Philippe Sands ontvangt Vredesprijs en haalt uit naar het Duitse zwijgen over Israëlische oorlogsmisdaden

De Frans-Britse jurist Philippe Sands heeft bij de uitreiking van de Vredesprijs van de Duitse Boekhandel scherpe kritiek geuit op de Duitse houding tegenover Israël. Volgens de internationaal jurist is het Duitse „zwijgen” over schendingen van het internationaal recht „onfatsoenlijk”.

Duitsland Vandaag berichtte in juni al over de toekenning van de Vredesprijs aan Sands. Zondag nam hij de onderscheiding daadwerkelijk in ontvangst in de Paulskirche in Frankfurt, tijdens de afsluiting van de Frankfurter Buchmesse. In aanwezigheid van bondspresident Frank-Walter Steinmeier gebruikte Sands zijn dankwoord onder meer om Duitsland aan te spreken op zijn houding tegenover Israël. "Het is niet antisemitisch. Het is niet anti-Israël. Het is de waarheid”, zei Sands over het benoemen van schendingen van het internationaal recht.

‘Het Duitse zwijgen klinkt luid’
Sands richtte zich in zijn rede uitvoerig tot Duitsland. Het land heeft volgens hem veel misdaden en gruweldaden elders in de wereld veroordeeld. "Maar als het gaat om Israël, de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, klinkt het Duitse zwijgen tot op de dag van vandaag luid”, zei hij.

Ook de beperkingen van het publieke debat in Duitsland noemde hij "verontrustend”. Mensen die internationale misdrijven aan de orde stellen, zouden volgens hem niet het zwijgen mogen worden opgelegd, buitengesloten of bestraft omdat zij gebruikmaken van hun vrijheid van meningsuiting. "Het zwijgen over het feit dat misdrijven zijn gepleegd, is onfatsoenlijk”, zei Sands. Hetzelfde geldt volgens hem voor het monddood maken van mensen die dergelijke misdrijven proberen aan te kaarten.

Hij wees erop dat veel landen inmiddels Palestina als staat hebben erkend, sancties hebben ingesteld of het Israëlische optreden in de bezette Palestijnse gebieden als etnische zuivering hebben bestempeld. "Duitsland weet wat etnische zuivering is. Waarom dan het zwijgen?”, vroeg Sands.

Duitse staatsraison
Daarmee raakte Sands aan een bijzonder gevoelig punt in het Duitse debat: de verhouding tussen de Duitse staatsraison tegenover Israël en de universele geldigheid van het internationaal recht. Volgens Sands kan de Duitse staatsraison niet betekenen dat het land zwijgt over internationale misdrijven wanneer die door een bevriend land worden gepleegd. Duitsland moet volgens hem juist zijn stem laten horen, ongeacht waar dergelijke misdrijven plaatsvinden en wie ervoor verantwoordelijk is. "Ook als het vrienden zijn, vooral als het vrienden zijn”, zei Sands.

De Frankfurter Allgemeine Zeitung legt in een beschouwing over de rede eveneens de nadruk op die tegenstelling. De krant vat Sands’ boodschap zo samen dat Duitsland moet bepalen of het zijn staatsraison ziet als onvoorwaardelijke trouw aan het Israëlische beleid, of als een beginsel waarbij het internationaal recht voor iedereen op dezelfde manier geldt. "Zwijgen is niet de juiste weg. Niet voor een familie. Niet voor een gemeenschap. Niet voor een land”, zei Sands onder applaus.

Hamas en het recht op zelfverdediging
Tegelijkertijd veroordeelde Sands nadrukkelijk de aanvallen van Hamas op 7 oktober 2023. Die waren volgens hem "afschuwelijk” en vormden een ernstige schending van fundamentele regels van het internationaal recht. Israël heeft volgens Sands, net als iedere andere staat, het recht zich te verdedigen. Dat recht is volgens hem echter niet onbeperkt en moet binnen de grenzen van het internationaal recht worden uitgeoefend.

Ook de discussie over de vraag of Israël genocide pleegt op de Palestijnen leidt volgens Sands af van de kern. Hij noemde die vraag een "nutteloze afleiding”, omdat er volgens hem geen hiërarchie bestaat tussen de verschillende internationale misdrijven. Of het nu gaat om genocide, oorlogsmisdaden of misdaden tegen de menselijkheid: ze moeten volgens hem worden aangeklaagd. Mensen die dat doen, zouden niet vanwege hun woordkeuze het zwijgen mogen worden opgelegd.

Nakomeling van Holocaustoverlevenden
De familiegeschiedenis van Sands speelde een belangrijke rol in zijn rede. Hij is een nakomeling van Holocaustoverlevenden. Tachtig leden van zijn familie werden vermoord. Zijn grootvader overleefde in Parijs.

Sands werd in 1960 in Londen geboren en is hoogleraar internationaal recht aan University College London. Als jurist was hij betrokken bij talrijke internationale rechtszaken en zette hij zich onder meer in voor Palestijnen, Rohingya, Georgië en Oekraïne. Ook Oekraïne kwam in zijn rede ter sprake. De Oekraïners hebben volgens Sands steun en solidariteit nodig. "Hun strijd is onze strijd”, zei hij.

Positieve beoordeling in FAZ
Opvallend is dat de Frankfurter Allgemeine Zeitung de scherpe rede positief beoordeelt. De krant noemt Sands een compromisloze verdediger van de universele geldigheid van het recht. Volgens de FAZ laat zijn optreden bovendien zien dat het mogelijk is voor de rechten van Palestijnen op te komen zonder antisemitische ondertonen en zonder Israël als geheel te delegitimeren. De krant wijst ook op het applaus in de Paulskirche, dat volgens de auteur aanvankelijk terughoudend was maar gaandeweg nadrukkelijker werd.

Vredesprijs sinds 1950
Sands ontving de Vredesprijs voor zijn inzet voor "gerechtigheid, vrede en de consequente verdediging van het internationaal recht”. De prijs wordt sinds 1950 uitgereikt door de Börsenverein des Deutschen Buchhandels, de brancheorganisatie van de Duitse boekhandel en uitgeverijsector. Aan de onderscheiding is 25.000 euro verbonden. De organisatie omschrijft Sands als een betrokken humanist die zich ondanks toenemende weerstand blijft inzetten voor mensenrechten, gerechtigheid en internationale verstandhouding.

De laudatio werd gehouden door Mirjam Zadoff, directeur van het NS-Dokumentationszentrum in München. Zij wees erop dat Sands afstamt van een grote Joodse familie uit Lemberg, het huidige Lviv, en noemde hem een van de belangrijkste deskundigen op het gebied van internationaal recht van deze tijd.

Vorig jaar ging de Vredesprijs naar historicus en Oost-Europadeskundige Karl Schlögel.

Deze bijdrage verscheen ook op Duitsland Vandaag.