 laten zien waar het voor staat. De partij van de premier heeft haar naam gebouwd op zelfbeschikking. Als die principes bij de eerste begrotingsonderhandeling worden ingeruild voor een paar zetels steun, blijft er weinig over van Van Mierlo’s idealen. Ik hoop dat Jetten een ruggengraat blijkt te hebben en duidelijk zegt dat medisch ethische kwesties niet op tafel liggen tijdens deze onderhandelingen. 

Groundhog Day met de BBB
De derde partij die zich heeft aangesloten bij dit rechtse kinderfeestje is de BBB. Die eisen, je raadt het al, minder stikstofregels. Het lijkt godverdomme wel Groundhog Day. Sinds de Raad van State in 2019 het PAS van tafel veegde, zit Nederland op slot. Huizen worden niet gebouwd, wegen niet aangelegd en boeren leven al jaren in onzekerheid. Deze zomer kwam het kabinet eindelijk met een stikstofpakket dat perspectief biedt op vergunningverlening. Op het moment dat we allemaal het licht zien aan het einde van de tunnel, willen de koeienknuffelaars van de BBB de regels weer afzwakken. Iedereen die de afgelopen jaren heeft opgelet, weet hoe dat afloopt. Elke afzwakking eindigt bij de rechter, en elke uitspraak zet het land opnieuw stil. De BBB verkoopt het als hulp aan de boer, maar het is een garantie op nog een paar jaar stilstand. Voor iedereen, ook voor de boeren.

Er is een andere weg
Het goede nieuws is dat het kabinet zich niet laat gijzelen door rechtse randdebielen. Pro en Volt hebben in september gezegd dat ze als één blok met het kabinet willen onderhandelen. Met de steun van die twee partijen heeft het minderheidskabinet nu een meerderheid in beide Kamers: 87 zetels in de Tweede Kamer en 38 zetels in de Eerste Kamer. Het is een krappe meerderheid, maar het is een meerderheid die niet vraagt om verworven rechten in te leveren. Jesse Klaver en Laurens Dassen zeggen dat ze klaar zijn om compromissen te sluiten om het land vooruit te helpen. De linkse partijen willen een eerlijke bijdrage van de allerrijksten. Daar ligt het probleem. Daar is de VVD op z’n zachtst gezegd geen voorstander van en de voormalige liberalen frustreren ieder gesprek dat daarover in alle redelijkheid kan worden gevoerd.

Triodos‑hoofd­econoom Hans Stegeman wees al op die pijnlijke plek toen het coalitieakkoord uitkwam: vermogens blijven buiten schot, en de vrijheidsbijdrage wordt betaald uit arbeid, niet uit kapitaal. Wie werkt of ziek is, betaalt. Wie vermogen heeft, ontspringt de dans. De Franse econoom Gabriel Zucman legde in februari in de Tweede Kamer uit hoe het anders kan. Volgens zijn onderzoeksteam betalen de rijkste Nederlanders per saldo zo’n zeventien procent belasting. Voor de gemiddelde Nederlander geldt veertig tot vijfenveertig procent. Zijn oplossing is een minimumbelasting van twee procent op vermogens boven honderd miljoen euro. Die belasting raakt geen spaarder, geen MKB-er en geen gepensioneerde. Alleen een groep superrijken, laten we zeggen Quote 500 materiaal, die nu de fiscus ontloopt moet dan een kleine bijdrage leveren. D66‑Kamerlid Oosterhuis noemde het logisch om in te voeren en vroeg zich af waarom dat niet gebeurt. Zelfs staatssecretaris Eerenberg van Financiën noemde het voorstel “op papier een logische manier” en schreef: “Een rechtvaardig belastingstelsel heft naar draagkracht.” Daarna verschool hij zich achter uitvoeringsproblemen.

Er is geld
Het geld is er, maar het ligt in een private kluis of wordt geïnvesteerd in vastgoed of olie of wapens. Een belasting op grote vermogens is geen jaloezie of radicale linkse droom. Het is eerlijk en solidair. Het is niet te verklaren dat de vermogens van de Quote 500 elk jaar groeien terwijl niemand daarvoor ook maar iets hoeft te doen, en dat arbeid steeds zwaarder wordt belast en thuiszorg wordt gekort. Wie van de economie profiteert, moet meebetalen aan het land dat dat mogelijk maakt. Jetten moet kiezen. Hij kan een rechts blok steunen dat de rekening doorschuift naar de volgende generaties, terwijl het toekomstperspectief al onder druk staat. Hij kan kiezen om het stikstofslot weer op de voordeur te zetten en via de achterdeur het recht op abortus te beperken. Of hij kiest een progressieve meerderheid die vraagt om iets heel eenvoudigs: laat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. Zijn eigen partij noemde het logisch, zijn eigen staatssecretaris noemde het rechtvaardig, en de regeringspartner CDA heeft solidariteit en gerechtigheid al sinds de jonge jaren van Dries van Agt als kernwaarden. Daarom zullen zij ook de linkse route toejuichen, want eerlijk delen versterkt de samenleving, terwijl groeiende ongelijkheid steeds meer tweedeling veroorzaakt.